Làng nghề gốm cổ Kinh Bắc trong hành trình phát triển nông thôn mới

Chị Đặng Thị Tâm, chủ cơ sở Gốm Tâm Phù Lãng, xã Phù Lãng, tỉnh Bắc Ninh

Từ hành trình bảy năm nghiên cứu men gốm đến đầu tư công nghệ sạch, các sản phẩm OCOP 3 sao của Gốm Tâm Phù Lãng không chỉ tạo sinh kế ổn định mà còn góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa làng nghề ven sông Cầu.

Bảy năm bền bỉ với nước men Phù Lãng

Theo chị Đặng Thị Tâm (37 tuổi), chủ cơ sở Gốm Tâm Phù Lãng, để có được một sản phẩm OCOP đạt chuẩn, khó khăn lớn nhất không nằm ở tạo hình, mà ở men gốm - yếu tố làm nên bản sắc của Phù Lãng. “Về máy móc, thiết bị, đặc biệt là lò nung, chi phí rất tốn kém. Nhưng muốn có một sản phẩm đẹp thì phải nghiên cứu rất sâu từ nước men. Phần này vất vả nhất”, chị Tâm chia sẻ.

Lò nung công nghệ cao được cơ sở chị Tâm đầu tư

Từ năm 2017, vợ chồng chị bắt đầu dành trọn thời gian nghiên cứu men gốm. Phải mất tới bảy năm thử nghiệm, điều chỉnh từng mẻ men, đến năm 2024, dòng sản phẩm hoàn chỉnh mới ra đời và được công nhận OCOP 3 sao. Không chỉ vậy, sản phẩm còn được vinh danh là sản phẩm tinh hoa thủ công mỹ nghệ Việt Nam. Đó là sự ghi nhận cho quá trình lao động âm thầm nhưng bền bỉ của người làm nghề.

Đầu tư công nghệ để phát triển lâu dài

Một bước ngoặt quan trọng trong quá trình làm OCOP của Gốm Tâm Phù Lãng là quyết định đầu tư lò nung công nghệ cao. Theo chị Tâm, lò nung truyền thống tuy quen thuộc nhưng tiêu tốn nhiều nhiên liệu, phát sinh khói bụi, ảnh hưởng đến môi trường sống xung quanh.“Chúng tôi đã thay đổi và đầu tư lò nung mới để tăng hiệu quả, nâng cao chất lượng và năng suất, đồng thời hạn chế ô nhiễm môi trường. Làm OCOP thì không thể chỉ nhìn vào lợi ích trước mắt, mà phải tính đến sự phát triển bền vững”, chị Tâm nói.

Giấy chứng nhận các sản phẩm gốm của cơ sở Gốm Tâm Phù Lãng

Sự thay đổi này không chỉ giúp sản phẩm ổn định chất lượng, mà còn phù hợp với định hướng xây dựng nông thôn mới xanh, sạch, hài hòa giữa sản xuất và đời sống.

Men gốm Phù Lãng và những thách thức từ tự nhiên

Điểm đặc sắc nhất của gốm Phù Lãng nằm ở men. Men gốm nơi đây chỉ có hai gam màu chủ đạo, được tạo nên từ những nguyên liệu hoàn toàn tự nhiên như gio trấu và bùn đất phù sa ven sông Cầu. Chính sự mộc mạc ấy làm nên “chất” riêng, không trộn lẫn của gốm Phù Lãng.

Anh Phạm Mạnh Hùng, chồng chị Tâm

Tuy nhiên, theo anh Phạm Mạnh Hùng (41 tuổi), chồng chị Minh Tâm - người đã đồng hành cùng chị suốt bảy năm nghiên cứu và phát triển men - việc làm men ngày càng gặp nhiều khó khăn do nguồn nguyên liệliệu phụ thuộc lớn vào điều kiện tự nhiên. Anh Hùng cho biết: “Nguồn gio trấu và bùn phù sa không phải lúc nào cũng sẵn. Có những thời điểm độ ẩm cao, gio trấu không đạt độ nhuyễn, màu men không lên đúng. Bùn phù sa sông Cầu cũng phụ thuộc vào mùa, có lúc không thể lấy được.” 

Anh Hùng cho biết, bên cạnh khó khăn về nguyên liệu, điều kiện thời tiết khắc nghiệt cũng tác động lớn đến quá trình sản xuất gốm. Thời tiết ban ngày hanh khô, ban đêm toả nhiệt khiến sản phẩm dễ bị bạc men, nứt vỡ, làm tăng tỷ lệ hư hỏng. Anh chia sẻ, nếu có thêm nguồn vốn, cơ sở rất mong muốn đầu tư xây dựng nhà xưởng khép kín, trang bị hệ thống điều tiết nhiệt độ để có thể chủ động sản xuất quanh năm và giảm bớt sự phụ thuộc vào yếu tố thời tiết.

Gắn OCOP với du lịch trải nghiệm và trách nhiệm cộng đồng 

Song song với sản xuất, Gốm Tâm Phù Lãng phát triển du lịch trải nghiệm và các hoạt động xã hội. Cơ sở thường xuyên đón các đoàn học sinh, sinh viên đến tham quan, trực tiếp nặn gốm, tô tranh, tìm hiểu nghề truyền thống; đồng thời tổ chức dạy nghề miễn phí cho người khuyết tật, tạo cơ hội việc làm và thu nhập ổn định. Hướng đi này giúp sản phẩm OCOP gia tăng giá trị, đồng thời lan tỏa văn hóa làng nghề và tinh thần sẻ chia trong cộng đồng.

Chị Tâm hướng dẫn các bạn học sinh trong buổi trải nghiệm nặn gốm đất

Trong những lò gốm vẫn ngày ngày đỏ lửa bên sông Cầu, nông thôn mới hiện lên không bằng những con số khô cứng, mà bằng sự bền bỉ của người thợ, bằng từng sản phẩm gốm được tạo nên từ đất, nước và thời gian. Đó là hành trình chậm rãi nhưng chắc chắn, mang theo hy vọng về một tương lai bền vững cho làng quê Phù Lãng.