Không để hòa giải ở cơ sở bị lợi dụng để bỏ lọt vi phạm

Thảo luận tại tổ, các đại biểu bày tỏ tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013 như Tờ trình của Chính phủ cũng như Báo cáo thẩm tra của Cơ quan thẩm tra nhằm thể chế hóa cơ bản đầy đủ, kịp thời các chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước; quy định những nội dung có tính nguyên tắc, đúng thẩm quyền của Quốc hội nhằm tạo cơ sở pháp lý rõ ràng, thống nhất và thuận lợi cho công tác hòa giải ở cơ sở; gắn công tác hòa giải ở cơ sở với xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật để phòng ngừa tranh chấp, tăng cường sự đồng thuận trong cộng đồng, nâng cao nhận thức và ý thức pháp luật của người dân.

Nhằm tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật, đảm bảo tính thống nhất, khả thi, đại biểu Nguyễn Văn An (Hưng Yên) đề nghị, về phạm vi hòa giải cơ sở, cần làm rõ hơn quy định về việc không hòa giải đối với vi phạm pháp luật mà theo quy định bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc là xử lý vi phạm hành chính. Đại biểu đề xuất cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu bổ sung nguyên tắc hòa giải ở cơ sở không thay thế biện pháp xử lý vi phạm hành chính hoặc xử lý hình sự nhằm tránh tình trạng lạm dụng việc hòa giải để xuê xoa, bỏ lọt tội phạm hoặc trốn tránh nghĩa vụ pháp lý với Nhà nước.

Về kinh phí cho công tác hòa giải quy định tại Điều 6, đại biểu tỉnh Hưng Yên đánh giá cao việc chuyển từ cơ chế hỗ trợ kinh phí sang đảm bảo kinh phí từ ngân sách Nhà nước cho công tác hòa giải ở cơ sở, đồng thời đề nghị quy định rõ trách nhiệm của UBND cấp tỉnh trong việc đảm bảo kinh phí thực hiện công tác hòa giải trên địa bàn cấp xã để tránh việc giao khoán định mức quá thấp, khiến cơ sở gặp khó khăn trong quá trình triển khai, đảm bảo tính thống nhất với Điều 9 của Luật Ngân sách nhà nước năm 2025.

Đối với tiêu chuẩn hòa giải viên, đại biểu Nguyễn Văn An tán thành với việc dự thảo Luật mở rộng tiêu chuẩn hòa giải viên bao gồm cả những người tạm trú, thường xuyên sinh sống và làm việc trên địa bàn nhằm thu hút được đội ngũ luật sư và chuyên gia pháp lý tham gia công tác hòa giải ở cơ sở. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng cần bổ sung điều kiện "có năng lực hành vi dân sự đầy đủ" để đảm bảo giá trị pháp lý của biên bản hòa giải thành khi thực hiện các thủ tục công nhận tại Tòa án theo Điều 417 của Bộ luật Tố tụng dân sự.

Về hình thức tiến hành hòa giải trực tuyến, cho rằng đây là một bước đột phá và phù hợp với xu hướng chuyển đổi số, đại biểu An đề nghị bổ sung quy định về việc xác định danh tính điện tử của các bên để đáp ứng bảo mật dữ liệu thông tin tại phiên hòa giải, để tránh rủi ro có thể bị ghi âm rồi phát tán trái phép các thông tin bí mật đời tư trên không gian mạng.

Góp ý vào dự thảo Luật, Thượng tọa Thích Đức Thiện (Điện Biên) bày tỏ quan tâm tới nội dung quy định tại các Điều 18, Điều 19, Điều 20 thuộc Chương II Mục 3. Theo đó, người được mời tham gia hòa giải ở cơ sở bao gồm già làng, trưởng bản, chức sắc, chức việc; người có uy tín trong dòng họ. Theo đại biểu tỉnh Điện Biên, đây là lực lượng có thể tham gia tích cực, hiệu quả trong hòa giải ở cơ sở, đồng thời là một nội dung mới của dự thảo.

Đại biểu cho rằng, qua hơn 10 năm thi hành Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013, thực tiễn cho thấy nhiều vụ việc hòa giải thành có sự tham gia rất tích cực của các chức sắc, chức việc, nhà tu hành và người có uy tín trong các tổ chức tôn giáo. Tuy nhiên, sự tham gia này chủ yếu dựa trên uy tín cá nhân hoặc mối quan hệ phối hợp tại địa phương, chưa có cơ sở pháp lý đầy đủ, thống nhất. Trong khi đó, chủ trương của Đảng đã xác định tôn giáo là nguồn lực xã hội, trong đó có các tổ chức tôn giáo và đội ngũ chức sắc tôn giáo, cần phát huy các nguồn lực xã hội này trong xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc, giữ gìn trật tự, an toàn xã hội và giải quyết hiệu quả các vấn đề phát sinh từ cơ sở.

Thượng tọa Thích Đức Thiện đề nghị Cơ quan soạn thảo bổ sung hành lang pháp lý rõ ràng hơn để phát huy hiệu quả nguồn lực đặc biệt của các chức sắc tôn giáo trong hoạt động hòa giải nhằm ghi nhận, tạo điều kiện để các chức sắc tôn giáo có thể tham gia trên cơ sở tự nguyện, đúng pháp luật; phát huy tốt nhất lợi thế về đạo đức, đức tin, uy tín xã hội.

Cụ thể, Thượng tọa Thích Đức Thiện đề nghị nên bổ sung cơ chế tham gia của chức sắc, chức việc tôn giáo trong hoạt động hòa giải ở cơ sở, quy định theo hướng: Xác định chức sắc, chức việc, nhà tu hành và người có uy tín trong các tổ chức tôn giáo là một trong những nguồn nhân sự để lựa chọn hòa giải viên ở cơ sở. Quy định này không mang tính bắt buộc mà mang tính khuyến khích, giúp địa phương chủ động huy động những người có uy tín, được cộng đồng tín nhiệm tham gia công tác hòa giải. Đồng thời, bổ sung cơ chế mời tham gia hòa giải đối với từng vụ việc cụ thể và hoàn thiện tiêu chuẩn tham gia hòa giải; quy định rõ phạm vi tham gia.

Đại biểu Võ Văn Minh (Thành phố Hồ Chí Minh) bày tỏ sự thống nhất với việc quy định theo hướng Nhà nước bảo đảm ngân sách cho hoạt động hòa giải ở cơ sở. Bên cạnh đó, đại biểu nhấn mạnh vai trò quan trọng của nhân lực tham gia công tác hòa giải ở cơ sở. Theo đó, dự thảo Luật quy định 2 nhóm đối tượng tham gia: một là hòa giải viên; hai là những người được mời tham gia hòa giải.

Theo quy định hiện nay, hòa giải viên hoạt động trên cơ sở tự nguyện và được bầu chọn để bảo đảm tính minh bạch, công khai. Cách tiếp cận này theo đại biểu là đúng, song trên thực tế, để hòa giải thành công thì đòi hỏi phải có những người thực sự làm tốt công việc. Xuất phát từ thực tiễn, đại biểu Võ Văn Minh đánh giá, ở quy mô một xã, phường hiện nay, số lượng vụ việc hòa giải ở cơ sở không quá nhiều. Không phải địa phương nào cũng có nhiều vụ việc đến mức phải thành lập nhiều tổ hòa giải, do đó, cần tinh chọn đội ngũ này để tìm được người giỏi.

Đại biểu đề nghị trong phần quy định về trách nhiệm, nhất là trách nhiệm của UBND và Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam ở địa phương, cần nhấn mạnh trách nhiệm trong việc xây dựng nguồn, bồi dưỡng, vận động và tổ chức bầu chọn đội ngũ hòa giải viên ở cơ sở.