Tăng quyền giám sát và can thiệp sớm cho Bảo hiểm tiền gửi

Đây được đánh giá là bước tiến lớn hướng tới chuẩn mực quốc tế, khi trao thêm quyền chủ động cho tổ chức bảo hiểm tiền gửi trong giám sát, cảnh báo sớm và tham gia tái cơ cấu các tổ chức tín dụng gặp khó khăn.

Trao quyền chủ động

Theo Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Nguyễn Thị Hồng, Luật Bảo hiểm tiền gửi năm 2012 sau hơn 12 năm thực hiện đã phát huy vai trò nhất định, song nhiều quy định đã bộc lộ hạn chế, chưa phù hợp với sự phát triển của thị trường tài chính và yêu cầu xử lý rủi ro trong hệ thống ngân hàng.

Cụ thể, cơ chế phí bảo hiểm tiền gửi hiện nay còn chưa linh hoạt, chưa khuyến khích các tổ chức tín dụng hoạt động an toàn; hạn mức chi trả còn thấp; thời gian bồi thường chậm; trong khi tổ chức bảo hiểm tiền gửi vẫn chủ yếu "hậu kiểm", chưa có công cụ can thiệp sớm khi rủi ro phát sinh.

Luật Các tổ chức tín dụng (sửa đổi) năm 2024 đã mở rộng khái niệm "can thiệp sớm" và "kiểm soát đặc biệt", yêu cầu sự tham gia của Bảo hiểm tiền gửi trong giám sát và cơ cấu lại tổ chức tín dụng yếu kém. Vì vậy, việc sửa đổi luật lần này nhằm đồng bộ hóa với các quy định mới và tăng quyền hạn cho Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam là rất cấp thiết.

Luật sư Nguyễn Thanh Hà, Chủ tịch Công ty Luật SBLAW, đánh giá điểm đột phá nhất của dự thảo chính là trao quyền chủ động cho tổ chức bảo hiểm tiền gửi trong quản lý rủi ro hệ thống.

"Trước đây, Bảo hiểm tiền gửi chỉ xuất hiện sau khi ngân hàng mất khả năng thanh toán, tức là xử lý hậu quả. Dự thảo mới cho phép tổ chức này được tham gia từ sớm, ngay khi ngân hàng có dấu hiệu bất thường, để phối hợp giám sát, cảnh báo và hỗ trợ cơ cấu lại", Luật sư Nguyễn Thanh Hà nhận xét.

Theo dự thảo, tổ chức Bảo hiểm tiền gửi có thể tham gia xây dựng và thẩm định phương án cơ cấu, cử nhân sự tham gia điều hành quỹ tín dụng nhân dân được kiểm soát đặc biệt, mua trái phiếu dài hạn của tổ chức tín dụng nhận chuyển giao bắt buộc hoặc cho vay đặc biệt các tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi.

"Những quyền năng này giúp tổ chức bảo hiểm tiền gửi không chỉ là ‘người trả tiền khi có rủi ro’ mà trở thành một mắt xích quan trọng trong mạng lưới phòng ngừa khủng hoảng ngân hàng, tiệm cận với tiêu chuẩn quy định về Luật bảo hiểm tiền gửi ở các quốc gia phát triển", luật sư phân tích.

Liên quan đến việc tham gia vào quá trình tái cơ cấu tổ chức tín dụng yếu kém tại Việt Nam, ông Đặng Duy Cường, Tổng giám đốc Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam, cho biết dù Luật Các tổ chức tín dụng năm 2024 đã giao Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam nhiệm vụ cho vay đặc biệt để hỗ trợ tổ chức yếu kém, song vẫn chưa quy định rõ nguồn vốn và cách thức xử lý rủi ro đối với các khoản vay đặc biệt không thu hồi được. Dự án Luật Bảo hiểm tiền gửi lần này vì vậy sẽ cụ thể hóa các nội dung đó, bảo đảm tính khả thi khi triển khai.

Cơ chế gắn với mức độ rủi ro

Để tăng quyền chủ động không chỉ trong quản lý rủi ro mà cả trong vận hành tài chính, dự thảo đề cập đến một cơ chế phí linh hoạt hơn. Theo đó, một trong những điểm mới đáng chú ý tại Dự án Luật là quy định mức phí đồng hạng hoặc phân biệt tùy đặc thù từng giai đoạn.

Theo Luật sư Nguyễn Thanh Hà, trong trường hợp phí bảo hiểm tăng lên, ngân hàng huy động càng nhiều tiền gửi thì khoản phí này càng lớn. Điều này sẽ ít nhiều ảnh hưởng đến kết quả kinh doanh của ngân hàng, nhất là với các ngân hàng nhỏ, năng lực tài chính còn hạn chế, chi phí hoạt động sẽ bị đội lên. Song, cơ chế này về dài hạn sẽ khuyến khích thị trường vận hành minh bạch hơn, bởi tổ chức tín dụng muốn được giảm phí buộc phải cải thiện xếp hạng tín nhiệm và năng lực quản trị rủi ro.

Ngoài ra, dự thảo cũng cho phép tạm hoãn nộp phí với tổ chức tín dụng đang kiểm soát đặc biệt, nhằm hỗ trợ phục hồi tài chính nhưng vẫn bảo đảm nghĩa vụ hoàn trả.

Dự thảo Luật còn quy định rút ngắn thời gian chi trả tiền bảo hiểm cho người gửi tiền từ 60 ngày xuống còn 30 ngày kể từ khi phát sinh nghĩa vụ, đồng thời nâng hạn mức chi trả từ 125 triệu đồng/người tại một tổ chức hiện nay lên mức phù hợp với thực tế do Chính phủ quy định.

"Rút ngắn thời gian chi trả là thay đổi rất quan trọng, bởi người dân chỉ thực sự tin vào hệ thống khi họ thấy quyền lợi được bảo vệ kịp thời. Một ngày chậm chi trả có thể khiến tâm lý hoang mang lan rộng. Giảm xuống còn 30 ngày là tín hiệu mạnh mẽ về cam kết bảo vệ người gửi tiền", Luật sư Hà nhận định.

Theo luật sư, việc điều chỉnh hạn mức cũng phù hợp với xu hướng chung: "Nếu tính theo thu nhập bình quân và quy mô tiền gửi của người dân, mức 125 triệu đồng hiện nay đã khá lạc hậu. Nâng hạn mức sẽ phản ánh đúng giá trị bảo hiểm và khuyến khích người dân gửi tiền qua kênh chính thức thay vì tích trữ hoặc đầu tư rủi ro".

Tăng năng lực tài chính

Để đáp ứng vai trò lớn hơn, không chỉ chi trả mà còn can thiệp sớm và cho vay đặc biệt, dự thảo cho phép Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam được mở rộng hoạt động đầu tư, như mua trái phiếu Chính phủ, chứng chỉ tiền gửi hoặc trái phiếu dài hạn của ngân hàng thương mại có vốn nhà nước, cũng như được gửi tiền tại các tổ chức tín dụng an toàn. Tuy nhiên, dự thảo cũng quy định rõ Ngân hàng Nhà nước sẽ kiểm soát chặt chẽ các giới hạn và quy trình đầu tư để tránh rủi ro.

Ngoài ra, dự thảo luật cũng bổ sung quy định về nguồn vốn dự phòng rủi ro, cơ chế vay đặc biệt từ Ngân hàng Nhà nước và nguyên tắc hoàn trả, đảm bảo Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam có đủ khả năng chi trả khi xảy ra sự cố lớn mà vẫn duy trì tính bền vững tài chính.

Luật sư Nguyễn Thanh Hà nhận định: "Dự án Luật Bảo hiểm tiền gửi thể hiện rõ tinh thần chủ động, phòng ngừa sớm và bảo vệ lợi ích người dân. Khi luật được thông qua, tổ chức bảo hiểm tiền gửi Việt Nam sẽ có đủ công cụ để trở thành ‘người gác cổng niềm tin’ của hệ thống tài chính".

Ông Đặng Duy Cường cho rằng các nội dung sửa đổi lần này có ý nghĩa then chốt trong việc nâng cao hiệu lực thực thi, đồng thời bảo đảm tính đồng bộ với Luật Các tổ chức tín dụng năm 2024 và tiệm cận chuẩn mực quốc tế về bảo vệ người gửi tiền.

Ông Cường kỳ vọng khi được Quốc hội thông qua, Luật Bảo hiểm tiền gửi (sửa đổi) sẽ trở thành bước tiến quan trọng trong hoàn thiện khung pháp lý cho hoạt động của Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam, giúp cơ quan này chủ động hơn trong giám sát, cảnh báo sớm và xử lý rủi ro hệ thống. Qua đó, niềm tin của người gửi tiền được củng cố, góp phần đảm bảo an toàn hệ thống ngân hàng.