Nông nghiệp thông minh, chìa khóa để nông sản Việt vươn xa

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu nhiều biến động và các tiêu chuẩn thị trường ngày càng khắt khe, nông nghiệp Việt Nam đang đứng trước bước ngoặt lớn: chuyển từ vai trò “trụ đỡ” truyền thống sang một nền nông nghiệp thông minh, dựa trên tri thức và dữ liệu.

Đây không chỉ là xu hướng, mà là con đường tất yếu để nâng cao giá trị và sức cạnh tranh của nông sản Việt. Thông tin được thảo luận tại Hội thảo “Nông nghiệp thông minh” do Tạp chí Một Thế Giới tổ chức ngày 17/4 tại TP. Hồ Chí Minh.

Phát biểu tại hội thảo, ông Đặng Duy Hiển, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho rằng, nông nghiệp không chỉ là sinh kế mà đã trở thành bệ đỡ quan trọng của nền kinh tế, góp phần đảm bảo an ninh lương thực và ổn định xã hội trong những thời điểm khó khăn nhất. Những kết quả như kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản đạt khoảng 70 tỷ USD vào năm 2025 hay việc nông sản Việt ngày càng hiện diện tại các thị trường khó tính như EU, Mỹ, Nhật Bản cho thấy bước tiến đáng kể của ngành.

Tuy nhiên, phía sau các con số ấn tượng là hàng loạt thách thức: sản xuất nhỏ lẻ, manh mún; áp lực biến đổi khí hậu; và đặc biệt là các “hàng rào xanh” như yêu cầu giảm phát thải, chống phá rừng, truy xuất nguồn gốc minh bạch, buộc nông nghiệp Việt không thể tiếp tục phát triển theo cách cũ. Ông Hiển cũng chỉ ra, cần phải làm mới toàn bộ phương thức canh tác truyền thống, giảm dần những mô hình sản xuất nhỏ lẻ, thiếu ổn định, năng suất thấp. Như vậy, quá trình chuyển đổi từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế nông nghiệp, kết hợp với ứng dụng công nghệ, sẽ là chìa khóa giải quyết bài toán chất lượng sản phẩm và khả năng thâm nhập thị trường khó tính của nông sản Việt.

“Nông nghiệp thông minh là nền sản xuất đưa công nghệ vào tất cả các khâu của chuỗi giá trị nông sản. Chuyển đổi số, đặc biệt là công nghệ Internet vạn vật (IoT), giải pháp dữ liệu lớn (Big Data), Blockchain… sẽ tạo ra lợi thế vô cùng lớn cho ngành nông nghiệp”, ông Đặng Duy Hiển chia sẻ.

Đồng quan điểm, Tiến sĩ Trần Văn Tùng, Chủ tịch Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam cho rằng, nông nghiệp thông minh đang trở thành “chìa khóa” để tái cấu trúc ngành. Thực tế cho thấy, nhiều mô hình đã bước đầu mang lại hiệu quả rõ rệt: hệ thống cảm biến theo dõi độ ẩm, dinh dưỡng đất theo thời gian thực; AI dự báo sâu bệnh; hay các giống cây trồng thích ứng tốt hơn với biến đổi khí hậu. Những ứng dụng này không chỉ nâng cao năng suất mà còn giúp giảm phát thải, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững.

Chuyển đổi số trong nông nghiệp không đơn thuần là việc đưa máy móc hiện đại vào sản xuất, mà là sự thay đổi toàn diện về tư duy. Nông nghiệp thông minh đặt dữ liệu và công nghệ vào trung tâm của toàn bộ chuỗi giá trị – từ chọn giống, canh tác, thu hoạch đến chế biến và phân phối. Các công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT), công nghệ sinh học… đang giúp tối ưu hóa sản xuất, giảm chi phí và nâng cao chất lượng sản phẩm.

“Để nông sản Việt vươn tầm thế giới, chúng ta phải chuyển từ tư duy bán những gì mình có, sang bán những gì thế giới cần, bằng các tiêu chuẩn và công nghệ minh bạch. Công nghệ sẽ góp phần xây dựng nền nông nghiệp xanh, sạch, có khả năng cạnh tranh cao trên thị trường quốc tế và phục vụ tốt nhất cho người tiêu dùng trong nước. Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam cũng đang kết hợp với cơ quan nhà nước, nhà khoa học để tìm kiếm những giải pháp thúc đẩy nông nghiệp thông minh, hướng đến nền nông nghiệp bền vững”, Tiến sĩ Trần Văn Tùng, Chủ tịch Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam cho biết.

Theo ông Trần Xuân Đích, Phó Cục trưởng Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ, Bộ Khoa học và Công nghệ, khoa học công nghệ sẽ giải quyết bài toán gốc rễ của nông nghiệp là tình trạng biến đổi khí hậu đang ngày càng phổ biến. Để làm được, Bộ Khoa học và Công nghệ cùng với Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp tục tập trung nghiên cứu theo hướng trọng điểm, đưa khoa học, công nghệ tham gia sâu vào tất cả các khâu, đặc biệt là bảo quản sau thu hoạch và chế biến sâu, giảm tổn thất sau thu hoạch và tăng giá trị cho nông sản xuất khẩu.  

“Nông nghiệp thông minh phải là nông nghiệp bền vững. Công nghệ phải giúp chúng ta sản xuất nhiều hơn, với nguồn lực ít hơn và không gây hại cho môi trường. Doanh nghiệp nông nghiệp công nghệ cao chính là đầu tàu, kéo theo sự phát triển của hàng triệu nông hộ vào hệ sinh thái sản xuất hiện đại, bền vững”, ông Trần Xuân Đích nhấn mạnh.

Tại các đô thị lớn như TP. Hồ Chí Minh, nông nghiệp thông minh đang mở ra hướng đi khác biệt: phát triển nông nghiệp đô thị gắn với công nghệ cao và chất xám. Trong điều kiện quỹ đất ngày càng thu hẹp, thành phố không chạy theo sản lượng mà tập trung vào giá trị. Các mô hình nhà màng, thủy canh, sản xuất giống, hoa lan, cá cảnh… ứng dụng công nghệ cao đang giúp gia tăng giá trị trên từng mét vuông đất.

Thực tiễn cho thấy, TP. Hồ Chí Minh đã và đang đóng vai trò là trung tâm nghiên cứu, chuyển giao và ứng dụng công nghệ cao trong nông nghiệp, không chỉ phục vụ riêng thành phố, mà còn được chuyển giao, lan tỏa mạnh mẽ đến các vùng sản xuất trọng điểm như Đồng bằng sông Cửu Long, Đông Nam Bộ và Tây Nguyên, góp phần quan trọng vào quá trình tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng hiện đại, bền vững.

Theo ông Bùi Minh Thạnh, Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh, trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp, yêu cầu chuyển đổi số ngày càng cấp thiết và áp lực cạnh tranh toàn cầu ngày càng gia tăng, phát triển nông nghiệp thông minh là xu thế tất yếu, là động lực quan trọng để nâng cao năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh của nền nông nghiệp Việt Nam. Thành phố tiếp tục phát huy vai trò trung tâm nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, thu hút đầu tư vào nông nghiệp công nghệ cao, hình thành hệ sinh thái nông nghiệp thông minh hiệu quả và bền vững.

“TP. Hồ Chí Minh sẽ tiếp tục đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp và các đối tác trong và ngoài nước; chủ động tạo điều kiện thuận lợi để thử nghiệm các mô hình, giải pháp mới; đồng thời làm cầu nối để các sáng kiến khoa học – công nghệ được ứng dụng rộng rãi, mang lại hiệu quả thiết thực”, ông Bùi Minh Thạnh nhấn mạnh.

Từ một ngành dựa nhiều vào tài nguyên, nông nghiệp đang dần trở thành ngành kinh tế dựa trên tri thức và công nghệ. Tương lai của nông nghiệp Việt không chỉ nằm ở những cánh đồng bội thu, mà còn ở những dòng dữ liệu được kết nối thông suốt – nơi giá trị được tạo ra từ sự kết hợp giữa khoa học, công nghệ và khát vọng vươn xa.