Gỡ “nút thắt” kết nối giao thông Đông Nam Bộ – Bài 3: San sẻ nguồn lực cùng hành động

* Từ cao tốc Mộc Bài

Khác với trước đây, đầu tư hạ tầng giao thông kết nối chủ yếu do các địa phương thực hiện trong phạm vi địa giới hành chính của từng tỉnh. Cách làm này khiến nhiều khu vực cửa ngõ giáp ranh giữa các địa phương trở thành "điểm nghẽn". Gần đây, các cơ chế, chính sách mới của Trung ương đã tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các địa phương hỗ trợ lẫn nhau, cùng triển khai các dự án lớn, mang tính liên vùng.

Tháng 11 vừa qua, HĐND TP. Hồ Chí Minh đã thông qua nghị quyết sử dụng vốn ngân sách hỗ trợ tỉnh Tây Ninh 1.806 tỷ đồng cho dự án thành phần 4 (bồi thường, hỗ trợ, tái định cư) của cao tốc TP. Hồ Chí Minh – Mộc Bài nhằm đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng, bảo đảm dự án triển khai đúng kế hoạch.

Trước đó, dự án thành phần này được phê duyệt với tổng vốn 1.504 tỷ đồng. Tuy nhiên, trong quá trình triển khai, do phải điều chỉnh, bổ sung phương án, kinh phí bồi thường tăng lên 3.749 tỷ đồng. Trước khó khăn về nguồn vốn, tỉnh Tây Ninh đã đề nghị TP. Hồ Chí Minh hỗ trợ 1.806 tỷ đồng để bảo đảm tiến độ giải phóng mặt bằng và khởi công dự án.

Ông Nguyễn Anh Minh, Giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình giao thông TP. Hồ Chí Minh cho biết, dự án cao tốc TP. Hồ Chí Minh – Mộc Bài có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, đáp ứng nhu cầu đi lại, lưu thông hàng hóa, giảm áp lực cho Quốc lộ 22; đồng thời, tạo động lực thu hút đầu tư vào các khu công nghiệp, khu kinh tế cửa khẩu của TP. Hồ Chí Minh và tỉnh Tây Ninh.

Chủ trương sử dụng vốn đầu tư phát triển từ ngân sách TP. Hồ Chí Minh để hỗ trợ Tây Ninh được thực hiện theo Điều 5 Nghị quyết số 98/2023/QH15 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TP. Hồ Chí Minh. Đây cũng là nội dung phù hợp với Luật Ngân sách nhà nước, cho phép địa phương hỗ trợ vốn đầu tư cho các dự án liên vùng, công trình trọng điểm.

Theo Phó Giám đốc Sở Xây dựng TP. Hồ Chí Minh Nguyễn Thanh Thuận, khi hoàn thành, tuyến cao tốc này sẽ kết nối trực tiếp với cao tốc Phnom Penh – Bavet (Campuchia), hình thành trục giao thông liên vận quốc tế, là cấu phần quan trọng trong hành lang kinh tế Mộc Bài – TP. Hồ Chí Minh – Biên Hòa – Vũng Tàu theo Nghị quyết số 24-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh vùng Đông Nam Bộ đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Quy hoạch tổng thể quốc gia thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 xác định, vùng Đông Nam Bộ phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân khoảng 10%/năm giai đoạn 2026 – 2030; thúc đẩy liên kết phát triển thông qua các hành lang kinh tế Bắc – Nam, Tây Nguyên – Đông Nam Bộ và chuỗi công nghiệp – đô thị Mộc Bài – TP. Hồ Chí Minh – Cái Mép – Thị Vải.

Khu vực cũng được định hướng phát triển hệ thống cao tốc, đường vành đai, đường sắt đô thị, các tuyến đường sắt kết nối đến cảng biển, cảng hàng không quốc tế cửa ngõ. Theo ông Lê Như Thạch, Chủ tịch Hội Khoa học Kỹ thuật Xây dựng TP. Hồ Chí Minh, Chủ tịch Tập đoàn BCONS, tính khả thi và nguồn lực thực hiện là yếu tố then chốt trong liên kết vùng giữa TP. Hồ Chí Minh và Đồng Nai. Muốn quy hoạch thành công, các địa phương phải liên kết thực chất, thay vì mỗi nơi làm theo cách riêng.

* Chung tay thực hiện

Quan điểm của Bộ Chính trị đối với vùng Đông Nam Bộ là ưu tiên phát triển công nghiệp công nghệ cao, dịch vụ chất lượng cao, tập trung xây dựng các vành đai công nghiệp – đô thị – logistics gắn với các hành lang giao thông lớn; đồng thời, huy động tối đa nội lực, kết hợp hài hòa với ngoại lực để phát triển nhanh, bền vững và hội nhập sâu rộng.

Bộ Chính trị cũng yêu cầu đổi mới tư duy, tầm nhìn phát triển vùng, phát huy tính năng động, sáng tạo của các địa phương trong quy hoạch và quản lý; tăng cường cơ chế liên kết, điều phối vùng hiệu lực, hiệu quả, thúc đẩy liên kết giữa vùng Đông Nam Bộ với các vùng khác và các nước tiểu vùng sông Mê Kông, ASEAN. Mục tiêu đến năm 2030, cơ bản hoàn thành hệ thống giao thông kết nối nội vùng, liên vùng và khu vực; đầu mối giao thương, hội nhập khu vực và thế giới.

Đông Nam Bộ được nhiều chuyên gia đề xuất thí điểm các cơ chế mới, như cơ chế tài chính – đầu tư đặc thù, khuyến khích hợp tác liên vùng. Khi đó, nguồn lực trong nước và quốc tế sẽ được huy động mạnh mẽ hơn, góp phần tháo gỡ các rào cản phát triển, giúp vùng Đông Nam Bộ phát triển bứt phá và đóng góp xứng đáng vào kinh tế quốc gia trong bối cảnh mới.

Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Đồng Nai xác định đẩy mạnh hợp tác, liên kết nội vùng và liên vùng, huy động và sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực, nâng cao năng lực cạnh tranh của địa phương. Trong bối cảnh mới, Đồng Nai sẽ phối hợp đề xuất xây dựng cơ chế điều phối và kết nối phát triển vùng, đồng thời khai thác hiệu quả quỹ đất hình thành từ đầu tư hạ tầng giao thông để tái đầu tư phát triển.

Theo ông Hồ Văn Hà, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Nai, Đồng Nai và TP. Hồ Chí Minh là hai địa phương giáp ranh, có nền kinh tế phát triển nhất khu vực phía Nam, song kết nối giao thông giữa hai địa phương vẫn còn hạn chế, đặc biệt là thiếu các cầu vượt sông Đồng Nai. Hiện tỉnh đang tập trung các bước để phấn đấu khởi công cầu Cát Lái và cầu Long Hưng trong năm 2026.

Tháng 10 vừa qua, Tỉnh ủy Đồng Nai và Thành ủy TP. Hồ Chí Minh đã tổ chức hội nghị chuyên đề về giao thông kết nối. Hai địa phương thống nhất, khi sân bay Long Thành đi vào hoạt động, cần tiếp tục đầu tư các tuyến cao tốc, đường vành đai, cầu và đường sắt chiến lược, tạo không gian phát triển liền mạch, bền vững.

Theo UBND TP. Hồ Chí Minh, hiện giữa TP. Hồ Chí Minh và Đồng Nai có 45 trục đường kết nối, gồm vành đai, cao tốc, quốc lộ, đường trục chính và cầu lớn; trong đó 14 tuyến đã khai thác, 13 tuyến đang đầu tư, số còn lại đang trong giai đoạn chuẩn bị. Hai địa phương cũng thống nhất ưu tiên triển khai các dự án quan trọng như cầu Cát Lái, cầu Đồng Nai 2 (cầu Long Hưng), kéo dài tuyến metro Bến Thành – Suối Tiên, đường sắt Biên Hòa – Vũng Tàu, Thủ Thiêm – Long Thành.

Kỳ họp vừa qua, HĐND tỉnh Đồng Nai cũng đã thông qua chủ trương đầu tư xây dựng cầu Cát Lái và cầu Đồng Nai 2 theo hình thức PPP. UBND tỉnh Đồng Nai đánh giá, đây là các công trình có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, tăng cường kết nối giao thông, khai thác hiệu quả không gian đô thị, cảng biển và sân bay Long Thành.

Những kết quả bước đầu trong phối hợp triển khai các dự án giao thông liên vùng cho thấy, các địa phương Đông Nam Bộ đã sẵn sàng cho cách làm mới, cùng san sẻ nguồn lực, cùng hành động. Đây là tiền đề quan trọng để triển khai hàng loạt công trình kết nối quy mô lớn trong nhiệm kỳ tới.