Hóa giải thiếu hụt nhân lực chất lượng cao cho làn sóng FDI

Dù liên tục bứt phá để lọt vào tốp đầu cả nước về thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), tỉnh Nghệ An đang phải đối mặt với nghịch lý: thừa lao động phổ thông nhưng lại thiếu hụt nghiêm trọng nhân sự nòng cốt chuyên môn cao. Nhằm giữ chân các tập đoàn công nghệ toàn cầu và phát triển công nghiệp bền vững, địa phương đang khẩn trương thực hiện các cơ chế đột phá, đẩy mạnh liên kết đào tạo theo đơn đặt hàng và hoàn thiện hạ tầng an sinh xã hội cho người lao động.

*Nghịch lý "thừa - thiếu" lao động

Những năm gần đây, dòng vốn FDI vào Nghệ An liên tục ghi nhận các cột mốc kỷ lục. Từ mức 1,6 tỷ USD năm 2023, dòng vốn này tăng lên 1,75 tỷ USD năm 2024, đưa tỉnh chính thức gia nhập nhóm các trung tâm công nghiệp lớn của cả nước. Đến năm 2025, chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) của tỉnh tăng mạnh 16,5%, đứng thứ 4 toàn quốc. Đặc biệt, chỉ trong 4 tháng đầu năm 2026, Nghệ An thu hút thành công hơn 2,2 tỷ USD vốn FDI, vươn lên vị trí thứ 2 cả nước và đóng góp gần 15% tổng vốn đăng ký mới của toàn quốc. Hàng loạt tập đoàn tỷ đô đã biến vùng đất này thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Dù kinh tế tăng trưởng mạnh, các doanh nghiệp tại tỉnh vẫn gặp khó khăn lớn khi tuyển dụng nhân sự chất lượng cao. Theo Ban Quản lý Khu kinh tế Đông Nam, tại ngày hội việc làm đầu năm 2026, nhu cầu tuyển dụng đạt 71.000 vị trí nhưng lại bị lệch pha nghiêm trọng. Lao động phổ thông chiếm đến 93% nhu cầu và là nhóm duy nhất tuyển dụng thành công (hơn 4.400 người). Trong khi đó, nhân sự trình độ cao (quản lý, kỹ thuật, văn phòng) chỉ chiếm vỏn vẹn 7% (gần 5.000 vị trí). Sau ngày hội việc làm, các vị trí then chốt về kỹ thuật và quản trị của các doanh nghiệp vẫn bị bỏ ngỏ, cho thấy khoảng trống lớn về nhân lực chất lượng cao chưa thể khỏa lấp.

Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này là sự "lệch pha" giữa trình độ đào tạo và kỹ năng thực tế. Hầu hết ứng viên địa phương có bằng cao đẳng trở lên nhưng thiếu hụt kỹ năng kỹ thuật thực hành chuyên sâu để đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe của các nhà máy công nghệ cao. Bên cạnh chuyên môn, ngoại ngữ cũng trở thành điều kiện "sống còn" đối với khối nhân sự cấp trung. Điển hình tại Công ty Trách nhiệm hữu hạn Luxshare Nghệ An - doanh nghiệp sử dụng lao động lớn nhất tỉnh, lãnh đạo công ty đã phải đề xuất đưa 100 lao động nước ngoài sang để đáp ứng nhu cầu mở rộng quy mô sản xuất vì lao động địa phương không đáp ứng được yêu cầu về ngoại ngữ.

Tương tự, ông Kwon Ki Hoon - Tổng Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn Kyungshing (Khu công nghiệp WHA) xác nhận, dù doanh nghiệp triển khai nhiều chính sách đãi ngộ dài hạn nhưng một số vị trí quan trọng liên quan đến kỹ thuật chuyên sâu bắt buộc phải ưu tiên nhân sự gắn bó dài hạn vẫn bị bỏ trống kéo dài. Đại diện phòng Hành chính - Nhân sự Công ty Trách nhiệm hữu hạn Kyungshin Việt Nam cho biết, doanh nghiệp sẵn sàng trả mức lương từ 20-25 triệu đồng cho vị trí trưởng bộ phận xuất nhập khẩu có kinh nghiệm nhưng suốt nửa năm qua vẫn không tìm được người đáp ứng. Trong khi đó đối với khối kỹ thuật, các ứng viên trẻ lại thiếu tính gắn bó, dễ nhảy việc. Sự chênh lệch về thu nhập, cơ hội thăng tiến và môi trường làm việc giữa Nghệ An với Hà Nội hay các vùng kinh tế phía Nam cũng là một rào cản lớn khiến nhiều lao động trình độ cao người địa phương chưa mặn mà về quê lập nghiệp.

Trước thực tế khan hiếm nguồn cung nhân lực nòng cốt, nhiều doanh nghiệp FDI buộc phải tự cứu mình bằng cách triển khai các chương trình đào tạo nội bộ hoặc tung ra các gói phúc lợi lớn để cạnh tranh. Tại Công ty Trách nhiệm hữu hạn Everwin Precision, trong số hơn 2.000 lao động, đội ngũ chuyên gia nước ngoài chiếm tới 350 người. Nhằm khỏa lấp yêu cầu ít nhất 20% công nhân ở các vị trí tổ trưởng, chuyền trưởng phải thành thạo ngoại ngữ, trong năm 2025, công ty đã chủ động đưa 32 nhân sự Việt Nam sang Trung Quốc đào tạo chuyên sâu và mở các lớp kỹ năng vận hành máy tại xưởng cho hơn 60 công nhân mỗi đợt.

Bên cạnh đó, cuộc chiến phúc lợi nhằm giữ chân người tài diễn ra hết sức gay gắt. Đầu năm 2026, Công ty Trách nhiệm hữu hạn Luxshare-ICT Nghệ An công bố gói thưởng giới thiệu và giữ chân lao động lên tới 23 triệu đồng/người. Mặt bằng thu nhập của công nhân kỹ thuật tại các nhà máy hiện cũng được nâng lên, dao động phổ biến từ 10 - 15 triệu đồng/tháng. Các doanh nghiệp cũng xây dựng ký túc xá miễn phí, vận hành các tuyến xe đưa đón xuyên tỉnh từ Nghệ An sang Hà Tĩnh và các vùng lân cận để huy động tối đa nguồn lực. Dù vậy, theo các nhà tuyển dụng, đây chỉ là giải pháp tình thế, mang tính cục bộ do quá trình tuyển dụng còn gặp trở ngại bởi tác phong làm việc thiếu chuyên nghiệp và tư tưởng tạm bợ của một bộ phận ứng viên.

*Mô hình liên kết ba bên và giải pháp an cư bền vững

Để giải quyết triệt để bài toán thiếu hụt nhân lực chất lượng cao, mô hình liên kết ba bên gồm "Nhà quản lý - Nhà trường - Doanh nghiệp" được xem là giải pháp mang tính bền vững và là "lối ra" hiệu quả nhất hiện nay cho tỉnh Nghệ An. Việc dịch chuyển phương thức đào tạo từ thuần lý thuyết sang hướng bám sát nhu cầu thực tiễn sản xuất đã mang lại những tín hiệu tích cực.

Điển hình tại Trường Đại học Nghệ An, nhờ mô hình ký kết đào tạo sớm và hỗ trợ ngoại ngữ ngay tại trường, nhiều sinh viên từ năm thứ hai đã nhận được học bổng doanh nghiệp và có việc làm chính thức ngay khi thực tập với mức lương khởi điểm cao tại các công ty lớn như Radia Opto-Electronics Corporation (Khu công nghiệp VSIP Nghệ An).

Tại Trường Cao đẳng Kỹ thuật công nghiệp Việt Nam - Hàn Quốc, doanh nghiệp không còn đứng ngoài cuộc mà tham gia trực tiếp vào việc xây dựng chương trình, góp ý giáo trình và tham mưu đầu tư trang thiết bị phù hợp với công nghệ thực tế của nhà máy.

Tiến sĩ Hồ Văn Đàm - Hiệu trưởng nhà trường cho biết, mô hình kết nối này đem lại lợi ích hài hòa cho cả 3 bên. Sinh viên từ năm thứ nhất đã được trải nghiệm thực tế; đến năm thứ hai tham gia các kỳ thực tập chuyên sâu từ 3-4 tháng tại các tập đoàn lớn như Samsung, Luxshare hay Vingroup để rèn luyện tác phong công nghiệp và có thêm thu nhập từ 4 - 7 triệu đồng/tháng. Khi tốt nghiệp, học viên có thể bắt tay vào làm việc ngay mà doanh nghiệp không phải tốn chi phí đào tạo lại. Không chỉ học viên, đội ngũ giảng viên cũng được đưa đi đào tạo tại các tập đoàn lớn ở nước ngoài để tiếp cận công nghệ mới, kịp thời cập nhật giáo trình giảng dạy bám sát quy trình sản xuất thực tế.

Bà Hồ Thị Châu Loan - Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An nhấn mạnh, nhu cầu về nguồn nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực công nghiệp điện tử, logistics, công nghệ xanh và chuyển đổi số đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Tỉnh đang tập trung triển khai hiệu quả Đề án 14 về đào tạo và phát triển nhân lực có kỹ năng nghề giai đoạn 2021 - 2030. Tính từ đầu năm 2025 đến nay, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp trên địa bàn đã tuyển sinh và đào tạo cho hơn 60.536 lượt người; có hơn 52 lượt doanh nghiệp chủ động phối hợp xây dựng phương án sử dụng lao động, hỗ trợ thực tập và tuyển dụng.

Song song với đào tạo, chính sách chăm lo đời sống, an cư lạc nghiệp cho người lao động cũng được chính quyền tỉnh đặc biệt chú trọng thông qua hệ thống nhà ở xã hội. Đến nay, tỉnh đã hoàn thành 4.095 căn nhà ở xã hội và nhà lưu trú cho công nhân các khu công nghiệp; riêng năm 2025 hoàn thành 2.420 căn, đáp ứng chỗ ở cho gần 9.000 người. Ông Hồ Bá Thái - Phó Giám đốc Sở Xây dựng cho biết, trong năm 2026, tỉnh sẽ tiếp tục triển khai hoàn thành thêm 4 dự án nhà ở xã hội với 2.133 căn hộ, nhằm cụ thể hóa Đề án đầu tư ít nhất 1 triệu căn hộ nhà ở xã hội cho công nhân của Chính phủ.

Với việc Khu kinh tế Đông Nam Nghệ An được phê duyệt mở rộng diện tích gấp 5 lần lên hơn 104.000 ha, nhu cầu về nhân lực nòng cốt sẽ còn tăng vọt trong thời gian tới. Sở hữu nguồn cung dồi dào với gần 45.000 lao động mới mỗi năm, cùng với hơn 800.000 người địa phương đang làm việc ngoại tỉnh sẵn sàng trở về quê hương khi có thu nhập phù hợp, Nghệ An đang nắm giữ dư địa rất lớn về nhân lực. Bằng những giải pháp đồng bộ từ cải thiện chính sách tiền lương, đẩy mạnh liên kết đào tạo đến đầu tư hạ tầng an sinh, Nghệ An kỳ vọng sẽ sớm giải quyết triệt để "cơn khát" nhân lực chất lượng cao, tạo nền tảng vững chắc để bứt phá trở thành trung tâm công nghiệp hàng đầu của cả nước.