Giải pháp tiềm năng cho vấn đề ô nhiễm rác thải nhựa

Theo Tiến sỹ Rulia Akhtar thuộc Trung tâm Nghiên cứu Phát triển Ungku Aziz (UAC), Đại học Malaya (Malaysia), ô nhiễm rác thải nhựa toàn cầu đang gia tăng với tốc độ chưa từng thấy và trở thành vấn đề đáng lo ngại khi một lượng đáng kể rác nhựa chưa bao giờ được tái chế.

Theo báo cáo của Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (LHQ), phần lớn bao bì nhựa được làm từ nhựa dùng một lần như túi, hộp và hộp đựng hàng tạp hóa. Những loại nhựa này, được cho là sẽ bị loại bỏ ngay sau khi sử dụng, thường được loại bỏ trong một giai đoạn sản xuất. Việc sử dụng rộng rãi những sản phẩm này đã gây ra đáng kể lượng rác nhựa ngày càng tăng.

Mặc dù nhựa có nhiều ứng dụng hữu ích nhưng con người ngày càng bị cuốn hút vào các sản phẩm nhựa sử dụng một lần, gây ảnh hưởng nghiêm trọng về mặt sinh thái, kinh tế và sức khỏe. Hàng triệu chai nhựa được mua mỗi phút trên toàn thế giới và 5.000 tỷ túi nhựa tái sử dụng được sử dụng mỗi năm. Phần lớn nhựa được sản xuất là dành cho các nhiệm vụ có thể tái sử dụng chỉ được sử dụng một lần trước khi bị loại bỏ.

Rác thải nhựa là một trong những vấn đề sinh thái và sức khỏe quan trọng nhất mà nhân loại phải đối mặt ngày nay. Nhựa là vật liệu phế thải phổ biến thứ ba trên thế giới, với sự gia tăng dân số toàn cầu và tăng trưởng sử dụng cá nhân đều góp phần làm tăng tổng lượng chất thải nhựa.

Là quốc gia mua rác làm bằng nhựa nhiều nhất kể từ năm 2017, Malaysia đang theo dõi các xu hướng toàn cầu trong cả việc sản xuất vật liệu tổng thể và sử dụng nhựa dùng một lần. Hệ thống xử lý chất thải của Malaysia đang phải đối mặt với một số thách thức nghiêm trọng do những yếu tố này gây ra. Quốc gia Đông Nam Á này đã tiếp nhận gần 500.000 tấn rác nhựa vào năm 2021 và trả lại khoảng 11.000 tấn, đưa Malaysia trở thành một trong những nước nhập khẩu rác thải nhựa lớn nhất thế giới.

Ngoài việc nhập khẩu rác nhựa từ các quốc gia khác, Malaysia còn dẫn đầu thế giới về sản xuất nhựa, với ngành công nghiệp trị giá 30 tỷ RM (6,45 tỷ USD). Điều này đã giúp giải quyết vấn đề ô nhiễm nhựa trong một thời gian dài. Việc tiêu thụ túi nhựa dùng một lần tại các cửa hàng và siêu thị đã giảm đáng kể trong vài năm qua. Tuy nhiên, nhiều cửa hàng tạp hóa và cửa hàng nhỏ tiếp tục cung cấp túi dùng một lần cho người tiêu dùng mà không tính đến tác động môi trường. Hình ảnh những cống rãnh bị tắc nghẽn và những bãi rác đầy chất gây ô nhiễm này là dấu hiệu cho thấy tất cả mọi người, kể cả các nhà chức trách phải hành động để giảm sự phụ thuộc vào nhựa.

Rác nhựa gây hậu quả nghiêm trọng và tiêu cực cho cả môi trường và sức khỏe con người khi có nhiều tác động đến môi trường, bao gồm ô nhiễm biển, ô nhiễm đất, hủy hoại môi trường sống...

Thứ nhất, nhựa là nguồn chính gây ô nhiễm biển. Các mảnh vụn của nhựa thâm nhập vào các vùng nước có thể gây hại cho sinh vật biển do nuốt phải hoặc vướng vào. Điều này có tác động đến toàn bộ hệ sinh thái biển. Malaysia thải ra khoảng 0,14 - 0,37 triệu tấn rác vào đại dương mỗi năm.

Thứ hai, xử lý rác không đúng cách khiến nhựa tích tụ trong các bãi rác, làm ô nhiễm đất. Nhựa phân hủy trong hàng trăm năm, dẫn đến hậu quả môi trường lâu dài.

Thứ ba, rác nhựa được xử lý hoặc đốt không đúng cách có thể phá hủy môi trường tự nhiên như rừng và vùng đất ngập nước. Thiệt hại này có ảnh hưởng xấu đến đa dạng sinh học và hệ sinh thái.

Bên cạnh vấn đề môi trường, rác thải nhựa còn gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe con người. Đầu tiên, nhựa thường chứa các hóa chất như bisphenol A và phthalates, có thể thâm nhập vào thực phẩm, nước và môi trường. Tiếp xúc lâu dài với các hóa chất này có khả năng gây ra nhiều lo ngại về sức khỏe, bao gồm bất thường về nội tiết tố, các vấn đề về sinh sản, rối loạn phát triển và tăng nguy cơ ung thư. Thứ hai, động vật có thể tiêu thụ các hạt nhựa và dẫn đến tích tụ trong các cơ quan nội tạng. Con người có thể tiếp xúc với các hợp chất nguy hiểm có trong nhựa nếu ăn phải những động vật bị nhiễm bệnh này. Thứ ba, quá trình đốt rác nhựa phát thải các hóa chất độc hại và các dạng hạt vào khí quyển, dẫn đến ô nhiễm không khí. Những chất gây ô nhiễm này có thể gây ra các vấn đề về hô hấp, tim mạch và các rối loạn hô hấp khác nếu hít phải. Thứ tư, vi nhựa đã được phát hiện trong thực phẩm và đồ uống, bao gồm cả nước uống, có nguy cơ khiến con người nuốt phải. Ý nghĩa sức khỏe lâu dài của việc nuốt phải vi nhựa vẫn đang được khám phá nhưng rõ ràng là điều đáng lo ngại.

Ô nhiễm nhựa là mối quan tâm lớn về môi trường cần phải được giải quyết với sự hợp tác của nhiều bên. Một số gợi ý để giảm thiểu và giảm thiểu ô nhiễm nhựa bao gồm:

Trước hết, các cá nhân và tổ chức nên được khuyến khích hạn chế sử dụng đồ nhựa dùng một lần như túi đựng hàng tạp hóa, ống hút, bình chứa và bao bì. Khuyến khích sử dụng các sản phẩm thay thế có thể tái sử dụng như túi vải, hộp đựng bằng kim loại hoặc thủy tinh và các vật liệu có thể phân hủy sinh học hoặc có khả năng phân hủy.

Thứ hai, nâng cấp cơ sở hạ tầng tái chế và áp dụng các hệ thống quản lý chất thải hiệu quả. Giáo dục người dân về thực hành xử lý và tái chế rác đúng cách. Khuyến khích phân loại các vật liệu có thể tái chế tại nguồn và hỗ trợ các hoạt động tái chế cộng đồng. Tái chế làm giảm lượng khí thải carbon dioxide khoảng 700 triệu tấn trên toàn cầu. Có trách nhiệm bảo vệ môi trường sống và tài nguyên thiên nhiên, cũng như bảo tồn đa dạng sinh học và hệ sinh thái cho thế hệ mai sau.

Thứ ba, xây dựng và thúc đẩy các giải pháp thay thế nhựa có lợi cho môi trường. Khuyến khích sử dụng các vật liệu có thể phân hủy sinh học hoặc có thể phân hủy và có nguồn gốc từ các nguồn tái tạo. Khuyến khích nghiên cứu và phát triển các sản phẩm và vật liệu đóng gói bền vững.

Thứ tư, ban hành các luật buộc các nhà sản xuất phải chịu trách nhiệm về toàn bộ vòng đời sản phẩm, bao gồm cả việc xử lý và tái chế đúng cách. Các chương trình Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) kêu gọi các công ty phát triển các sản phẩm có tính đến khả năng tái chế và thúc đẩy chịu trách nhiệm đối với thời hạn sử dụng của sản phẩm.

Thứ năm, thắt chặt kiểm soát việc sản xuất, sử dụng và thải bỏ các sản phẩm nhựa. Thực hiện các lệnh cấm túi nhựa, giới hạn nhựa sử dụng một lần và các quy định thúc đẩy bao bì thân thiện với môi trường. Thúc đẩy việc sử dụng các thành phần tái sử dụng trong các sản phẩm và bao bì.

Thứ sáu, thông qua các chiến dịch giáo dục, hội thảo và sáng kiến truyền thông, nâng cao nhận thức cộng đồng về tác động tiêu cực đến môi trường của ô nhiễm nhựa. Giáo dục mọi người về nhu cầu giảm rác thải nhựa và đưa ra những ý tưởng thiết thực để chuyển sang các giải pháp thay thế thân thiện với môi trường hơn.

Thứ bảy, hỗ trợ và tham gia vào các nỗ lực làm sạch ô nhiễm nhựa ở đại dương, sông ngòi và các hệ sinh thái tự nhiên khác. Thúc đẩy các dự án do cộng đồng lãnh đạo, tổ chức làm sạch bãi biển và hợp tác với các tổ chức hoạt động làm sạch và khôi phục các hệ sinh thái bị ô nhiễm nhựa.

Thứ tám, thúc đẩy hợp tác toàn cầu trong cuộc chiến chống ô nhiễm nhựa. Hỗ trợ các thỏa thuận và hợp tác quốc tế nhằm giảm rác thải nhựa như chiến dịch Biển sạch (Clean Seas) và Công ước Basel. Chia sẻ các phương pháp hay nhất trong công nghệ quản lý và tái chế chất thải.

Thứ chín, truyền cảm hứng cho khách hàng đưa ra các quyết định dài hạn bằng cách hỗ trợ các công ty ưu tiên các hoạt động và sản phẩm thân thiện với môi trường. Chọn các sản phẩm có bao bì tối thiểu hoặc bao bì được tái chế hoặc phân hủy sinh học. Chọn các mặt hàng có thể tái sử dụng.

Cuối cùng nhưng cũng rất quan trọng, đó là đầu tư vào nghiên cứu và phát triển công nghệ đột phá để chống lại rác thải nhựa. Hỗ trợ các chương trình nhằm giảm chất thải nhựa, cải thiện hoạt động tái chế và phát triển các vật liệu bền vững hoặc có thể phân hủy sinh học. Điều quan trọng là phải nhận ra rằng việc chống ô nhiễm nhựa đòi hỏi một cách tiếp cận đa chiều liên quan đến các cá nhân, cộng đồng, doanh nghiệp và chính phủ./.