Kích hoạt động lực trụ cột - Bài 1: “Đường băng” cho doanh nghiệp nhà nước cất cánh

Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước được xem là một dấu mốc quan trọng trong việc tái định vị vai trò của khu vực kinh tế này trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Không chỉ xác lập rõ nội hàm và sứ mệnh của kinh tế nhà nước trong giai đoạn phát triển mới, nghị quyết còn mở ra một không gian chính sách rộng hơn để doanh nghiệp nhà nước đổi mới quản trị, nâng cao hiệu quả và dẫn dắt các ngành chiến lược. Từ kinh nghiệm quốc tế, thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp đến kỳ vọng lan tỏa đối với khu vực tư nhân, TTXVN thực hiện chùm bài với chủ đề: Kích hoạt động lực trụ cột sẽ làm rõ những cơ hội, thách thức và động lực mới khi Nghị quyết số 79-NQ/TW đi vào cuộc sống.

Bài 1: “Đường băng” cho doanh nghiệp nhà nước cất cánh

Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước mở ra không gian và tạo động lực mới để thúc đẩy khu vực kinh tế nhà nước thật sự trở thành nền tảng vững chắc, bảo đảm tự chủ chiến lược, tự cường và sức cạnh tranh toàn diện của nền kinh tế. Tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết số 79-NQ/TW mới đây, Tổng Bí thư Tô Lâm khẳng định: Kinh tế nhà nước phải thực sự chiếm lĩnh “những cao điểm chiến lược chỉ huy” của nền kinh tế, giữ vai trò chủ đạo, trở thành “điểm tựa quốc gia” trong kỷ nguyên mới.

*Quan điểm mới, yêu cầu cao

Làm rõ những điểm mới, cốt lõi của Nghị quyết số 79-NQ/TW, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị cho biết: Nghị quyết số 79-NQ/TW là bước đổi mới quan trọng trong tư duy lý luận và nhận thức của Đảng về kinh tế nhà nước. Theo đó, lần đầu tiên nội hàm kinh tế nhà nước được xác định một cách đầy đủ, có hệ thống trong một nghị quyết chuyên đề, qua đó làm rõ vị trí và mở rộng phạm vi của khu vực này trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Kinh tế nhà nước được nhìn nhận như một chỉnh thể thống nhất, bao gồm toàn bộ các nguồn lực kinh tế do Nhà nước nắm giữ, quản lý và chi phối, như: đất đai, tài nguyên, vùng trời, vùng biển, không gian ngầm, hệ thống kết cấu hạ tầng, ngân sách nhà nước, dự trữ quốc gia, các quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách, doanh nghiệp nhà nước, tổ chức tín dụng nhà nước, phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp và các đơn vị sự nghiệp công lập.

Nghị quyết khẳng định kinh tế nhà nước vừa trực tiếp sản xuất, kinh doanh, vừa là nền tảng nguồn lực vật chất quan trọng, đồng thời là công cụ chiến lược, thiết yếu để Nhà nước thực hiện vai trò định hướng, điều tiết và dẫn dắt nền kinh tế, củng cố quốc phòng, an ninh, nâng cao năng lực tự chủ, tự cường và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội nhanh, bền vững.

Điểm lại thực trạng kinh tế nhà nước sau 80 năm xây dựng và phát triển, đặc biệt sau gần 40 năm Đổi mới và những hạn chế, tồn tại của kinh tế nhà nước như chính sách pháp luật về kinh tế nhà nước, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị cho hay, Nghị quyết số 79-NQ/TW đề ra 5 nhóm quan điểm chỉ đạo mang tính hệ thống, bao trùm và toàn diện về phát triển kinh tế nhà nước trong kỷ nguyên mới. Trong đó, nghị quyết đổi mới và cụ thể hóa quan điểm về nội hàm “vai trò chủ đạo” của kinh tế nhà nước trong kỷ nguyên mới; đổi mới căn bản mối quan hệ giữa kinh tế nhà nước và các khu vực kinh tế khác nhằm phát huy đầy đủ chức năng, vai trò của từng khu vực.

Bộ Chính trị lần này cũng đề ra quan điểm mới: Các nguồn lực kinh tế nhà nước phải được rà soát, thống kê, đánh giá, hạch toán đầy đủ theo nguyên tắc thị trường; đánh giá tác động và phân tích lợi ích - chi phí xã hội của đầu tư nguồn lực vật chất của Nhà nước theo thông lệ quốc tế. Kinh tế nhà nước phải tiên phong kiến tạo phát triển, dẫn dắt, mở đường, thúc đẩy công nghiệp hoá, hiện đại hoá, cơ cấu lại nền kinh tế và xác lập mô hình tăng trưởng mới, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính, nâng cao năng lực cạnh tranh…

Về mục tiêu và tầm nhìn phát triển kinh tế nhà nước, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương cho biết: Nghị quyết số 79-NQ/TW đề ra một số chỉ tiêu định lượng cần đạt được đến năm 2030 là phấn đấu 50 doanh nghiệp vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á; từ 1-3 doanh nghiệp vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới; 100% doanh nghiệp quản trị hiện đại trên nền tảng số. Về tổ chức tín dụng Nhà nước, nghị quyết đề ra mục tiêu phấn đấu có ít nhất 3 ngân hàng thuộc nhóm 100 ngân hàng lớn nhất châu Á về tổng tài sản; 4 ngân hàng tiên phong về công nghệ, quản trị, chủ đạo về quy mô, thị phần, điều tiết thị trường.

* Đổi mới tư duy quản lý

Theo các chuyên gia kinh tế, điểm nổi bật của Nghị quyết 79/NQ-TW là làm rõ khái niệm vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước trong những ngành, lĩnh vực then chốt, thiết yếu, chiến lược và vai trò dẫn dắt, hỗ trợ các thành phần kinh tế khác cùng phát triển. Từ định hướng này, vấn đề rất quan trọng trong quá trình triển khai thực hiện Nghị quyết 79/NQ-TW là xây dựng các cơ chế, chính sách đặc biệt và chương trình hành động cụ thể nhằm phát triển kinh tế nhà nước trong một không gian mới đã được mở rộng hơn.

Giáo sư, Tiến sĩ Trần Thọ Đạt, Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo, Đại học Kinh tế Quốc dân cho rằng, có thể coi Nghị quyết 79/NQ-TW là bệ phóng thể chế mới để kinh tế nhà nước trở thành lực lượng mở đường, dẫn dắt và kiến tạo tăng trưởng trong giai đoạn phát triển mới của đất nước. Thách thức lớn nhất trong việc thể chế hóa Nghị quyết 79/NQ-TW là làm thế nào chuyển hóa được tinh thần cải cách của nghị quyết thành các quy định pháp luật đủ rõ, đủ mạnh, nhưng vẫn có sự linh hoạt cho quá trình thực thi, tránh tình trạng thiết kế chính sách theo hướng an toàn, nặng về kiểm soát rủi ro. Nghị quyết nhấn mạnh yêu cầu xây dựng cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung trong các trường hợp không có yếu tố tham nhũng, vụ lợi và thiết lập quy trình xem xét độc lập, toàn diện, minh bạch để đánh giá bản chất vụ việc là sai sót khách quan hay vi phạm pháp luật nhằm xử lý đúng người, đúng tội. Đây là yếu tố rất quan trọng, đòi hỏi phải thật sự đổi mới tư duy quản lý, chuyển từ “sợ sai” sang “quản trị rủi ro”.

Tiến sĩ Bùi Quý Thuấn, Trưởng ban Nghiên cứu, Liên chi hội Tài chính Khu công nghiệp Việt Nam bày tỏ, nghị quyết tái khẳng định vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước, nhưng điểm mới nằm ở tư duy phát triển: không còn nhấn mạnh sự can thiệp hành chính, mà chuyển sang vai trò dẫn dắt và kiến tạo thông qua hiệu quả hoạt động, đổi mới sáng tạo và ứng dụng công nghệ. Đồng thời, nghị quyết cũng trực diện xử lý những điểm nghẽn kéo dài qua nhiều nhiệm kỳ, đặc biệt là cơ chế quản lý vốn và mức độ tự chủ của doanh nghiệp nhà nước. Việc triển khai Nghị quyết số 79-NQ/TW trong thực tế sẽ tạo cơ sở quan trọng để Đảng có thêm căn cứ đề ra các mục tiêu tăng trưởng mang tính đột phá, bao gồm cả những mục tiêu tham vọng như tăng trưởng hai con số từ năm 2026 trong các nghị quyết của Đại hội XIV.

Tiến sĩ Bùi Quý Thuấn khẳng định: Nghị quyết 79-NQ/TW không chỉ đặt ra yêu cầu đổi mới đối với khu vực doanh nghiệp nhà nước mà còn gửi đi một thông điệp mạnh mẽ về cách thức Nhà nước tham gia và điều hành nền kinh tế trong giai đoạn phát triển mới. Thành công của nghị quyết sẽ không chỉ được đo bằng số lượng doanh nghiệp hay dự án mà bằng mức độ lan tỏa, dẫn dắt và đóng góp thực chất của kinh tế nhà nước đối với tăng trưởng bền vững của nền kinh tế.

* Cụ thể hóa thành 5 "điểm tựa" lớn

Tại Hội nghị quán triệt, triển khai thực hiện Nghị quyết 79-NQ/TW vừa qua, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh: Kinh tế nhà nước phải có những đóng góp mang tính đột phá vào năng lực tự chủ quốc gia, bảo đảm duy trì ổn định và can thiệp kịp thời khi xuất hiện rủi ro mang tính hệ thống. Vì vậy, trong giai đoạn mới, kinh tế nhà nước phải thực sự được cụ thể hóa thành 5 “điểm tựa” lớn. Đó là: điểm tựa về an ninh và chủ quyền kinh tế; điều tiết, ổn định và sức chống chịu; dẫn dắt cho khu vực tư nhân; dẫn dắt đổi mới sáng tạo và công nghệ lõi; chuẩn mực quản trị và liêm chính công vụ trong kinh tế. Năm “điểm tựa” trên phải được chuyển hóa thành chương trình hành động cụ thể, có mục tiêu, có thước đo, có thời hạn, có cơ chế kiểm tra và có chế tài rõ ràng. Nếu không, vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước sẽ chỉ dừng ở khẩu hiệu, còn đất nước thì phải trả giá bằng lãng phí nguồn lực, bằng suy giảm sức cạnh tranh và bằng sự xói mòn niềm tin xã hội.

Để hiện thực hóa tinh thần nghị quyết theo chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 29/NQ-CP ngày 24/02/2026 về Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 79-NQ/TW ngày 06/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước. Chương trình này xác định nhiệm vụ cụ thể liên quan đến đất đai và tài nguyên; tài sản kết cấu hạ tầng; ngân sách nhà nước; dự trữ quốc gia; các quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách; vốn nhà nước tại doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ từ 50% vốn điều lệ trở xuống; doanh nghiệp nhà nước; tổ chức tín dụng nhà nước; đơn vị sự nghiệp công lập để các bộ, cơ quan, địa phương và tổ chức triển khai bảo đảm hiện thực hóa mục tiêu nâng cao hiệu quả, phát huy vai trò chủ đạo, tiên phong, định hướng chiến lược của kinh tế nhà nước.

Theo các chuyên gia, để Nghị quyết 79/NQ-TW và Chương trình hành động của Chính phủ đi vào cuộc sống cần lưu ý đến việc định vị lại vai trò của doanh nghiệp nhà nước. GS, TS Hoàng Văn Cường, Ủy viên Ủy ban Tài chính – Ngân sách của Quốc hội cho rằng, không nên dàn trải nguồn lực ra quá nhiều ngành nghề mà cần tập trung vào các lĩnh vực then chốt, những nơi khu vực tư nhân chưa thể hoặc không muốn đầu tư do vốn lớn, rủi ro cao. Các cơ chế đặc biệt cần được thiết kế để hỗ trợ những “con chim đầu đàn” này thực hiện các sứ mệnh quốc gia như phát triển hạ tầng năng lượng, viễn thông, công nghiệp bán dẫn và các ngành công nghệ cao khác.

PGS, TS. Phạm Thị Túy, Phó viện trưởng Viện Kinh tế Chính trị học, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh đề xuất: Về thể chế, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là tình trạng "vừa đá bóng, vừa thổi còi". Theo đó, đột phá thể chế cần tách bạch triệt để chức năng quản lý nhà nước và chức năng chủ sở hữu. Hoàn thiện khung pháp lý để doanh nghiệp nhà nước vận hành theo cơ chế thị trường. Về cơ chế quản lý, giải pháp đột phá được đề xuất là áp dụng chuẩn mực OECD và quản trị số. Việc áp dụng chuẩn mực OECD và quản trị số không chỉ là hình thức, mà là thay đổi "hệ điều hành" của doanh nghiệp nhà nước. Bởi khi áp dụng chuẩn mực này, thực chất là trao quyền tự chủ đi đôi với giám sát bằng chỉ số hiệu quả (KPIs) và sự minh bạch tuyệt đối với từng doanh nghiệp…

Một số doanh nghiệp cũng bày tỏ, khó khăn nhất hiện nay là việc xác định ranh giới giữa rủi ro kinh doanh, việc gây thất thoát tài sản nhà nước. Các doanh nghiệp mong muốn việc cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết 29/NQ-CP sẽ có những quy định cụ thể về “miễn trừ trách nhiệm” đối với những trường hợp rủi ro bất khả kháng hoặc rủi ro trong quá trình thử nghiệm sáng tạo. Bởi, nếu không có hành lang pháp lý bảo vệ người dám nghĩ dám làm, các cơ chế đặc thù dù tốt đến đâu cũng khó đi vào thực tiễn vì tâm lý e ngại sai phạm luôn thường trực.

Kích hoạt động lực trụ cột - Bài 2: Vai trò của kinh tế nhà nước trên thế giới

Kích hoạt động lực trụ cột - Bài 3: Khi nguồn lực được "mở khóa"

Kích hoạt động lực trụ cột - Bài cuối: Động lực mới cho vai trò dẫn dắt