“ESG++” và xu hướng kỷ nguyên đô thị tái sinh tại Việt Nam

"Đô thị xanh và sứ mệnh bảo vệ - tái sinh môi trường" là chủ đề chính của tọa đàm do Viện Nghiên cứu Bất động sản Việt Nam (VIRES) phối hợp cùng Tạp chí Điện tử Bất động sản Việt Nam (Reatimes) và thương hiệu Vinhomes tổ chức ngày 19/10 tại Hà Nội. Sự kiện quy tụ các nhà hoạch định chính sách, chuyên gia quy hoạch - kiến trúc, doanh nghiệp và nhà đầu tư nhằm bàn sâu về mô hình đô thị mới - đô thị tái sinh (regenerative city) qua lăng kính ESG++.

ESG++ là sự mở rộng của tiêu chuẩn ESG (môi trường, xã hội và quản trị) bằng cách bổ sung thêm hai trụ cột mới là tái sinh (regeneration) và thích ứng (resilience). PGS.TS Hoàng Mạnh Nguyên - Chủ tịch Viện Khoa học Công nghệ Đô thị xanh nhận định, đô thị không còn chỉ là nơi cư trú, nơi tạo ra tăng trưởng kinh tế, mà đã trở thành "mặt trận tiên phong" trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu toàn cầu. Những gì diễn ra trong không gian đô thị hôm nay sẽ quyết định khả năng thích ứng và phát triển bền vững của một quốc gia trong nhiều thập niên tới.

Mô hình "đô thị xanh" trong hơn hai thập niên qua đã mang lại những thành tựu rất đáng ghi nhận như giúp kiểm soát phát thải, tiết kiệm năng lượng, cải thiện môi trường sống và nâng cao nhận thức cộng đồng. Tuy nhiên, theo ông Nguyên, vẫn phải nhìn rõ giới hạn của mô hình này là chủ yếu tập trung vào giảm thiểu tác hại, tức là "làm ít tổn hại hơn cho môi trường" chứ chưa đủ để "đảo chiều" những tổn thất đã và đang tích tụ qua nhiều năm khai thác quá mức.

Bàn về giải pháp, TS.KTS. Lê Thị Bích Thuận, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu đô thị và Phát triển hạ tầng cho rằng, dự án đô thị tái sinh được phát triển trên triết lý "phục vụ cuộc sống con người", đặt con người làm trung tâm của mọi quy hoạch và thiết kế.

Khi triết lý này được đưa vào thực tiễn phát triển đô thị sẽ giúp thoát khỏi tư duy "bê tông hóa", hướng đến một không gian sống hài hòa hơn, nơi đô thị vừa giữ được bản sắc riêng, vừa nâng cao chất lượng sống của cư dân.Đặc biệt, đô thị tái sinh còn giúp giảm áp lực lên môi trường và cải thiện sức khỏe cộng đồng, một yếu tố rất quan trọng trong bối cảnh đô thị hóa nhanh hiện nay.

"Có thể nói, đây không phải là một triết lý hoàn toàn mới, nhưng việc hiện thực hóa nó thông qua các dự án cụ thể lại là điều rất mới và đầy ý nghĩa. Nếu được triển khai đúng hướng, mô hình đô thị tái sinh sẽ góp phần đưa con người trở về gần hơn với tự nhiên, đồng thời đáp ứng được những nhu cầu ngày càng đa dạng của xã hội hiện đại" – bà Thuận tích.

Từ những câu chuyện thực tế, chuyên gia này khẳng định, đô thị tái sinh là bước ngoặt tư duy phát triển. Thay vì chỉ "giảm hại", mô hình này chủ động hàn gắn, tái tạo và nâng cấp hệ sinh thái tự nhiên, kinh tế và xã hội". Từ đó, phiên bản nâng cấp ESG++ hình thành - bổ sung hai trụ cột quan trọng: regeneration - tái sinh, phục hồi tự nhiên; resilience - khả năng thích ứng và hồi phục trước các cú sốc môi trường.

Theo chuyên gia, đô thị tái sinh hướng tới việc khôi phục các hệ sinh thái đô thị đã bị tổn thương, tái tạo tài nguyên, củng cố cấu trúc sinh thái - kỹ thuật để thành phố không chỉ tồn tại trước khủng hoảng mà còn mạnh lên sau khủng hoảng. Đó chính là năng lực "resilience" - chống chịu và phục hồi, mà các đô thị của thế kỷ XXI bắt buộc phải có.

Đặc biệt, ESG++ với hai trụ cột tái sinh và thích ứng, hoàn toàn có thể trở thành một chuẩn mực thị trường mới trong đầu tư bất động sản - đô thị ở Việt Nam. Đây không chỉ là xu hướng nhất thời mà là sự dịch chuyển tất yếu của dòng vốn toàn cầu trong bối cảnh các quốc gia và thị trường buộc phải thích ứng với biến đổi khí hậu và các yêu cầu phát triển bền vững - PGS.TS Hoàng Mạnh Nguyên nhấn mạnh.

Thực tế cũng ghi nhận, vốn đầu tư xanh đang gia tăng nhanh chóng, đặc biệt từ các định chế tài chính quốc tế, các quỹ đầu tư có trách nhiệm xã hội (ESG funds) và các nhà đầu tư chiến lược dài hạn. Các dự án đáp ứng được chuẩn ESG++ không chỉ dễ tiếp cận vốn hơn mà còn có chi phí huy động rẻ hơn, khả năng mở rộng cao hơn và tính bền vững tài chính lớn hơn. Nói cách khác, ESG++ sẽ tái định nghĩa "khả năng sinh lời" theo hướng dài hạn, ổn định và có chiều sâu.

Khi ESG++ trở thành chuẩn mực, hành vi đầu tư cũng sẽ thay đổi. Các nhà đầu tư không còn chỉ quan tâm đến giá đất - tốc độ tăng giá ngắn hạn, mà sẽ ưu tiên những dự án có năng lực tái sinh sinh thái, khả năng thích ứng khí hậu và hiệu quả vận hành dài hạn.

Doanh nghiệp bất động sản buộc phải thiết kế sản phẩm theo chuẩn phát triển xanh - thông minh - tái sinh, vì nếu không, họ sẽ bị loại khỏi cuộc chơi. Nhà nước sẽ có cơ sở để tạo ra cơ chế ưu đãi, dòng vốn ưu tiên, khuyến khích các mô hình phát triển đô thị bền vững.

Điển hình về mô hình này tại Việt Nam được các chuyên gia phân tích là dự án Vinhomes Green Paradise Cần Giờ. Ngay như chủ đầu tư dự án cũng khẳng định, ESG++ không chỉ là những "câu chữ đẹp" trong báo cáo hay tiêu chuẩn kỹ thuật, mà phải hiện thực hóa thành những "mô hình sống" để kiểm chứng, lan tỏa và truyền cảm hứng.

Theo đó, Vinhomes Green Paradise Cần Giờ có giá trị đặc biệt bởi đây là khu dự trữ sinh quyển được UNESCO công nhận, với hệ sinh thái rừng ngập mặn phong phú và độc đáo, đóng vai trò "lá phổi sinh thái" của toàn vùng TP.Hồ Chí Minh. Nếu một đô thị tái sinh có thể thành hình ở một vùng sinh thái đặc biệt như vậy, với quy hoạch thông minh, hạ tầng xanh, năng lượng tái tạo và cơ chế quản trị ESG++ thì nó không chỉ là một dự án bất động sản, mà sẽ trở thành "phòng thí nghiệm đô thị thế hệ mới" của Việt Nam – các chuyên gia nhận xét.

Vinhomes Green Paradise được quy hoạch theo hướng chỉ dành 16% trên quy mô 2.870 ha diện tích cho xây dựng, phần còn lại ưu tiên cho cây xanh, mặt nước và không gian sinh thái. Toàn bộ năng lượng vận hành đến từ điện gió ngoài khơi, năng lượng mặt trời và hệ thống pin lưu trữ xanh, giúp đô thị vận hành theo mô hình không phát thải đúng nghĩa. Mỗi phương tiện di chuyển nội khu đều không phát thải; nguồn nước sinh hoạt được xử lý bằng công nghệ Ozone kết hợp UV và Chloramine, đảm bảo an toàn tuyệt đối cho cư dân…

Tổng thể dự án còn được kiến tạo "khép kín" với đầy đủ tiện ích mang đẳng cấp quốc tế: Bệnh viện Vinmec 5 sao hợp tác cùng Cleveland Clinic (Mỹ), hai sân golf 18 hố đẳng cấp top đầu thế giới do Tiger Woods và Robert Trent Jones thiết kế, cùng Nhà hát Sóng Xanh quy mô 7 ha - lớn nhất Đông Nam Á. Mọi chi tiết, từ cảnh quan đến vận hành, đều được tính toán để đảm bảo tính bền vững, tiết kiệm năng lượng và tôn trọng tự nhiên.

Đặc biệt, Vinhomes Green Paradise còn tích hợp Trung tâm ESG Hub ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), đóng vai trò "bộ não" của đô thị, giám sát mọi hoạt động tiêu thụ năng lượng, quản lý phát thải và chất lượng môi trường theo thời gian thực. Cư dân có thể theo dõi dữ liệu trực tiếp trên ứng dụng, chủ động điều chỉnh hành vi sống xanh của mình - một trải nghiệm mà ngay cả những đô thị hàng đầu thế giới cũng đang hướng tới.

Ông Phạm Nguyễn Toan - Phó Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Việt Nam nhận xét, điểm chung ở những mô hình này là ESG tạo ra giá trị thực, dài hạn thông qua việc giảm chi phí vận hành - kéo dài vòng đời tài sản; nâng cao chất lượng sống, từ đó tăng sức hấp dẫn với cư dân và nhà đầu tư; thu hút dòng vốn quốc tế rẻ hơn và ổn định hơn…

Đồng quan điểm, PGS.TS.KTS. Hoàng Mạnh Nguyên đánh giá, ở mô hình tiên phong Vinhomes Green Paradise Cần Giờ không chỉ bàn về kiến trúc hay công nghệ xây dựng và đi vào cốt lõi của tư duy phát triển. Đó là đưa thiên nhiên trở lại trung tâm của quy hoạch, đặt giới hạn sinh thái làm "đường biên đỏ" cho mọi quyết định, biến vốn tự nhiên thành nền tảng giá trị của toàn bộ mô hình đô thị. Đây chính là cách nhiều quốc gia tiên phong đã làm, từ Singapore với hệ sinh thái đô thị nước, đến Bắc Âu với đô thị tái sinh ven biển.

Nếu dự án được triển khai đúng theo tinh thần ESG++ thì Vinhomes Green Paradise Cần Giờ có thể trở thành một biểu tượng đô thị tái sinh của Việt Nam, có thể nhân rộng ra nhiều vùng sinh thái đặc thù khác. Khi đó, ESG++ không chỉ là mục tiêu phát triển, mà là cách đô thị vận hành, tạo giá trị và kiến tạo sức chống chịu trước các tác động của biến đổi khí hậu.