Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà: Theo dõi diễn biến thị trường để chủ động điều hành sản xuất, xuất khẩu lúa gạo

Ngày 7/3, tại thành phố Cần Thơ, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà chủ trì cuộc họp với lãnh đạo các tỉnh, thành vùng Đồng bằng sông Cửu Long về công tác điều hành sản xuất, tiêu thụ lúa gạo và tình hình hạn hán, xâm nhập mặn đầu năm 2025.

Tại cuộc họp, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà chỉ ra thực trạng khó khăn của ngành lúa gạo, trong đó người nông dân phải đối mặt với tình trạng không ổn định về giá và sản lượng. Việt Nam hiện là quốc gia đứng thứ ba thế giới về sản xuất và xuất khẩu lúa gạo, nhưng đang gặp nhiều thách thức từ các biến động thị trường quốc tế và điều kiện khí hậu. Người nông dân đang gặp nhiều khó khăn do giá lúa gạo giảm mạnh, trong khi vẫn phải chịu nhiều rủi ro do biến đổi khí hậu và thời tiết. Việc "được mùa mất giá, được giá mất mùa" đối với người nông dân, đặc biệt là nông dân trồng lúa đã trở thành câu chuyện quen thuộc với người nông dân trồng lúa.

Theo Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà, đây là câu chuyện đã kéo dài nhiều năm qua, do đó cần có các giải pháp trước mắt để làm sao hỗ trợ nông dân như các công cụ, chính sách hỗ trợ kịp thời để bảo vệ quyền lợi của người nông dân, như điều chỉnh giá, cung cấp tín dụng… Các bộ, ngành liên quan cần có đánh giá rõ ràng, cụ thể về các thị trường nhập khẩu chính của gạo Việt Nam cũng như các đối thủ cạnh tranh, phối hợp chặt chẽ để triển khai các giải pháp này.

Phó Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành liên quan đánh giá chi tiết thị trường xuất khẩu, đặc biệt là các thị trường lớn như và các quốc gia cạnh tranh trong xuất khẩu gạo với Việt Nam; xây dựng hệ thống dự báo chính xác và các chính sách hỗ trợ kịp thời cho người nông dân.

Cảnh báo nguy cơ nông dân có thể rời bỏ sản xuất nếu không có giải pháp hiệu quả, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà đề nghị các cơ quan chức năng xây dựng các chính sách hỗ trợ, phát triển năng lực dự báo cho các viện nghiên cứu và địa phương, nhằm chuyển từ phương thức điều hành bị động sang chủ động.

Bên cạnh đó, cần xem xét lại các phương pháp dự báo, theo dõi diễn biến thị trường, cung cầu, thời tiết khí hậu để có thể chủ động hơn trong điều hành sản xuất và xuất khẩu lúa gạo.

Theo Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà, dù chưa thể giải quyết thỏa đáng vấn đề này nhưng cũng phải đưa ra được một mặt bằng giá đối với mặt hàng lương thực nhằm hỗ trợ bà con nông dân có thể tiếp tục với công việc của mình, bảo vệ nông dân trước sức ép của giá cả, sức ép của thương lái.

Báo cáo tại cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Thanh Nam cho biết, diện tích gieo cấy lúa năm 2025 trên cả nước dự kiến đạt 7 triệu ha, giảm 132.000 ha so với năm 2024. Riêng khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, diện tích gieo cấy ước tính 3,793 triệu ha, sản lượng đạt khoảng 24 triệu tấn.

Trong đó, vụ Đông Xuân 2024-2025 đang bước vào giai đoạn thu hoạch chính, với tổng diện tích thu hoạch dự kiến khoảng 1,5 triệu ha, sản lượng ước đạt 10,77 triệu tấn. Tính đến cuối tháng 2/2025, toàn vùng đã thu hoạch 605.000 ha, sản lượng đạt gần 4,2 triệu tấn; diện tích còn lại khoảng 900.000 ha, sản lượng ước đạt 6,6 triệu tấn. Dù diện tích sản xuất có xu hướng giảm, song nhờ ứng dụng giống chất lượng cao và kỹ thuật canh tác tiên tiến, năng suất lúa được duy trì ổn định, đảm bảo tổng sản lượng không biến động quá lớn.

Theo Thứ trưởng Trần Thanh Nam, thị trường lúa gạo đầu năm 2025 đối mặt nhiều thách thức trong bối cảnh thương mại gạo toàn cầu có nhiều biến động. Nguồn cung thế giới tăng mạnh, trong khi nhu cầu nhập khẩu tại các thị trường lớn vẫn thận trọng khiến giá gạo giảm.

Trong nước, vụ Đông Xuân trúng mùa, nguồn cung dồi dào càng tạo áp lực giảm giá. So với cùng kỳ năm 2024, giá lúa gạo tại Đồng bằng sông Cửu Long giảm đáng kể. Đầu tháng 3/2025, giá lúa IR50404 tươi dao động từ 5.500-5.700 đồng/kg, tăng nhẹ 2,8% so với tháng trước nhưng vẫn thấp hơn cùng kỳ năm ngoái. Ngược lại, lúa OM18 tươi giảm mạnh khoảng 10%, chỉ còn 6.300-6.600 đồng/kg.

Về tình hình xuất khẩu gạo, trong hai tháng đầu năm 2025 đạt khoảng 1,1 triệu tấn, tăng 5,9% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, giá trị kim ngạch chỉ đạt 613 triệu USD, giảm 13,6%. Giá gạo xuất khẩu trung bình giảm sâu xuống còn 553,6 USD/tấn, thấp hơn 18,3% so với cùng kỳ năm 2024. Trong khi đó, các thị trường lớn như Philippines, Bờ Biển Ngà và Ghana vẫn là những khách hàng chính của gạo Việt Nam, nhưng sức mua không còn sôi động như trước. Nguyên nhân chính khiến giá gạo sụt giảm được xác định là do nguồn cung thế giới tăng cao, nhu cầu nhập khẩu suy giảm và đặc biệt là việc Ấn Độ dỡ bỏ lệnh cấm xuất khẩu gạo, đẩy một lượng lớn gạo ra thị trường quốc tế.

Bên cạnh những khó khăn về sản xuất và tiêu thụ lúa gạo, khu vực Đồng bằng sông Cửu Long còn phải đối mặt với tình trạng xâm nhập mặn ngay từ đầu mùa khô 2025. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, độ mặn tại các cửa sông chính trong vùng đều ở mức cao hơn trung bình nhiều năm, dù chưa nghiêm trọng bằng các năm đỉnh điểm như 2015-2016, 2019-2020 hay 2023-2024.

Tại các cửa sông Cửu Long, ranh mặn 4 gam/lít xâm nhập sâu từ 42-60 km. Trên sông Vàm Cỏ, ranh mặn cũng lên tới 52-57 km. Nhờ sự chủ động của các địa phương trong việc trữ nước ngọt từ sớm và điều tiết hệ thống thủy lợi hợp lý, xâm nhập mặn đến thời điểm hiện tại chưa gây thiệt hại đáng kể cho sản xuất nông nghiệp.

Dự báo từ nay đến cuối mùa khô, xâm nhập mặn sẽ tiếp tục gia tăng trong các kỳ triều cường tháng 3/2025, đặc biệt từ ngày 11-15/3 và 27-30/3. Sang tháng 4, mặn sẽ giảm dần tại các cửa sông Cửu Long, nhưng tại vùng sông Vàm Cỏ, tình trạng này có thể kéo dài đến hết tháng 4 nếu không xuất hiện mưa trái mùa. Ranh mặn cao nhất dự kiến dao động từ 42-58 km tại các cửa sông Cửu Long, 70-75 km trên sông Vàm Cỏ và 50-53 km trên sông Cái Lớn. Dù mức độ xâm nhập mặn thấp hơn các năm cực đoan trước đó, song nguy cơ thiếu nước cục bộ vẫn tiềm ẩn, đòi hỏi các địa phương không được chủ quan.

Để đảm bảo ổn định sản xuất và tiêu thụ lúa gạo trong bối cảnh thời tiết và thị trường diễn biến phức tạp, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã đề ra nhiều giải pháp đồng bộ. Trước mắt, các địa phương cần bám sát lịch thời vụ, đẩy nhanh tiến độ thu hoạch vụ Đông Xuân, đặc biệt ở các vùng ven biển có nguy cơ ảnh hưởng mặn cao. Song song đó, Bộ sẽ phối hợp với các ngành liên quan theo dõi chặt chẽ biến động thị trường gạo thế giới, kịp thời thông tin cho doanh nghiệp và nông dân để điều chỉnh sản xuất và tiêu thụ phù hợp.

Về dài hạn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục đẩy mạnh triển khai Đề án phát triển bền vững một triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh ở Đồng bằng sông Cửu Long. Giải pháp trọng tâm là chuyển đổi cơ cấu sản xuất, giảm diện tích lúa chất lượng thấp, thay thế bằng các giống lúa đặc sản, thích ứng biến đổi khí hậu và đáp ứng nhu cầu thị trường quốc tế. Đồng thời, Bộ cũng khuyến khích doanh nghiệp tăng cường liên kết chuỗi sản xuất - tiêu thụ, đầu tư phát triển thương hiệu gạo Việt và mở rộng thị trường mới.

Đối với công tác ứng phó hạn mặn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị các tỉnh tiếp tục chủ động trữ nước ngọt, ưu tiên giải pháp tưới tiết kiệm và linh hoạt bố trí mùa vụ phù hợp với tình hình nguồn nước. Các công trình thủy lợi kiểm soát mặn, đặc biệt tại các vùng cửa sông trọng điểm, cần được rà soát, nâng cấp để đảm bảo kiểm soát mặn hiệu quả trong những năm tới.