Tây Ninh gia cố lá chắn trước mùa lũ Đồng Tháp Mười

Sau những thiệt hại nặng nề trong mùa nước nổi năm 2025, vùng Đồng Tháp Mười của tỉnh Tây Ninh đang bước vào mùa lũ năm 2026 với yêu cầu cấp thiết hơn bao giờ hết về chủ động phòng ngừa, gia cố hệ thống đê bao và tổ chức lại sản xuất.

Bài học từ mùa lũ lớn

Đầu tháng 10/2025, mực nước tại vùng Đồng Tháp Mười, tỉnh Tây Ninh, tăng trung bình 0,02-0,04 m/ngày đêm. Đỉnh lũ cao hơn năm 2024 khoảng 0,1-0,5 m và cao hơn năm 2018 từ 0,1-0,3 m, đã gây thiệt hại nặng nề đến sản xuất và đời sống của người dân.

Theo ngành chuyên môn, lũ lên nhanh khiến nhiều tuyến đê bao vốn được xây dựng từ hàng chục năm trước không còn đủ khả năng bảo vệ sản xuất và đời sống, hơn 250 căn nhà bị ngập hoàn toàn; hơn 1.522ha lúa bị thiệt hại; gần 400ha cây ăn trái, hơn 190ha rau màu bị ngập úng; hơn 30ha thủy sản bị thất thoát. Ba tuyến đường giao thông bị sụt lún, hơn 4km đê bao bị sạt lở, vỡ cục bộ, cuốn trôi hơn 37.000m3 đất công. Nguyên nhân chủ yếu là lũ về nhanh, kết hợp mưa lớn và triều cường dâng cao, tại một số khu vực chưa có đê bao hoặc đê bao chưa khép kín, một bộ phận nông dân vẫn xuống giống lúa vụ 3 bất chấp khuyến cáo.

Tại xã Tuyên Bình, Trưởng phòng Kinh tế xã Hồ Minh Cần cho biết, mùa lũ năm 2025 có 345ha lúa bị thiệt hại, 7ha cây hàng năm và 3ha cây lâu năm bị ảnh hưởng; tổng thiệt hại ước hơn 10,5 tỷ đồng, tác động đến 162 hộ dân. Đáng chú ý, phần lớn diện tích lúa thiệt hại nằm ngoài các tuyến đê bao. Dù đã từng chịu thiệt hại trong mùa lũ năm 2024, một số hộ vẫn xuống giống lúa vụ 3 năm 2025, làm gia tăng nguy cơ thiệt hại khi lũ về.

Tại xã Vĩnh Châu, tất cả các tuyến đê bao đều đứng trước nguy cơ bị vỡ nếu không được gia cố kịp thời, gần 200 căn nhà từng bị ngập trong mùa lũ năm 2025. Anh Trương Văn Đoàn (ngụ ấp Võ Văn Be) vẫn nhớ cảnh gia đình phải kê toàn bộ đồ đạc lên cao, một chiếc giường được dùng để kê tài sản, chiếc còn lại dành cho trẻ nhỏ; vợ chồng anh phải xuống xuồng ngủ. "Nhớ lại mùa lũ năm 2025, tôi vẫn cảm thấy ám ảnh", anh Đoàn chia sẻ.

Không chỉ tài sản, việc sản xuất thiếu đồng bộ cũng có thể biến nguy cơ thành thiệt hại thực tế. Tại ấp Gò Bún, xã Vĩnh Thạnh, khoảng 10ha lúa bị nước tràn vào khi chỉ còn vài ngày đến kỳ thu hoạch. Phó Chủ tịch UBND xã Vĩnh Thạnh Phạm Thanh Hùng cho biết khu vực này đất trũng thấp, người dân gieo sạ không đúng khung lịch thời vụ, lại sử dụng giống lúa nếp có thời gian sinh trưởng hơn 100 ngày. Khi các hộ xung quanh thu hoạch và xả nước ngâm lũ, diện tích này bị nước nhấn chìm.

Tại xã Hưng Điền, bài toán tương tự cũng đặt ra khi việc xuống giống vụ Thu Đông chưa đồng loạt. Phó Chủ tịch UBND xã Hưng Điền Lê Phan Quang Trung cho hay, các ô đê bao: Gò Pháo, KT11, ngọn Sông Trăng và KT9 đã được khép kín, bảo đảm sản xuất vụ Thu Đông 2026 trên tổng diện tích 658ha. Tuy nhiên, khoảng 40ha do người dân từ nơi khác đến thuê đất sản xuất có nguy cơ không thể thu hoạch nếu các khu vực lân cận xả nước để ngâm lũ.

Thực tế này cho thấy, bên cạnh đầu tư hạ tầng, việc tổ chức sản xuất phải được xem là một mắt xích quan trọng trong phòng, chống thiên tai.

Gia cố "lá chắn"

Theo dự báo của Viện Quy hoạch Thủy lợi miền Nam, lũ năm 2026 nhiều khả năng nhỏ hơn trung bình nhiều năm. Mực nước dự kiến tăng trở lại từ nửa cuối tháng 9 đến nửa đầu tháng 10 và đạt đỉnh lũ chính vụ vào thời kỳ này. Đáng lưu ý, triều cường năm 2026 được dự báo ở mức cao, đỉnh triều đạt vào kỳ triều cường đầu tháng 11, cao hơn đỉnh triều trung bình nhiều năm từ 1996-2025 khoảng 0,19-0,21m và cao hơn năm 2025 khoảng 0,05-0,07m. Như vậy, ngay cả khi lũ không lớn, triều cường vẫn có thể tạo áp lực đáng kể lên hệ thống đê bao, nhất là những tuyến đã xuống cấp.

Tại xã Vĩnh Châu, ông Lê Văn Thức, Trưởng ấp Vĩnh Ân cho biết, tuyến đê bao bờ Nam kênh Bảy Hồ từng bị lũ đe dọa nghiêm trọng năm 2025, bảo vệ vùng sản xuất hơn 320ha. Người dân đã chủ động hiến đất để gia cố, nâng cấp nhưng do kinh phí địa phương hạn chế, công trình chưa thể triển khai.

"Điều người dân mong mỏi nhất là có một tuyến đê bao đủ chắc để yên tâm sản xuất vụ lúa Thu Đông, không còn thấp thỏm lo lũ về gây thiệt hại", ông Thức chia sẻ.

Tại xã Mộc Hóa, trong tổng số 56 khu đê bao có 46 khu đã khép kín, 10 khu chưa khép kín; vụ Thu Đông 2026 dự kiến gieo sạ khoảng 4.700ha. Phó Chủ tịch UBND xã Mộc Hóa Nguyễn Thanh Sang cho biết, tuyến đê bao kênh Thanh Niên nối xã Nhơn Hòa Lập và Mộc Hóa, bảo vệ hơn 420ha sản xuất, đang có nguy cơ "vỡ trận". Địa phương đã nhiều lần kiến nghị bố trí kinh phí nhưng chưa cân đối được, trong khi mùa lũ năm 2026 đang đến.

Trước yêu cầu cấp thiết này, ngay sau mùa lũ năm 2025, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tây Ninh đã phối hợp các địa phương rà soát toàn bộ hệ thống đê bao, bờ bao cần sửa chữa, nâng cấp. Qua rà soát, vùng Đồng Tháp Mười có 22 danh mục công trình cần sửa chữa, nạo vét đê bao, bờ bao với tổng chiều dài hơn 135km, bảo vệ hơn 18.530ha sản xuất nông nghiệp; tổng kinh phí đề xuất khoảng 118 tỷ đồng. Các danh mục đã được UBND tỉnh chấp thuận bố trí kinh phí và đang được địa phương triển khai. Ngoài ra, tỉnh bố trí kinh phí đầu tư các công trình thủy lợi theo kiến nghị cử tri; tổng số tuyến bờ bao cần gia cố, nạo vét là 19 tuyến, trong đó vùng Đồng Tháp Mười có 7 tuyến thuộc các xã Bình Hòa, Bình Hiệp, Tuyên Bình, Vĩnh Châu và Tân Hưng.

Các xã, phường kiểm tra, gia cố đê bao, bờ bao, cống, cửa tiêu và các công trình phòng, chống thiên tai; chuẩn bị đầy đủ lực lượng, phương tiện, vật tư theo phương châm "4 tại chỗ". Chủ động khơi thông dòng chảy, giải tỏa điểm ách tắc, huy động máy bơm tiêu thoát nước tại những khu vực có nguy cơ ngập; rà soát diện tích cây trồng, vùng nuôi thủy sản có khả năng bị ảnh hưởng, vận động người dân khẩn trương thu hoạch diện tích đã đến kỳ.