Kinh tế thích ứng với biến đổi khí hậu - Bài 1: Bài học từ siêu bão Yagi

Siêu bão Yagi - cơn bão mạnh nhất trong 30 năm qua ảnh hưởng trực tiếp đến các tỉnh miền Bắc, gây ra thiệt hại nghiêm trọng và tác động lớn tới đời sống của người dân, hạ tầng đường sá, sản xuất nông nghiệp, các ngành lĩnh vực kinh tế...

Bão qua đi, cùng với việc tái thiết, khắc phục hậu quả cũng có những bài học kinh nghiệm ứng phó được rút ra, cùng với đó là những hành động với các giải pháp bền vững và dài hạn để chủ động đối phó, hạn chế thiệt hại trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp. Đây là những giải pháp, hành động cần có theo tinh thần Kết luận số 81-KL/TW ngày 04/6/2024 của Bộ Chính trị về tiếp tục thực hiện Nghị quyết Trung ương 7 khóa XI về chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu, tăng cường quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường.

TTXVN thực hiện chùm bài viết rút ra các kinh nghiệm đối phó với các cơn bão lớn, những giải pháp nhìn về dài hạn để thích ứng với biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp cũng như các bài học quy hoạch hạ tầng để tăng cường khả năng chống chịu với thiên tai, động đất của Tokyo (Nhật Bản).

Bài 1: Bài học từ siêu bão Yagi

Yagi là cơn bão mạnh nhất trong 30 năm qua, lại không theo quy luật thông thường, rất phức tạp nên dù có sự chuẩn bị, ứng phó cũng không tránh khỏi thiệt hại, tác động tới đời sống của người dân, hạ tầng đường sá, sản xuất nông nghiệp, các ngành lĩnh vực kinh tế... Bão Yagi và hoàn lưu sau bão có phạm vi ảnh hưởng rất lớn, trải dài ở 26 tỉnh, thành phố ở toàn bộ miền Bắc và Thanh Hóa (chiếm trên 41% GDP và 40% dân số của cả nước), kết hợp với tình trạng xả lũ ở thượng nguồn một số con sông lớn, đã gây ra mưa lớn kéo dài, ngập lụt, lũ ống, lũ quét, sạt lở đất… diễn ra nghiêm trọng trên nhiều địa bàn.

* Bài học về sức mạnh đoàn kết

 

Cả hệ thống chính trị đã vào cuộc quyết liệt ứng phó với siêu bão. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trực tiếp đi kiểm tra, chỉ đạo công tác ứng phó, khắc phục hậu quả tại một số địa phương. Thủ tướng Phạm Minh Chính đi kiểm tra, liên tiếp ra các công điện ứng phó với bão số 3.

Chính phủ ban hành Nghị quyết số 143/NQ-CP ngày 17/9/2024 về các nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm để khẩn trương khắc phục hậu quả bão số 3 (Yagi), nhanh chóng ổn định tình hình nhân dân, đẩy mạnh khôi phục sản xuất kinh doanh, tích cực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, kiểm soát tốt lạm phát.

Các Phó Thủ tướng Chính phủ trực tiếp tới địa phương bị ảnh hưởng của bão, mưa lũ để kiểm tra, đôn đốc, chỉ đạo triển khai công tác ứng phó với bão, lũ; kịp thời động viên, thăm hỏi người dân vùng ảnh hưởng của bão, mưa lũ, sạt lở đất, lũ quét. Các bộ, ngành, địa phương cùng các lực lượng nỗ lực ứng phó với bão, mưa.

Lực lượng vũ trang, dân quân – tự vệ, thanh niên xung kích đã không quản ngại hy sinh để bảo vệ tính mạng, sức khỏe và tài sản của người dân trong bão, lũ, sạt lở đất… Các ngành điện, viễn thông, nước, y tế… nỗ lực đảm bảo cung cấp tốt nhất và khắc phục hậu quả để đảm bảo các nhu cầu thiết yếu.

Trong những lúc khó khăn, truyền thống đoàn kết, tinh thần tương thân tương ái lại được phát huy mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Người dân, tổ chức, doanh nghiệp, cơ quan, địa phương không bị thiệt hại hỗ trợ người dân, tổ chức, doanh nghiệp, cơ quan, địa phương bị thiệt hại, ảnh hưởng, trên tinh thần “có ít giúp ít, có nhiều giúp nhiều; có của giúp của, có công giúp công”, “tương thân, tương ái”, “lá lành đùm lá rách, lá rách đùm lá rách hơn” như lời kêu gọi của Thủ tướng Phạm Minh Chính. Các đoàn xe cứu trợ từ phía miền Trung, miền Nam lên đường hỗ trợ cho vùng bị ảnh hưởng bởi bão lũ.

Theo dự báo của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, tốc độ tăng trưởng 6 tháng cuối năm của cả nước và nhiều địa phương chậm lại. Tăng trưởng GDP quý III của cả nước có thể giảm 0,35%, quý IV giảm 0,22% so với kịch bản không có bão số 3. Ước cả năm GDP có thể giảm 0,15% so với kịch bản ước tăng trưởng có thể đạt 6,8-7%.

Thiệt hại lớn từ siêu bão Yagi cũng cho thấy những tác động, thách thức ngày càng gia tăng từ hiện tượng thời tiết cực đoan trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp. Biến đổi khí hậu khiến các cơn bão mạnh hơn, diện tích rừng suy giảm, tốc độ đô thị hóa nhanh, diện tích ao hồ bị lấp dần hoặc xóa sổ…

Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chỉ ra việc ngập lụt diễn ra nghiêm trọng, kéo dài, trên diện rộng tại nhiều địa phương, kể cả đô thị miền núi do quá trình đô thị hoá, xây dựng công trình, lấn chiếm làm giảm khả năng thoát lũ các tuyến sông, suối gây ngập úng kéo dài.

Ông Thái Bá Ngọc, chuyên gia về địa chất môi trường, Đại học Quốc gia Tp. Hồ Chí Minh cũng đưa ra đánh giá sự chuyển pha từ El Nino sang La Nina khiến thời tiết phức tạp, cùng với ảnh hưởng của biến đổi khí hậu khiến La Nina có yếu tố dị thường, tác động mạnh hơn khiến mưa lớn lũ lụt, sạt lở xảy ra nghiêm trọng và kéo dài. Ngoài ra tại các sông hoặc sườn dốc có độ dốc cao và các mái dốc chịu tác động của hoạt động của con người như phá rừng và cắt xẻ dốc có khuynh hướng phổ biến xảy ra tai biến địa chất. Điều này cũng lý giải nguyên nhân nguyên nhân kích hoạt lũ quét, sạt lở tại Làng Nủ (Lào Cai) cũng như các tỉnh vùng núi.