Khắc phục "thẻ vàng" IUU: Siết chặt quản lý, giám sát chặt hành trình tàu cá

Trong đó tập trung đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động ngư dân, kết hợp siết chặt quản lý các đội tàu, giám sát hành trình, truy xuất nguồn gốc hải sản.

Gia Lai là địa phương có nghề cá phát triển, với đội tàu hoạt động trên nhiều ngư trường trong cả nước. Toàn tỉnh hiện có 5.738 tàu cá từ 06 mét trở lên đã đăng ký; trong đó 54,7% là tàu khai thác xa bờ.

Đội tàu của tỉnh hoạt động trên phạm vi rộng, thường xuyên di chuyển ngư trường giữa nhiều địa phương trong cả nước; hơn 500 tàu cá thường xuyên di chuyển ngư trường, neo đậu, xuất nhập bến tại các tỉnh phía Nam, có thời gian dài không trở về địa phương đặt ra yêu cầu rất cao đối với quản lý tàu cá, kiểm soát hoạt động khai thác và phòng ngừa vi phạm vùng biển nước ngoài.

Để nâng cao nhận thức, tạo chuyển biến trong hành động của ngư dân, những ngày gần đây Chi cục Thủy sản (Sở Nông nghiệp và Môi trường) đã phối hợp với các địa phương ven biển, tổ chức tập huấn, phổ biến quy định pháp luật về thủy sản, hoạt động khai thác hải sản bất hợp pháp, không khai báo và không theo quy định (IUU) và bảo đảm an toàn tàu cá cho hàng trăm chủ tàu, thuyền trưởng, thuyền viên.

Ông Nguyễn Hữu Nghĩa, Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản cho biết, nội dung tập huấn tập trung vào quản lý hoạt động khai thác thủy sản, phòng, chống khai thác IUU; nhận diện hành vi vi phạm; điều kiện đối với tàu cá trước khi ra khơi; quy định về thiết bị giám sát hành trình (VMS), nhật ký khai thác và truy xuất nguồn gốc thủy sản.

Đặc biệt, phổ biến Nghị quyết số 04/2024/NQ-HĐTP ngày 12/6/2024 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn áp dụng một số quy định của Bộ luật Hình sự về truy cứu trách nhiệm hình sự đối với hành vi liên quan đến khai thác, mua bán, vận chuyển trái phép thủy sản.

Thông qua tập huấn, các chủ tàu, thuyền trưởng, thuyền viên được cập nhật quy định mới, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, góp phần bảo đảm an toàn hoạt động khai thác trên biển và phòng, chống khai thác IUU. 

Ngư dân Nguyễn Đình Phùng, chủ tàu GL 10818 Ts cho biết, từ khi các cơ quan chức năng siết chặt việc thực hiện quy định chống khai thác IUU, ngư dân chỉ đánh bắt ở vùng biển cho phép, tuyệt đối không xâm phạm vùng biển nước ngoài. Ngoài việc ghi lại nhật ký khai thác và mở thiết bị giám sát hành trình trong suốt quá trình đánh bắt, khi xuất hoặc cập bến chúng tôi đều phải báo cáo với các lực lượng chức năng. 

Song song với việc tuyên truyền, trong đợt cao điểm chống khai thác IUU này, các cảng cá tại Gia lai tiếp tục duy trì công tác kiểm soát chặt chẽ tàu cá xuất bến, nhập bến. Tổ chức giám sát 100% tàu cá rời cảng, cập cảng, không làm thủ tục cho tàu rời cảng đi khai thác khi không đủ điều kiện giấy tờ theo quy định. Đồng thời tăng cường lực lượng giám sát sản lượng khai thác bốc dỡ qua cảng, đối chiếu nhật ký khai thác, nhật ký chuyển tải với dữ liệu của thiết bị giám sát hành trình. 

Ông Đào Xuân Thiện - Giám đốc Ban quản lý cảng cá tỉnh Gia Lai cho biết, mỗi khi phát hiện tàu cá mất kết nối thiết bị giám sát hành trình, cán bộ Ban quản lý sẽ tiến hành các bước xác minh theo quy định.

Ngoài việc tra cứu dữ liệu trên hệ thống giám sát hành trình, Ban quản lý sẽ liên hệ với đơn vị Chi cục Thủy sản để xác minh nguyên nhân mất kết nối là do sự cố vệ tinh hay ngư dân cố tình ngắt kết nối để có các bước xử lý tiếp theo. Việc này được Ban quản lý thực hiện một cách nghiêm túc, đảm bảo 100% tàu cá ra vào cảng được kiểm soát chặt chẽ. 

Xác định chống khai thác IUU phải được thực hiện đồng bộ giữa quản lý chặt, kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm vi phạm với các chính sách hỗ trợ ngư dân phát triển sản xuất, chuyển đổi nghề, giảm cường lực khai thác và ứng dụng công nghệ trong quản lý nghề cá. Thời gian qua, tỉnh Gia Lai đã có nhiều chính sách nghề cá gắn với quản lý, phòng ngừa vi phạm IUU. 

Từ tháng 6/2019 tỉnh Gia Lai đã tổ chức tuyên truyền, vận động ngư dân lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (VMS), đồng thời xây dựng chính sách hỗ trợ 50% kinh phí mua sắm, lắp đặt VMS đối với tàu cá có chiều dài lớn nhất từ 15 mét trở lên, từ nguồn tài trợ và ngân sách tỉnh.

Thấy rõ hiệu quả của chính sách này, năm 2024 địa phương tiếp tục mở rộng hỗ trợ đối với nhóm tàu từ 12 mét đến dưới 15 mét có nguy cơ cao vi phạm vùng biển nước ngoài, chủ yếu là tàu câu mực (mành mực) thường xuyên hoạt động tại ngư trường các tỉnh phía Nam. Tỉnh đã hỗ trợ 50% kinh phí mua sắm, lắp đặt VMS; đến nay 206/206 tàu thuộc nhóm nguy cơ cao đã được lắp đặt, đạt 100%. 

Tính đến nay, toàn tỉnh hiện có 3.339 tàu cá đã lắp thiết bị giám sát hành trình. Tỉnh duy trì trực hệ thống VMS 24/24 giờ.

Bên cạnh đó, HĐND tỉnh ban hành Nghị quyết số 28/2025/NQ-HĐND ngày 9/12/2025 hỗ trợ cước phí thuê bao duy trì kết nối VMS mức 330.000 đồng/tàu/tháng và nhật ký điện tử mức 200.000 đồng/tàu/tháng đối với tàu cá từ 12 mét trở lên, thời gian hỗ trợ 12 tháng. Qua đó, tỉnh vừa hỗ trợ ngư dân giảm chi phí tuân thủ quy định, vừa duy trì kết nối VMS, thúc đẩy nhật ký điện tử, nâng cao hiệu quả giám sát hành trình và phòng ngừa vi phạm IUU. 

Ông Trần Quốc Khánh, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Gia Lai cho biết, cùng với các chính sách hỗ trợ, tỉnh đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số trong quản lý tàu cá, coi đây là công cụ quan trọng để giám sát, cảnh báo sớm và phòng ngừa vi phạm IUU.

Đặc biệt, từ ngày 24/10/2025, tỉnh đưa vào vận hành Hệ thống cảnh báo tự động thông minh đối với tàu cá mất kết nối VMS, vượt ranh giới cho phép trên biển, qua đó hỗ trợ phát hiện, cảnh báo sớm và chủ động ngăn ngừa nguy cơ vi phạm.