JICA – cầu nối chiến lược trong phát triển hạ tầng và nhân lực Việt Nam

Trong giai đoạn Việt Nam đẩy mạnh thực hiện Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh, hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 và chuyển đổi số toàn diện, vai trò của các đối tác phát triển quốc tế ngày càng trở nên quan trọng. Trong số đó, Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) tiếp tục khẳng định vị thế là đối tác chiến lược hàng đầu, đồng hành cùng Việt Nam trong nhiều lĩnh vực - từ phát triển hạ tầng, ứng phó biến đổi khí hậu đến đào tạo nhân lực, phát triển thể chế và hỗ trợ khu vực tư nhân.

Đập SABO: Từ dự án thí điểm đến mô hình nhân rộng

Một điểm nhấn nổi bật trong hợp tác Việt Nam – Nhật Bản thời gian qua là dự án chuyển giao công nghệ xây dựng đập SABO do JICA phối hợp với doanh nghiệp Nhật Bản triển khai. Tháng 4/2025, đập SABO đầu tiên của Việt Nam được khánh thành tại tỉnh Sơn La, đánh dấu bước tiến trong nỗ lực phòng chống sạt lở đất và lũ quét ở miền núi phía Bắc – khu vực thường xuyên chịu thiệt hại do mưa lớn.

Theo Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai (VDDMA), Việt Nam đặt mục tiêu xây dựng khoảng 100 đập SABO mới trong những năm tới, dựa trên kết quả tích cực của mô hình thí điểm do JICA hỗ trợ. Dự án không chỉ mang lại giá trị kỹ thuật, mà còn tạo nền tảng cho việc xây dựng khung thể chế và tiêu chuẩn kỹ thuật quản lý thiên tai theo hướng bền vững.

Cùng với đó, nhà máy xử lý nước thải Yên Xá – một trong những dự án hạ tầng lớn nhất Đông Nam Á do JICA tài trợ – đã chính thức vận hành từ tháng 8/2025 với công suất 270.000 m³/ngày đêm, góp phần cải thiện môi trường nước sông Tô Lịch và giảm ngập úng tại Hà Nội. Phát biểu tại họp báo giữa kỳ tài khóa 2025 ngày 8/10, ông Kobayashi Yosuke, Trưởng đại diện JICA Việt Nam, cho biết: “JICA kỳ vọng hệ thống thoát nước và các tuyến ống quanh sông Tô Lịch sẽ góp phần giảm thiểu thiệt hại do mưa lớn tại Hà Nội".

Trước đó, tháng 12/2024, tuyến metro số 1 của Thành phố Hồ Chí Minh – dự án có sự tham gia tài chính của JICA – đã chính thức vận hành, giúp cải thiện đáng kể năng lực giao thông đô thị.

Bên cạnh các dự án đô thị, JICA cũng đang làm việc với các bộ, ngành Việt Nam để chuẩn bị nguồn vốn ODA cho các công trình giao thông, thủy lợi và kè chống sạt lở tại các tỉnh miền Bắc. “Biến đổi khí hậu là lĩnh vực chúng tôi ưu tiên hàng đầu”, ông Kobayashi nhấn mạnh. “JICA đang phối hợp với Việt Nam để xây dựng kế hoạch hành động cụ thể, hỗ trợ các chính sách thích ứng và giảm thiểu tác động khí hậu”.

Đồng hành trong cải cách thể chế và phát triển nguồn nhân lực

JICA xác định 4 trụ cột hỗ trợ chiến lược cho Việt Nam hướng tới mục tiêu trở thành nước thu nhập cao vào năm 2045, gồm: Phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; Thúc đẩy hội nhập quốc tế; Xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật; và Phát triển khu vực kinh tế tư nhân.

Trong lĩnh vực giáo dục và công nghệ, JICA đang phối hợp Trường Đại học Việt – Nhật xây dựng chương trình đào tạo kỹ sư bán dẫn, khai giảng từ tháng 9/2025, với sự hỗ trợ của Giáo sư Usagawa thuộc Đại học Kumamoto. Chương trình được kỳ vọng đóng góp cho hệ sinh thái nhân lực bán dẫn quốc gia – lĩnh vực đang thu hút dòng vốn FDI lớn từ Nhật Bản, Hàn Quốc và Mỹ.

Về trí tuệ nhân tạo (AI), JICA cùng Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) và Đại học Bách khoa Hà Nội đã tổ chức chuỗi hội thảo do Giáo sư Matsuo thuộc Đại học Tokyo – chuyên gia hàng đầu Nhật Bản – giảng dạy, thu hút hơn 1.600 sinh viên tham dự.

Ở lĩnh vực cải cách pháp luật, JICA là đối tác lâu năm của Việt Nam từ Dự án Ishikawa những năm 1990, góp phần hình thành nền tảng pháp lý hiện đại, và Bộ luật Dân sự đầu tiên đến chương trình đào tạo thẩm phán và luật sư.

Hiện JICA tiếp tục hợp tác với Ban Tổ chức Trung ương và Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh trong việc chia sẻ kinh nghiệm mô hình chính quyền hai cấp của Nhật Bản, nhằm hỗ trợ Việt Nam cải cách hành chính hiệu quả hơn.

Đánh giá về giai đoạn đầu vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, ông Hiraoka Hisakazu, Phó Trưởng đại diện JICA Việt Nam cho biết: “Việc sắp xếp lại bộ máy hành chính của Việt Nam không ảnh hưởng lớn đến tiến độ giải ngân ODA. Chúng tôi nhận thức rõ thay đổi trong quy trình hợp tác, nhưng các tác động vẫn nằm trong tầm kiểm soát”. Về trung và dài hạn, JICA kỳ vọng cải cách hành chính sẽ giúp ra quyết định nhanh hơn, nâng cao hiệu quả triển khai các dự án hỗ trợ phát triển.

Trong trụ cột phát triển kinh tế tư nhân, JICA đang triển khai hàng loạt chương trình hỗ trợ doanh nghiệp. Tiêu biểu là chương trình Keieijuku của Viện Phát triển Nguồn nhân lực Việt – Nhật (VJCC), đã đào tạo hơn 1.000 doanh nhân Việt Nam theo mô hình quản trị Nhật Bản.

Bên cạnh đó, JICA hợp tác với VPBank triển khai khoản vay ưu đãi cho doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa do phụ nữ làm chủ, góp phần thúc đẩy bình đẳng giới trong kinh doanh và mở rộng cơ hội tiếp cận tài chính cho khu vực tư nhân.

Ngoài ra, JICA vẫn tiếp tục là đối tác chủ lực trong các dự án đường sắt đô thị ở Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh - bao gồm tuyến Nội Bài – Nam Thăng Long và Suối Tiên – Bình Dương, với mục tiêu chuyển giao công nghệ, đào tạo kỹ sư và xây dựng đô thị thông minh.

Khép lại họp báo giữa kỳ tài khóa 2025, ông Kobayashi Yosuke khẳng định JICA luôn coi “sự gắn kết của trái tim giữa người dân Việt Nam và Nhật Bản” là nền tảng của mọi chương trình hợp tác. Trên nền tảng của mối quan hệ hợp tác lâu dài giữa hai nước, JICA ưu tiên việc phối hợp với các đối tác Nhật Bản tận dụng công nghệ, kiến thức và kinh nghiệm của Nhật Bản để hỗ trợ Việt Nam thực hiện các cải cách.

Cùng với nỗ lực đẩy mạnh chuyển đổi xanh và chuyển đổi số của Việt Nam, các dự án của JICA – từ đập SABO, nhà máy Yên Xá, tuyến metro 1 tại Thành phố Hồ Chí Minh, đến đào tạo nhân lực bán dẫn và cải cách hành chính – đang góp phần trực tiếp hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững, hiện đại hóa quốc gia và nâng cao năng lực cạnh tranh của Việt Nam trong giai đoạn mới.