Nghị quyết 57-NQ/TW: Ứng dụng AI, dữ liệu số tăng hiệu quả quản lý hải quan

Trong bối cảnh hoạt động xuất nhập khẩu, giao thương qua biên giới trên địa bàn Quảng Ninh diễn ra sôi động, công tác phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại và vận chuyển trái phép hàng hóa tiếp tục được Chi cục Hải quan khu vực VIII xác định là nhiệm vụ trọng tâm.

Cùng với việc tăng cường các biện pháp nghiệp vụ, đơn vị đang đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ trong quản lý, giám sát, qua đó nâng cao hiệu quả kiểm soát và tạo thuận lợi cho hoạt động thương mại. 

*Chuyển đổi số nâng cao hiệu quả quản lý, giám sát 

Hải quan cửa khẩu cảng Vạn Gia (Chi cục Hải quan khu vực VIII) đóng vai trò là đơn vị chốt chặn quan trọng tại vùng biên giới biển tỉnh Quảng Ninh, thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước về Hải quan đối với hàng hóa và phương tiện vận tải. Xác định vai trò đó, Hải quan cửa khẩu Vạn Gia đã chủ động nắm tình hình, tăng cường kiểm soát, áp dụng công nghệ trong phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại. 

Hải quan khu vực VIII giám sát hoạt động tại các cửa khẩu qua hệ thống camera thông minh. Ảnh: Đức Hiếu - TTXVN

Thời gian qua, Hải quan cửa khẩu cảng Vạn Gia (Quảng Ninh) đã đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, thành lập tổ triển khai ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), từng bước đưa công nghệ hiện đại vào công tác quản lý, kiểm tra, giám sát Hải quan đối với hàng hóa xuất nhập khẩu. Trong ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số, Hải quan cửa khẩu cảng Vạn Gia đã duy trì ổn định hệ thống VNACCS/VCIS, bảo đảm an ninh, an toàn dữ liệu.

Đặc biệt, đơn vị đã nghiên cứu, triển khai 4 sản phẩm ứng dụng công nghệ số, trong đó có việc sử dụng AI hỗ trợ tham mưu, tổng hợp báo cáo; xây dựng sổ tay điện tử theo dõi hàng hóa xuất, nhập và tồn tại cảng, dùng chung giữa cơ quan hải quan và doanh nghiệp, góp phần nâng cao tính chính xác, minh bạch trong quản lý. 

Một trong những điểm nhấn nổi bật trong công tác cải cách hành chính của Hải quan cửa khẩu cảng Vạn Gia là việc số hóa và niêm yết công khai toàn bộ 143 thủ tục hành chính thuộc thẩm quyền giải quyết bằng mã QR. Theo các quyết định của Bộ Tài chính ban hành trong năm 2025, toàn bộ thủ tục hành chính đã được tích hợp đầy đủ, công khai tại trụ sở làm việc, khu vực làm thủ tục và các vị trí thuận tiện để người dân, doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận. 

Anh Vũ Văn Thắng, Phó Giám đốc Công ty TNHH Phát triển thương mại Lâm Việt, phường Móng Cái 1, tỉnh Quảng Ninh chia sẻ, việc chuyển đổi số giúp cho doanh nghiệp giảm bớt rườm rà về giấy tờ, tiết kiệm thời gian, chi phí và thông quan nhanh chóng, bảo đảm. Các vướng mắc về thủ tục, hồ sơ đều được cán bộ Hải quan giải đáp thông qua môi trường số nên rất thuận tiện và nhanh chóng. 

Ông Nguyễn Quốc Bình, Phó Đội trưởng Hải quan cửa khẩu cảng Vạn Gia cho biết, song song với các giải pháp nghiệp vụ truyền thống, chuyển đổi số đang trở thành một trong những hướng đi quan trọng nhằm hiện đại hóa công tác quản lý Hải quan.

Hải quan Vạn Gia đã triển khai nhiều nhiệm vụ về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; trong đó chú trọng ứng dụng trí tuệ nhân tạo, phát triển hạ tầng công nghệ thông tin, đào tạo kỹ năng số, xây dựng cửa khẩu thông minh và bảo đảm an toàn thông tin. Hải quan cửa khẩu cảng Vạn Gia hướng tới một nền hành chính minh bạch, hiện đại, giúp doanh nghiệp dễ tiếp cận thông tin, giảm thời gian đi lại và hạn chế tối đa sai sót trong quá trình làm thủ tục. 

Một trong những điểm đáng chú ý là các hệ thống nghiệp vụ được Chi cục Hải quan khu vực VIII duy trì vận hành ổn định 24/7. Trong tháng 7/2026, hệ thống VNACCS/VCIS đã xử lý thông suốt 24.451 tờ khai thủ tục hành chính toàn trình; hệ thống HQ36a tiếp nhận và phát hành kết quả xử lý 642 hồ sơ của 224 doanh nghiệp đối với 18 thủ tục. Cùng với đó, 100% công chức, tương đương 435/435 người, tham gia lớp bồi dưỡng kỹ năng số ngành Tài chính; 38 công chức tham dự lớp nâng cao năng lực trí tuệ nhân tạo (AI). 

Việc số hóa cũng được triển khai gắn với cải cách thủ tục hành chính và Đề án 06. Chi cục duy trì 100% thủ tục hành chính đủ điều kiện được cung cấp dưới hình thức dịch vụ công trực tuyến toàn trình, vận hành ổn định hơn 20 phần mềm vệ tinh phục vụ người dân, doanh nghiệp và công tác quản lý nhà nước. Các hệ thống VNACCS/VCIS, VASSCM, HQ36a, Cơ chế một cửa quốc gia, Cơ chế một cửa ASEAN và chương trình nộp thuế điện tử, thông quan 24/7 tiếp tục được khai thác, góp phần rút ngắn thời gian thông quan và giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. 

*Kết hợp nghiệp vụ với công nghệ 

Chống buôn lậu trong điều kiện hoạt động thương mại ngày càng đa dạng đòi hỏi lực lượng Hải quan không chỉ tăng cường tuần tra, kiểm soát trên các tuyến, địa bàn trọng điểm mà còn phải khai thác hiệu quả dữ liệu và các nền tảng công nghệ. 

Hải quan khu vực VIII kiểm tra hệ thống hạ tầng thông tin. Ảnh: Đức Hiếu - TTXVN

Kết quả cho thấy hoạt động kiểm tra, kiểm soát tiếp tục được triển khai quyết liệt. Trong tháng 7/2026, lực lượng Hải quan bắt giữ 52 vụ, trị giá 508,7 triệu đồng; chủ trì hoặc phối hợp với các lực lượng chức năng ngoài ngành phát hiện, bắt giữ 6 vụ, trị giá 333,92 triệu đồng. Trong tháng 8/2026, tính đến ngày 12/8, đã bắt giữ 56 vụ, trị giá 304,97 triệu đồng; chủ trì hoặc phối hợp phát hiện, bắt giữ 3 vụ, trị giá 793,5 triệu đồng. 

Ông Nguyễn Hoàng Tuân, Đội trưởng Đội Kiểm soát, Chi cục Hải quan khu vực VIII cho biết, trong thời gian từ nay đến cuối năm, Chi cục Hải quan khu vực VIII tập trung tăng cường công tác phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới, đặc biệt chú trọng vào những mặt hàng trọng điểm như vàng, tiền tệ, thuốc lá điếu, thực phẩm không rõ nguồn gốc, khí cười… Cảnh báo kịp thời cho các đơn vị về các phương thức, thủ đoạn hoạt động mới của các đối tượng buôn lậu, gian lận thương mại, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. 

Việc chuẩn hóa, số hóa và chia sẻ dữ liệu đang được Chi cục Hải quan khu vực VIII triển khai nhằm phục vụ giải quyết thủ tục hành chính cũng như công tác chỉ đạo, điều hành. Dữ liệu được cập nhật, khai thác và tái sử dụng kịp thời góp phần giảm hồ sơ giấy, nâng cao hiệu quả xử lý công việc; đồng thời các yêu cầu về an toàn thông tin, an ninh mạng được thực hiện nghiêm túc. 

Đáng chú ý, chuyển đổi số được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với xây dựng cửa khẩu thông minh. Chi cục đã tham gia góp ý 7 lần nhằm hoàn thiện hạ tầng công nghệ IoT, kho thông minh, trung tâm phân phối tự động tại cặp cửa khẩu quốc tế Móng Cái - Đông Hưng, định hướng phát triển hệ thống kho bãi thông minh và ứng dụng hệ thống IGV. Đây được xem là một trong những nền tảng quan trọng để nâng cao năng lực quản lý, giám sát hàng hóa trong môi trường thương mại ngày càng hiện đại. 

Ông Bùi Ngọc Lợi, Phó Chi cục trưởng, Chi cục Hải quan khu vực VIII chia sẻ, trong thời gian tới, Hải quan Quảng Ninh tiếp tục tập trung phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; đẩy mạnh ứng dụng AI trong quản lý, điều hành và thực thi nhiệm vụ; đồng thời bảo đảm các hệ thống công nghệ thông tin hoạt động ổn định, thông suốt, an toàn.

Chi cục Hải quan khu vực VIII tập trung vào việc rà soát những chứng từ, hồ sơ tài liệu để thực hiện số hóa phục vụ cho thông quan tập trung. Ứng dụng trí tuệ nhân tạo, công nghệ số để tuyên truyền, giải đáp những khó khăn, vướng mắc cho cộng đồng doanh nghiệp để giúp cho cộng đồng doanh nghiệp có thể hiểu rõ hơn. Qua đó giúp doanh nghiệp cũng như Hải quan gần nhau hơn trong triển khai thông quan tập trung và mang lại lợi ích cho cả hai bên.

Việc kết hợp chặt chẽ giữa các biện pháp nghiệp vụ kiểm soát Hải quan với ứng dụng công nghệ, dữ liệu số và xây dựng cửa khẩu thông minh đang tạo thêm công cụ để Hải quan Quảng Ninh nâng cao hiệu quả phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại, đồng thời thực hiện mục tiêu cải cách, hiện đại hóa Hải quan và tạo thuận lợi hơn nữa cho hoạt động xuất nhập khẩu trên địa bàn.