Doanh nghiệp Việt trước cơ hội tái cấu trúc xanh

Kinh doanh bền vững hiện nay không còn là sự lựa chọn mà đã trở thành điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp tồn tại và hội nhập. Việc Chính phủ vừa chính thức phê duyệt Chương trình hỗ trợ kinh doanh bền vững giai đoạn 2026-2030 được xem là "cú hích" lớn về mặt thể chế, tạo bệ phóng giúp cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là khu vực kinh tế tư nhân, đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường toàn cầu. 

Ngày 25/5, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng ký Quyết định số 926/QĐ-TTg, phê duyệt Chương trình hỗ trợ kinh doanh bền vững giai đoạn 2026-2030 trên phạm vi toàn quốc. Mục tiêu cốt lõi của Chương trình là hỗ trợ khoảng 25.000 doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ kinh doanh chuyển đổi sang các mô hình kinh doanh bền vững, trong đó tiêu biểu là việc áp dụng khung tiêu chuẩn Môi trường - Xã hội - Quản trị (ESG) và các mô hình kinh tế tuần hoàn.

Đồng thời, Chương trình phấn đấu xây dựng ít nhất 20 mô hình điển hình thành công nhằm mục đích lan tỏa và nhân rộng trong cộng đồng. Đây là lần đầu tiên nhóm đối tượng hộ kinh doanh được đưa vào trọng tâm của một chiến lược thúc đẩy kinh doanh bền vững ở quy mô quốc gia. Các cơ quan quản lý kỳ vọng, Chương trình sẽ bảo đảm sự hài hòa giữa hiệu quả kinh tế với trách nhiệm xã hội và công tác bảo vệ môi trường, hướng tới thực hiện đồng bộ 17 Mục tiêu phát triển bền vững (SDGs) đến năm 2030 và cam kết Net Zero vào năm 2050 của Việt Nam

Dưới góc độ cơ quan quản lý và đại diện cộng đồng doanh nghiệp, việc luật hóa các chính sách hỗ trợ ở thời điểm hiện tại là bước đi mang tính chiến lược, giúp doanh nghiệp gỡ bỏ những đứt gãy trong chuỗi cung ứng.

Đánh giá về tác động của Quyết định 926/QĐ-TTg, ông Nguyễn Quang Vinh, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Chủ tịch Hội đồng Doanh nghiệp vì sự Phát triển bền vững Việt Nam (VBCSD), nhận định, quyết định này đánh dấu một bước tiến quan trọng về mặt thể chế. Việc mở rộng đối tượng thụ hưởng bao gồm cả hộ kinh doanh cho thấy tính bao trùm của chính sách. Các gói hỗ trợ không chỉ dừng ở mức độ nâng cao nhận thức mà còn đi sâu vào các công cụ thực chứng, giúp doanh nghiệp nội địa nâng cao năng lực cạnh tranh, vững vàng vượt qua các rào cản kỹ thuật như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) hay Quy định chống phá rừng (EUDR) tại các thị trường khó tính.

Cụ thể hóa các biện pháp trợ lực, nội dung quyết định nêu rõ các đơn vị thụ hưởng sẽ được hỗ trợ thiết thực trên nhiều phương diện. Các hoạt động này bao gồm: hỗ trợ đăng ký và duy trì tài khoản trên các sàn thương mại điện tử quốc tế; tham gia hội chợ xúc tiến thương mại trong và ngoài nước; cũng như tư vấn áp dụng khung tiêu chí kinh doanh xanh. Tuy nhiên, để chính sách thực sự phát huy hiệu quả, rào cản về chi phí tuân thủ vẫn là bài toán cần lời giải đồng bộ.

Phân tích sâu hơn về vấn đề này, TS. Lê Duy Bình, Giám đốc điều hành Economica Việt Nam đánh giá, con số 25.000 doanh nghiệp và hộ kinh doanh là một mục tiêu nhiều tham vọng nhưng hoàn toàn khả thi nếu Việt Nam phân bổ nguồn lực đúng trọng điểm. Hiện nay, điểm nghẽn lớn nhất của khu vực kinh tế tư nhân, đặc biệt là khối doanh nghiệp nhỏ và vừa, là chi phí tuân thủ các tiêu chuẩn xanh ban đầu rất lớn. Nếu không có những cơ chế hỗ trợ tài chính trực tiếp, kết nối tín dụng xanh và tư vấn kỹ thuật chuyên sâu, bản thân các doanh nghiệp nhỏ sẽ rất khó gánh vác chi phí chuyển đổi. Do đó, cần sự phối hợp nhịp nhàng giữa các bộ, ngành và hệ thống ngân hàng để dòng vốn hỗ trợ đến đúng đối tượng.

Từ phía thực tiễn thị trường, cộng đồng doanh nghiệp cho biết họ đặt nhiều kỳ vọng vào việc chính sách sẽ sớm được hiện thực hóa. Trên thực tế, nhiều đơn vị trong chuỗi xuất khẩu thời gian qua đã phải tự xoay xở với nguồn lực hạn hẹp để giữ vững thị phần.

Ông Nguyễn Văn Nam, Giám đốc Công ty TNHH Sản xuất và Kinh doanh Bao Bì Tân Thành Đạt, Thanh Xá (Phố Nối), xã Nghĩa Hiệp, tỉnh Hưng Yên chia sẻ, để duy trì các đơn hàng dài hạn tại thị trường châu Âu, doanh nghiệp đã phải tự mình đầu tư ngân sách để chuyển đổi sang mô hình kinh tế tuần hoàn và thực hiện các báo cáo kiểm kê phát thải nghiêm ngặt. Việc Chính phủ ban hành một chương trình hỗ trợ quy mô quốc gia, đi kèm các hạng mục thiết thực như xúc tiến thương mại hay tư vấn tiêu chuẩn ESG, là sự trợ lực đánh trúng 'điểm nghẽn'. Điều doanh nghiệp mong mỏi nhất hiện nay là các tiêu chí và thủ tục tiếp cận nguồn hỗ trợ cần được hướng dẫn cụ thể, tinh gọn và minh bạch để chính sách sớm thẩm thấu vào thực tiễn sản xuất.

Hành trình chuyển dịch từ mô hình kinh tế tuyến tính sang kinh doanh bền vững là một lộ trình dài hạn, đòi hỏi sự kiên định và nguồn lực tập trung. Với mục tiêu định lượng rõ ràng cùng các giải pháp đồng bộ được đề ra trong Chương trình hỗ trợ kinh doanh bền vững giai đoạn 2026-2030, khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để tái cấu trúc. Sự tiếp sức kịp thời từ Nhà nước, kết hợp cùng tư duy nhạy bén của cộng đồng doanh nghiệp, sẽ là nền tảng vững chắc để kiến tạo một hệ sinh thái sản xuất xanh, góp phần đưa nền kinh tế vĩ mô bứt phá trong kỷ nguyên mới.