Ngành công thương tham mưu xây dựng nhiều cơ chế, chính sách chiến lược thúc đẩy kinh tế đất nước

Trước thềm Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, sự kiện chính trị có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, đánh dấu bước chuyển mới trong tư duy phát triển đất nước, việc nhìn lại chặng đường phát triển của các ngành kinh tế trụ cột không chỉ mang ý nghĩa tổng kết thực tiễn, mà còn góp phần xác lập tầm nhìn và định hướng cho giai đoạn phát triển tiếp theo. Trong tiến trình đó, ngành công thương tiếp tục khẳng định vai trò nòng cốt, trụ cột chiến lược đối với tăng trưởng kinh tế, bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và thúc đẩy hội nhập quốc tế sâu rộng, hiệu quả.

Đánh giá về những kết quả nổi bật của ngành công thương trong việc phát huy vai trò nòng cốt, trụ cột đối với phát triển kinh tế đất nước, Thứ trưởng Bộ Công Thương Phan Thị Thắng khẳng định: Trong nhiệm kỳ vừa qua, ngành công thương đã có những đóng góp rất quan trọng, toàn diện và mang tính nền tảng đối với phát triển kinh tế – xã hội đất nước.

Ngành đã chủ động tham mưu xây dựng nhiều cơ chế, chính sách chiến lược nhằm thúc đẩy kinh tế, công nghiệp, thương mại và đầu tư; tháo gỡ các điểm nghẽn lớn để Trung ương, Quốc hội và các cấp có thẩm quyền ban hành nhiều nghị quyết, kết luận có tính chất quan trọng, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Với vai trò nòng cốt, trụ cột chiến lược, ngành công thương tiếp tục là một trong những động lực chủ yếu thúc đẩy tăng trưởng, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển theo hướng tự chủ, hiện đại hóa, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng, hiệu quả.

Trước hết, sản xuất công nghiệp phục hồi rõ nét và duy trì đà tăng trưởng khá, với tốc độ bình quân 6,1%/năm. Đáng chú ý, công nghiệp chế biến, chế tạo-động lực trung tâm của tăng trưởng đạt mức tăng bình quân 6,9%/năm; quy mô toàn ngành tăng gần 1,5 lần so với đầu nhiệm kỳ. Tỷ lệ nội địa hóa tiếp tục được cải thiện; nhiều ngành công nghiệp mũi nhọn như điện tử, dệt may, da giày, chế biến nông sản đã hội nhập thành công, từng bước khẳng định vị trí của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Trong lĩnh vực năng lượng, hệ thống năng lượng quốc gia phát triển mạnh mẽ, quy mô hệ thống điện vươn lên nhóm 20 nước hàng đầu thế giới và đứng đầu khu vực Đông Nam Á. An ninh năng lượng quốc gia cơ bản được bảo đảm, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và đời sống nhân dân; cơ cấu năng lượng chuyển dịch theo hướng xanh hơn, bền vững hơn, phù hợp với xu thế toàn cầu.

Xuất nhập khẩu tiếp tục là điểm sáng nổi bật của nền kinh tế với tốc độ tăng trưởng bình quân 10,9%/năm. Kim ngạch xuất nhập khẩu liên tục xác lập các kỷ lục mới, riêng năm 2025 đạt trên 930 tỷ USD, gấp đôi so với đầu nhiệm kỳ; nhiều mặt hàng xuất khẩu chủ lực duy trì thứ hạng cao trên thị trường thế giới. Thặng dư thương mại được giữ vững ở mức cao, đóng góp tích cực vào cân đối vĩ mô, bổ sung dự trữ ngoại hối và củng cố niềm tin thị trường.

Thị trường trong nước tiếp tục phát triển ổn định, với tốc độ tăng trưởng bình quân 7,7%/năm, thực sự trở thành một trụ cột quan trọng của nền kinh tế. Việc bảo đảm cung ứng đầy đủ nguyên, nhiên liệu và hàng hóa thiết yếu đã giúp thị trường trong nước phát huy vai trò “bệ đỡ”, hỗ trợ nền kinh tế đứng vững và phục hồi nhanh trước các cú sốc bên ngoài, đặc biệt trong giai đoạn dịch COVID-19. Cùng với đó, thương mại điện tử tăng trưởng trên 20%/năm, đưa Việt Nam vào nhóm 10 quốc gia có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất thế giới, tạo động lực quan trọng cho kinh tế số và chuyển đổi số doanh nghiệp.

Hội nhập kinh tế quốc tế được triển khai đồng bộ, thực chất và ngày càng hiệu quả. Việc tham gia 17 hiệp định thương mại tự do đã mở ra không gian thị trường gần 6 tỷ người tiêu dùng, góp phần đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, thu hút đầu tư nước ngoài, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và thúc đẩy tái cơ cấu nền kinh tế theo hướng hiện đại, bền vững.

Chia sẻ về vai trò của ngành công thương trong bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, Thứ trưởng Phan Thị Thắng cho hay: An ninh năng lượng quốc gia là một trong những trụ cột quan trọng bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, phát triển bền vững đất nước, gắn chặt với an ninh quốc gia, quốc phòng và đời sống của nhân dân.

Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 một lần nữa đã xác định mục tiêu phải bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng quốc gia, đồng thời khẳng định “Để đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững đất nước trong thời gian tới, nhất là thực hiện 2 mục tiêu chiến lược đến năm 2030 và năm 2045, việc bảo đảm an ninh năng lượng có vai trò rất quan trọng, năng lượng phải đi trước một bước, đáp ứng đầy đủ nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và nâng cao đời sống nhân dân”.

Thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước, chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, trong thời gian qua, ngành công thương đã và đang tập trung triển khai đồng bộ nhiều giải pháp trong lĩnh vực năng lượng. Cùng với đó, đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện thể chế, chính sách để phát triển thị trường năng lượng cạnh tranh, minh bạch.

Cùng đó, Bộ đã tham mưu xây dựng, hoàn thiện Luật Điện lực 2024 và các nghị định, thông tư hướng dẫn thực hiện. Nghiên cứu, đề xuất cơ chế, chính sách triển khai các Nghị quyết của Bộ Chính trị, Quốc hội; trong đó, có Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026-2030 và của Chính phủ về phát triển năng lượng, bảo đảm an ninh năng lượng.

Chủ trì tham mưu Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Quy hoạch điện VIII điều chỉnh. Triển khai chủ trương của Chính phủ về kiện toàn cơ chế điều độ hệ thống điện quốc gia (tiếp nhận và tổ chức hoạt động của NSMO).

Tổ chức triển khai quy hoạch phát triển điện lực quốc gia. Phối hợp các bộ, ngành, địa phương cụ thể hóa trong quy hoạch tỉnh, đôn đốc thực hiện các dự án nguồn và lưới điện trọng điểm, nhất là các công trình truyền tải 500 kV, 220 kV… Đến nay, hệ thống nguồn và mạng lưới nước ta đạt quy mô hàng đầu ASEAN.

Để bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng quốc gia, ngành công thương sẽ tập trung triển khai đồng bộ các giải pháp mang tính tổng thể, căn cơ và dài hạn. Trọng tâm là tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý về năng lượng theo hướng đồng bộ, hiện đại, bảo đảm thống nhất với pháp luật về đầu tư, quy hoạch, môi trường, đất đai và xây dựng.

Cùng đó, xây dựng lộ trình rõ ràng, khả thi cho phát triển các cấp độ thị trường điện, hoàn thiện cơ chế giá điện theo nguyên tắc thị trường có sự điều tiết của Nhà nước, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Song song với hoàn thiện thể chế, chú trọng đổi mới cơ chế đầu tư, tài chính, tín dụng theo hướng khuyến khích xã hội hóa, thúc đẩy hợp tác công – tư, phát triển các công cụ tài chính xanh, thu hút hiệu quả các nguồn vốn trong nước và quốc tế cho các dự án năng lượng chiến lược.

Trên cơ sở đó, tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với tăng cường kiểm tra, giám sát; nâng cao năng lực xây dựng và thực thi chính sách của các cơ quan quản lý; ứng dụng mạnh mẽ chuyển đổi số trong quản lý, điều hành hệ thống năng lượng, qua đó nâng cao hiệu quả vận hành, bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia một cách bền vững.

Theo Thứ trưởng Phan Thị Thắng, đất nước đang bước vào một kỷ nguyên phát triển mới - kỷ nguyên của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng. Đây là giai đoạn mở ra nhiều thời cơ, thuận lợi lớn lao, đồng thời cũng đặt ra không ít khó khăn, thách thức đan xen.

Để tiếp tục thúc đẩy phát triển công nghiệp và thương mại, góp phần thực hiện thắng lợi, toàn diện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, đóng góp xứng đáng vào sự phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới, ngành công thương sẽ chú trọng đổi mới tư duy, cơ cấu lại ngành công nghiệp, thương mại theo hướng nâng cao năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh; lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phát triển kinh tế tư nhân làm động lực chủ yếu.

Cùng đó, tập trung phát triển các ngành công nghiệp nền tảng, chiến lược và từng bước làm chủ công nghệ trong một số ngành mới nổi; thu hút đầu tư đồng bộ hạ tầng năng lượng, công nghiệp, thương mại và logistics theo hướng hiện đại, xanh, số hóa, gắn với yêu cầu hội nhập sâu…

Bên cạnh đó, đẩy mạnh hội nhập kinh tế quốc tế gắn với cơ cấu lại nền kinh tế, đổi mới mô hình tăng trưởng; khai thác hiệu quả các hiệp định thương mại tự do; tăng cường phòng vệ thương mại hợp pháp; đa dạng hóa thị trường, nguồn cung và chuỗi cung ứng, tránh phụ thuộc vào một số ít đối tác; đổi mới xúc tiến thương mại, phát triển thương mại điện tử và kinh tế số; chuyển mạnh sang hậu kiểm gắn với quản lý rủi ro, quản lý bằng quy chuẩn, tiêu chuẩn, tạo môi trường kinh doanh minh bạch, thuận lợi.

Ngành Công Thương cũng đề xuất tiếp tục lãnh đạo, chỉ đạo phát triển lĩnh vực công thương theo hướng tự chủ, hiện đại, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng…; hoàn thiện không gian chính sách linh hoạt, triển khai cơ chế thí điểm có kiểm soát để tháo gỡ điểm nghẽn, giải phóng và huy động hiệu quả các nguồn lực cho đầu tư phát triển đồng bộ, hiện đại hạ tầng năng lượng, công nghiệp, logistics và thương mại.