Phát triển nhà ở xã hội cho công nhân: Gỡ những điểm nghẽn

Nhu cầu về nhà ở xã hội, nhà ở cho công nhân, người thu nhập thấp hiện nay là rất lớn và cấp bách.

Tuy nhiên, những vướng mắc về cơ chế chính sách, nguồn vốn tín dụng, quỹ đất… cần phải sớm được tháo gỡ để phát triển nhà ở xã hội, nhất là cho đối tượng công nhân.

Nội dung được nêu ra tại Hội thảo “Đột phá phát triển nhà ở xã hội", do Báo Người lao động tổ chức ngày 28/3 tại Tp. Hồ Chí Minh.

* Công nhân không “đủ lực”

Chia sẻ tại hội thảo, anh Nguyễn Trọng Nhân (làm việc tại Khu công nghiệp Đông Nam, huyện Củ Chi) cho biết: “Tôi vào Tp. Hồ Chí Minh lập nghiệp đã 22 năm và mức lương hiện tại là 10 triệu đồng/tháng. Mua nhà ở xã hội tại đô thị lớn như Tp. Hồ Chí Minh đặc biệt khó khăn, bởi mức lương hiện nay không theo kịp mức giá sinh hoạt nên việc dành dụm mua nhà rất khó”.

Theo anh Nhân, nhà ở xã hội giá ngày càng cao, nên dù có “theo đuổi” để mua căn nhà ở xã hội nhưng anh chưa thể mua. "Tôi và nhiều người lao động mong muốn có một căn nhà ở xã hội để an cư lạc nghiệp. Tuy nhiên, việc công nhân tiếp cận thông tin các dự án cũng hạn chế. Nhiều dự án khi tiếp cận được cũng là “sang tay” rồi, nên giá cũng cao hơn", anh Nhân cho biết.

Trong khi đó, chị Lê Thị Hằng (quê Thanh Hóa) là công nhân tại Khu chế xuất Tân Thuận (Quận 7, Tp. Hồ Chí Minh) được 20 năm, nhưng hiện tại chị vẫn phải đi thuê nhà trọ mái tôn. Chị có tìm hiểu thông tin trên mạng về nhà ở xã hội nhưng tiếp cận rất khó. Cũng như nhiều công nhân khác, chị Hằng mong muốn được tiếp cận thông tin về nhà ở xã hội nhanh nhất từ ban quản lý hay tổ chức công đoàn.

“Tôi mong muốn có gói hỗ trợ cho công nhân, được tiếp cận vay gói ưu đãi. Tôi hiện nay có mức lương 8 triệu đồng/tháng; đơn hàng ít hơn, tăng ca ít cùng với đó giá cả leo thang nên rất khó khăn… Mong sao căn hộ giảm giá thành xuống, nguồn vay kéo dài hơn, lãi suất thấp, hồ sơ tiếp cận thuận lợi hơn cho công nhân chúng tôi”, chị Lê Thị Hằng bày tỏ nguyện vọng.

Số liệu báo cáo của Bộ Xây dựng năm 2022 cho thấy, nhu cầu nhà ở xã hội cho người thu nhập thấp, công nhân ở khu công nghiệp giai đoạn 2021-2030 là khoảng 2,6 triệu căn hộ. Việc phát triển nhà ở xã hội, nhà ở công nhân đến nay đạt kết quả rất thấp so với mục tiêu đề ra; cụ thể, hiện mới đạt 5,2/12,5 triệu m2, tương đương khoảng 41,6% của “Chiến lược phát triển nhà ở quốc gia đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030” do Thủ tướng Chính phủ phê duyệt ngày 30/11/2011.

Ông Lê Hữu Nghĩa, Giám đốc Công ty Bất động sản Lê Thành cho biết, mức lãi vay hiện nay là quá cao, không phù hợp với nhà ở xã hội. Doanh nghiệp có trách nhiệm phải đảm bảo tiến độ, đảm bảo giao căn hộ đúng thời gian cho người mua. Bởi sự chậm trễ của doanh nghiệp là người mua nhà với đối diện với câu chuyện vừa tốn tiền thuê nhà vừa phải đóng lãi vay ngân hàng. Theo ông Nghĩa, làm nhà ở xã hội là hướng đến mục tiêu an cư cho người lao động, chứ không nhất thiết là “cầm trên tay giấy sở hữu nhà đất”.

Cùng quan điểm này, Phó Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Việt Nam Trương Anh Tuấn cho rằng, công nhân, người lao động không thể mua được nhà với lãi suất 9%-10%, lãi suất này chỉ phục vụ cho chủ đầu tư xây nhà. Ngân hàng cho vay lãi suất 4,8-5%, công nhân, người lao động mới mua được nhà.

Chính phủ, ngân hàng, địa phương phải có chính sách cho vay vốn ưu đãi. Đây là vấn đề vướng mắc nhất, cần phải được giải quyết. Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam cũng phải có tiếng nói mạnh hơn như gói vay lãi suất 4,8% cho công nhân. 

* Gỡ những điểm nghẽn

Dù có nhiều chính sách hỗ trợ nhưng việc phát triển nhà ở xã hội, nhà ở cho công nhân vẫn gặp không ít khó khăn; đặc biệt nhiều doanh nghiệp có tâm huyết thực hiện dự án nhà ở xã hội nhưng gặp trở ngại về thủ tục, chính sách, nguồn vốn, quỹ đất…

Ông Cấn Văn Lực, Thành viên Hội đồng tư vấn chính sách tài chính – tiền tệ Quốc gia nhìn nhận, thực tế chúng ta chưa có một cơ chế, chính sách rõ ràng, bài bản, dài hơi trong phát triển nhà ở xã hội. Quy trình, thủ tục nhà ở xã hội phức tạp hơn nhiều so với dự án nhà ở thương mại, việc hoàn thành dự án nhà ở xã hội phải mất đến 4 – 5 năm. Nguồn vốn tài trợ bền vững cho phân khúc này cũng đang thiếu.

Cùng quan điểm trên, ông Ngô Quang Phúc, Tổng Giám đốc Phú Đông Group cho rằng cơ hội tiếp cận thông tin làm nhà ở xã hội còn hạn chế. Doanh nghiệp tự đi phát triển quỹ đất làm nhà ở xã hội thì không đơn giản vì thủ tục khó hơn nhà ở thương mại. Nguồn vốn rất quan trọng nhưng có cơ hội tiếp cận quỹ đất cũng quan trọng không kém. Mong các địa phương có nhu cầu cao về nhà ở xã hội nghiên cứu tạo ra quỹ đất để doanh nghiệp đấu thầu làm nhà ở xã hội. Doanh nghiệp tham gia đấu thầu và chúng ta sẽ có nguồn lực đầu tư nhà ở xã hội.

Tại Tp. Hồ Chí Minh, địa phương đã xác định chương trình phát triển nhà ở, nhất là nhà ở xã hội là công việc lớn. Đến năm 2030, Thành phố dự kiến phát triển khoảng 6,58 triệu m2 sàn nhà ở xã hội, tương ứng khoảng 93.000 căn nhà, trong đó giai đoạn 2021-2025, thành phố sẽ phát triển 2,5 triệu m2 sàn (khoảng 35.000 căn nhà).

Trong khi đó, tỉnh Bình Dương trong giai đoạn 2021-2025 phấn đấu phát triển thêm gần 1,9 triệu m2 sàn nhà ở xã hội, tương đương khoảng 42.000 căn hộ; giai đoạn 2026-2030 dự kiến phát triển thêm 2,1 triệu m2 sàn nhà ở xã hội, tương đương 42.000 căn hộ. Tương tự, Đồng Nai cũng sẽ xây dựng khoảng 10.000 căn nhà ở xã hội trong giai đoạn 2021-2025, với 37 dự án về nhà ở cho công nhân, người lao động với trên 175 ha đất sạch trên địa bàn tỉnh.

Theo ông Phạm Đăng Hồ, Trưởng Phòng Phát triển nhà và thị trường bất động sản (Sở Xây dựng Tp. Hồ Chí Minh), trên cơ sở rà soát các vướng mắc, Tp. Hồ Chí Minh đã hệ thống lại và ban hành quy trình thủ tục làm dự án nhà ở xã hội để rõ ràng các bước ở các cơ quan, qua đó thành phố kiểm soát tiến độ, nhà đầu tư biết lộ trình, quy chế phối hợp giữa các sở ban ngành. Trong thời gian tới, cơ quan chức năng sẽ tính toán thiết kế nhà ở xã hội để giảm giá thành. Ngoài ra, thành phố cũng kiến nghị bổ sung các quỹ đất khác để phát triển nhà ở xã hội.

Ông Lê Văn Nghĩa, Trưởng Ban Quản lý Dự án Thiết chế Công đoàn, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam chia sẻ, quá trình triển khai các thiết chế công đoàn kết hợp với phát triển nhà ở cho công nhân gặp nhiều vướng mắc. Thực tế, khi doanh nghiệp muốn xây nhà cao 15 - 20 tầng, cao hơn quy hoạch trước đó, dẫn đến điều chỉnh quy hoạch, thời gian rất lâu. Khi chưa điều chỉnh quy hoạch thì chưa được chấp thuận đầu tư. Do đó, quy hoạch phải tổng thể phải rộng ra, nhiều nơi quy hoạch nhà ở xã hội 5 tầng thì không đảm bảo thu hút dầu tư.

Chia sẻ thực trạng nhà ở xã hội tại Việt Nam, chuyên gia Cấn Văn Lực cho rằng, bài toán nguồn vốn đã được quan tâm hơn gần đây. Đó là gói tín dụng với quy mô dự kiến 120.000 tỷ đồng để cho vay các dự án nhà ở xã hội, nhà ở công nhân, cải tạo chung cư cũ; lãi suất cho vay thấp hơn từ 1,5-2% lãi suất thị trường. Nhiều doanh nghiệp bất động sản lớn đã cam kết tham gia xây dựng các dự án cho phân khúc này.

Chuyên gia Cấn Văn Lực đề xuất, đầu tiên phải thay đổi quan điểm và cách tiếp cận, coi đây là chính sách kinh tế nhân văn, mang ý nghĩa về kinh tế và an sinh xã hội. Cần xây dựng một đề án tổng thể, căn cơ, bài bản; tháo gỡ khó khăn, vướng mắc về thể chế, khung pháp lý; Chính phủ nhanh chóng tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong khu quy hoạch, thủ tục xét duyệt và quỹ đất; quyết liệt tạo lập nguồn vốn bền vững để phát triển nhà ở xã hội; phát triển hệ thống thông tin, dữ liệu về nhà ở xã hội; ngăn ngừa các hành vi trục lợi chính sách nhà ở xã hội./.