Những lợi ích của việc đa dạng hóa chuỗi cung ứng

Hơn 1/4 thế kỷ trước khi xảy ra đại dịch, nền sản xuất toàn cầu đã biến đổi bởi sự xuất hiện của các chuỗi cung ứng phức tạp, giúp các công ty sản xuất một cách hiệu quả tất cả các loại hàng hóa với chi phí thấp và quy mô khổng lồ.

Tuy nhiên, đại dịch đã đặt các chuỗi cung ứng này vào vòng xoáy khó khăn, gây ra sự thay đổi lớn về nhu cầu, trong khi việc các quốc gia buộc phải liên tục phong tỏa khiến hoạt động sản xuất và phân phối đều “hụt hơi”. Kết quả là sự chậm trễ trong giao hàng gia tăng, tạo ra sự thiếu hụt các thành phần quan trọng và giá cả tăng vọt.

Chính phủ các nước đã quan tâm hơn đến việc thúc đẩy sản xuất trong nước, nhằm giảm tính dễ tổn thương của mình trước các gián đoạn nguồn cung nước ngoài. Tuy nhiên, tạp chí The Economist (Anh) cho biết, một nghiên cứu mới của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) lại cho thấy rằng điều đó là sai lầm.

Thực tế là các chuỗi cung ứng đang “đứng vững” trong thời kỳ đại dịch hơn so với người ta thường nghĩ, và việc tự cung tự cấp có thể khiến những quốc gia dễ bị tổn thương hơn trước các cú sốc trong tương lai.

Cuộc suy thoái do COVID-19 gây ra là bất thường. Thương mại hàng hóa giảm mạnh trong thời gian đầu, với mức giảm lên đến 12% trong quý II/2020 so với cuối năm 2019. Tuy nhiên sau đó, hoạt động này đã tăng trở lại nhanh hơn các mức phổ biến được ghi nhận trong những đợt suy thoái gần đây.

Để hiểu rõ hơn về sự thay đổi này, các chuyên gia kinh tế của IMF đã xây dựng một mô hình dự đoán các hình mẫu thương mại dựa trên mức chi tiêu trong các nền kinh tế. Họ nhận thấy sự khác biệt lớn giữa số lượng và loại giao dịch được dự đoán bởi mô hình này và những gì thực sự đã xảy ra trong đại dịch - một dấu hiệu kỳ lạ liên quan đến đại dịch COVID-19.

Virus SARS-CoV-2 đã bóp méo hoạt động thương mại, một phần do các tác động đối với các nền kinh tế. Ví dụ, những nơi có nhiều ca nhiễm và trải qua nhiều đợt phong tỏa hơn đã nhập khẩu nhiều hàng hóa hơn dự kiến, tác động xấu đến Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) tổng thể.

Điều đó phần nào phản ánh xu hướng thay đổi nhu cầu hướng tới hàng hóa như đồ điện tử gia dụng và thiết bị bảo hộ, thay vì sử dụng các dịch vụ. COVID-19 cũng ảnh hưởng đến hoạt dộng sản xuất một số hàng hóa ở trong nước, dẫn đến việc phải nhập khẩu để thay thế.

Tuy nhiên, các đợt phong tỏa ở một số nơi cũng đã có tác động lan tỏa tới những nơi khác. Các nhà nghiên cứu lưu ý rằng trong nửa đầu năm 2020, khoảng 60% sự sụt giảm nhập khẩu của một quốc gia có thể được giải thích là do các đối tác thương mại của họ phải thực hiện việc phong tỏa.

Những tác động như “sóng vỗ” này ảnh hưởng nặng nề nhất đến những hàng hóa phụ thuộc vào các chuỗi cung ứng dài, song tác động sẽ nhỏ hơn đối với những nơi bị phong tỏa nhưng có khả năng làm việc từ xa lớn hơn. Và quan trọng là tác động của các biện pháp hạn chế sẽ giảm dần theo thời gian, khi các mô hình làm việc và chuỗi cung ứng đã thích nghi.

Các nhà xuất khẩu ở những nơi đã chấm dứt việc phong tỏa nghiêm ngặt sẽ dễ dàng thấy thị phần tăng mạnh, với sự gia tăng lớn hơn xảy ra trong sản xuất các hàng hóa theo chuỗi cung ứng chuyên sâu.

Việc thiếu dữ liệu làm phân tích của IMF chỉ tính đến giữa năm 2021, sau đó có một loạt các sự kiện đáng tiếc, từ việc tàu bị mắc cạn cho đến căng thẳng địa chính trị, dẫn đến tình trạng các cảng bị tắc nghẽn và chi phí tăng cao.

Tuy nhiên, IMF cho rằng mô hình này có thể gợi ý cách tốt nhất để bảo vệ nền kinh tế khỏi các gián đoạn. Câu trả lời không phải là bằng cách đưa sản xuất về lại trong nước, mà bằng sự đa dạng hóa, tìm nguồn cung đầu vào từ nhiều quốc gia hơn và sử dụng các thành phần có thể dễ dàng thay thế nếu phát sinh vấn đề về nguồn cung.

Đưa sản xuất về trong nước sẽ có xu hướng làm giảm sự đa dạng hóa của chuỗi cung ứng hơn là làm tăng, bằng cách làm cho sản xuất phụ thuộc nhiều hơn vào nền kinh tế nội địa. Điều đó gây tốn kém. IMF ước tính rằng khi đối mặt với sự gián đoạn lớn (một sự cố khiến giảm 25% nguồn lao động ở một nhà sản xuất lớn các nguyên liệu đầu vào quan trọng), một nền kinh tế trung bình có thể sẽ suy giảm khoảng 1% GDP.

Trong bối cảnh đó, sự đa dạng hóa sẽ giúp giảm 50% mức độ thiệt hại. Mặc dù khuyến khích đa dạng hóa là một vấn đề phức tạp, IMF gợi ý rằng việc hạ thấp các rào cản đối với thương mại và đầu tư vào cơ sở hạ tầng có thể có tác dụng. Căng thẳng địa chính trị có nghĩa là thế giới đang thiếu sự cởi mở với hội nhập sâu hơn./.