Thị trường Nam Mỹ mở ra dư địa lớn cho hàng hóa Việt Nam

Nhằm hỗ trợ doanh nghiệp nhận diện sâu sắc hơn thời cơ vĩ mô, tháo gỡ rào cản về khoảng cách địa lý, văn hóa kinh doanh và logistics để thâm nhập thị trường hiệu quả, sáng 28/5, Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) tổ chức Hội thảo “Cơ hội và thách thức phát triển thị trường Nam Mỹ” theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến.

Phát biểu khai mạc hội thảo, bà Nguyễn Thị Thu Thủy, Phó Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ Xúc tiến thương mại và Đầu tư (Cục Xúc tiến thương mại) cho biết: Đa dạng hóa thị trường xuất khẩu hiện không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu mang tính chiến lược đối với doanh nghiệp Việt Nam trong bối cảnh kinh tế thế giới có nhiều biến động.

Nam Mỹ đang được đánh giá là khu vực giàu tiềm năng nhờ quy mô dân số lớn, nhu cầu tiêu dùng đa dạng, nguồn tài nguyên phong phú và xu hướng tăng cường hợp tác kinh tế với khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Những năm gần đây, quan hệ thương mại giữa Việt Nam và khu vực Nam Mỹ duy trì đà tăng trưởng tích cực, tuy vậy quy mô hiện vẫn còn khiêm tốn so với các thị trường lớn như Hoa Kỳ, EU hay Đông Bắc Á.

"Kim ngạch thương mại hai chiều giữa Việt Nam và các nước Nam Mỹ liên tục tăng trong những năm gần đây, dao động ở mức hàng chục tỷ USD mỗi năm với tốc độ tăng trưởng khá ổn định”, bà Nguyễn Thị Thu Thủy nhấn mạnh.

Về cơ cấu hàng hóa, Việt Nam xuất khẩu sang Nam Mỹ chủ yếu các mặt hàng điện thoại và linh kiện, máy vi tính, điện tử, dệt may, giày dép, thủy sản, gạo, cà phê, hàng tiêu dùng và vật liệu xây dựng. Ở chiều ngược lại, Việt Nam nhập khẩu từ khu vực này các mặt hàng nguyên liệu phục vụ sản xuất như ngô, đậu tương, bông, thức ăn chăn nuôi và nhiều loại nguyên liệu công nghiệp khác.

Nhiều quốc gia Nam Mỹ hiện có nhu cầu cao đối với các nhóm hàng thế mạnh của Việt Nam như nông sản, thực phẩm chế biến, dệt may, da giày, điện tử và hàng tiêu dùng. Không chỉ dừng ở hoạt động xuất nhập khẩu, khu vực này còn mở ra nhiều cơ hội hợp tác về logistics, năng lượng, công nghiệp chế biến và đầu tư song phương.

Một trong những động lực thúc đẩy thương mại giữa hai bên là các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới. Đặc biệt, Chile và Peru đều là thành viên của Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) giúp hàng hóa Việt Nam có thêm lợi thế về thuế quan khi tiếp cận hai thị trường này. Cùng với đó, các cơ chế hợp tác giữa Việt Nam và khối Mercosur cũng đang tạo nền tảng để doanh nghiệp mở rộng kết nối thương mại trong thời gian tới.

Theo bà Nguyễn Thị Thu Thuỷ, kim ngạch thương mại giữa Việt Nam với các nước CPTPP tại khu vực Nam Mỹ ghi nhận tăng trưởng tích cực trong giai đoạn 2024 - 2025, cho thấy dư địa mở rộng hợp tác giữa hai bên vẫn còn rất lớn. Dù sở hữu nhiều tiềm năng, thị trường Nam Mỹ vẫn được xem là khu vực không dễ tiếp cận với doanh nghiệp Việt Nam. Khoảng cách địa lý xa là một trong những rào cản lớn nhất khiến chi phí logistics và thời gian vận chuyển hàng hóa tăng cao, trong khi các tuyến vận tải trực tiếp giữa hai bên vẫn còn hạn chế.

Bên cạnh đó, sự khác biệt về ngôn ngữ cũng là trở ngại đáng kể. Phần lớn các quốc gia Nam Mỹ sử dụng tiếng Tây Ban Nha và tiếng Bồ Đào Nha, trong khi nhiều doanh nghiệp Việt Nam vẫn còn hạn chế trong khả năng sử dụng hai ngôn ngữ này để giao tiếp, đàm phán và phát triển mạng lưới đối tác. Đồng thời tập quán thương mại, văn hóa kinh doanh và hệ thống quy định tại khu vực Nam Mỹ cũng có nhiều khác biệt so với Việt Nam. Các quy định về tiêu chuẩn kỹ thuật, kiểm dịch, truy xuất nguồn gốc hay thủ tục hải quan tại một số thị trường vẫn khá phức tạp, đòi hỏi doanh nghiệp phải đầu tư nhiều hơn vào khâu nghiên cứu thị trường và chuẩn hóa sản phẩm.

Ông Ngô Mạnh Khôi, Trưởng Thương vụ Việt Nam tại Argentina cho biết, khu vực Nam Mỹ đang chịu tác động mạnh từ biến động địa chính trị và xu hướng thắt chặt tiền tệ toàn cầu. Giá năng lượng tăng, lạm phát kéo dài và đồng nội tệ mất giá tại nhiều quốc gia khiến hàng nhập khẩu, trong đó có hàng Việt Nam, trở nên đắt đỏ hơn, làm suy giảm sức mua và gia tăng rủi ro cho hoạt động xuất khẩu.

Tại Argentina, quá trình cải cách kinh tế nhằm kiểm soát lạm phát và cắt giảm thâm hụt ngân sách đang khiến nhu cầu tiêu dùng ngắn hạn suy giảm mạnh. Bên cạnh đó, việc siết quản lý ngoại hối và hạn chế tiếp cận USD cũng làm gia tăng rủi ro thanh toán đối với doanh nghiệp xuất khẩu. Ngoài áp lực tài chính, chi phí logistics leo thang và thời gian vận chuyển kéo dài do bất ổn tại Trung Đông tiếp tục là thách thức lớn đối với doanh nghiệp Việt Nam khi tiếp cận Nam Mỹ. Theo ông Khôi, doanh nghiệp cần tận dụng các khu phi thuế quan và trung tâm logistics trung chuyển để tối ưu chi phí vận tải đường dài.

Dù vậy, Nam Mỹ vẫn được đánh giá là thị trường còn nhiều dư địa cho hàng hóa Việt Nam, đặc biệt ở các nhóm điện tử, dệt may, da giày, đồ gỗ, cà phê và linh kiện công nghệ do năng lực sản xuất nội địa tại nhiều quốc gia chưa đáp ứng đủ nhu cầu thị trường. Đáng chú ý, việc Việt Nam và Khối Thị trường chung Nam Mỹ (Mercosur) khởi động đàm phán FTA được kỳ vọng sẽ tạo lợi thế cạnh tranh lớn hơn cho hàng Việt Nam khi các dòng thuế được cắt giảm.

Theo ông Ngô Mạnh Khôi, để tận dụng hiệu quả cơ hội tại Nam Mỹ, doanh nghiệp Việt Nam cần điều chỉnh chiến lược theo hướng linh hoạt hơn, tăng tỷ trọng các mặt hàng phục vụ sản xuất và nhu cầu thiết yếu, đồng thời chủ động quản trị rủi ro tỷ giá, thanh toán và đa dạng hóa thị trường trong khu vực.

Bà Ngô Thu Hương, Tham tán thương mại, Thương vụ Việt Nam tại Chile nhấn mạnh: Chile hiện là một trong những nền kinh tế hội nhập sâu rộng nhất Mỹ Latinh với mạng lưới 35 FTA cùng hơn 60 quốc gia và vùng lãnh thổ. Dù dân số chỉ hơn 20 triệu người, Chile lại có mức thu nhập bình quân đầu người thuộc nhóm cao nhất khu vực, tạo nhu cầu lớn đối với hàng tiêu dùng, thực phẩm chế biến và sản phẩm có giá trị gia tăng cao.

Nhờ Hiệp định thương mại tự do Việt Nam- Chile (VCFTA) và CPTPP, phần lớn thuế nhập khẩu giữa Việt Nam và Chile đã về mức 0%, mở thêm cơ hội cho hàng hóa Việt Nam. Chile hiện là đối tác thương mại lớn thứ tư của Việt Nam tại Mỹ Latinh, đồng thời là cửa ngõ logistics quan trọng để tiếp cận khu vực Nam Mỹ.

Năm 2025, kim ngạch thương mại song phương Việt Nam - Chile đạt hơn 2 tỷ USD, tăng hơn 40% so với năm trước, trong đó xuất khẩu của Việt Nam đạt trên 1,7 tỷ USD. Tuy nhiên, hàng Việt Nam hiện mới chỉ chiếm khoảng 2% tổng thị phần nhập khẩu của Chile, cho thấy dư địa mở rộng còn rất lớn.

Các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam sang Chile gồm điện tử, máy tính và linh kiện, dệt may, giày dép, đồ gỗ và hàng tiêu dùng.

Theo bà Ngô Thu Hương, xu hướng tiêu dùng tại nước này đang chuyển mạnh sang các sản phẩm xanh, thân thiện môi trường, có khả năng truy xuất nguồn gốc rõ ràng và giá trị gia tăng cao. Đáng chú ý, nhu cầu đối với gạo chất lượng cao, cà phê đặc sản, thủy sản chế biến, đồ nội thất và hàng tiêu dùng trung cấp đang tăng khá mạnh. Cà phê Việt Nam cũng nhận được phản hồi tích cực từ thị trường Chile, đặc biệt là các dòng Robusta và cà phê đặc sản. Tuy nhiên, doanh nghiệp Việt Nam vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức như chi phí logistics cao, thời gian vận chuyển kéo dài, cạnh tranh mạnh từ Trung Quốc và yêu cầu ngày càng chặt chẽ về tiêu chuẩn SPS, TBT, truy xuất nguồn gốc, bao bì môi trường và ghi nhãn bằng tiếng Tây Ban Nha.

Do vậy, doanh nghiệp Việt Nam cần chuyển dần từ cạnh tranh bằng giá sang nâng cao chất lượng, thiết kế, yếu tố xanh và năng lực tuân thủ tiêu chuẩn quốc tế. Nếu chuẩn bị tốt về chiến lược thị trường dài hạn và năng lực đáp ứng tiêu chuẩn, Chile hoàn toàn có thể trở thành cửa ngõ quan trọng để hàng hóa Việt Nam mở rộng sâu hơn vào khu vực Nam Mỹ.