Tổng thống Donald Trump: Thủ lĩnh thương thuyết?

Trên hồ sơ khí hậu, Iran và Israel, Tổng thống Mỹ Donald Trump bị cộng đồng quốc tế phản đối. Các tin nhắn Twitter giận dữ vào sáng sớm, những vụ cãi cọ với FBI, tính cách thất thường khó đoán của ông Trump đã khiến công chúng đặt nhiều câu hỏi. Tuy nhiên, cách thức đàm phán của Tổng thống Mỹ dường như đã “bắn trúng đích”.

Phương pháp đàm phán đó đã từng được nhà tài phiệt bất động sản New York trình bày trong The Art of the Deal (tạm dịch: Nghệ thuật đàm phán). Đây là cuốn sách ra mắt cách đây 30 năm và là cuốn sách bán chạy nhất trong suốt nhiều năm. 

Từ khi lên làm Tổng thống Mỹ, ông Trump đã nhiều lần sử dụng phương pháp đàm phán này, nhất là với Triều Tiên. Nguyên thủ Mỹ nhiều lần đưa các đe dọa khủng khiếp nhất, gây áp lực ở mức cao nhất cho đối phương hoặc đối tác, rồi sau đó nói sẵn sàng đàm phán.

Về thương mại, chủ nhân Nhà Trắng đã ghi điểm. Ông Trump đã buộc Brazil, nhà cung cấp thép lớn thứ hai cho Mỹ, phải nhượng bộ. Hàn Quốc cũng đã phải lùi bước. 

Hiển nhiên, việc sở hữu ngân sách quốc phòng cao nhất toàn cầu (670 tỷ USD, nhiều hơn ngân sách quốc phòng của 7 nước xếp hạng sau Mỹ cộng lại) và có nền kinh tế lớn mạnh nhất thế giới (tổng thu nhập quốc nội 19.000 tỷ USD, gấp 1,5 lần so với Trung Quốc) là lợi thế của Mỹ.

Steven Friedman, kinh tế gia người Mỹ của BNP Paribas AM, bình luận: “Đứng trước các nước nhỏ, Mỹ có nhiều đòn bẩy để thương lượng, nhưng đối mặt với các nước lớn như Trung Quốc, chắc chắn phải có nhiều hoạt động đàm phán dài hạn mới có thể đạt được thỏa thuận”.

Trên thực tế, Washington và Bắc Kinh đã quay lại đàm phán ngày 18/5. Chính quyền Trump tuyên bố sẽ đưa ra quyết định cuối cùng vào ngày 22/5.

Nếu không đạt được thỏa thuận, Washington sẽ áp thuế quan lên hàng hóa Trung Quốc nhập khẩu vào Mỹ với giá trị trên 50 tỷ USD. Chưa biết kết quả cuối cùng ra sao, nhưng ông Trump đã thành công trong việc đưa Trung Quốc trở lại bàn đàm phán về vấn đề thâm hụt cán cân thương mại với Mỹ.

Liên quan tới châu Âu, cho dù chỉ trích Tổng thống, nhưng kinh tế gia người Mỹ Steven Friedman cũng cho rằng ít nhất ông Trump cũng đã khuyến khích được Liên minh châu Âu (EU) thảo luận về tác động của toàn cầu hóa tới nền kinh tế. 

Còn chuyên gia Florence Pisani của Candriam, đồng tác giả một cuốn sách về kinh tế Mỹ, nhận xét rằng chiến thuật đàm phán của ông Trump là đánh mạnh, rồi khoe khoang thành tích với cử tri. Nhưng đó là một trò chơi nguy hiểm, vì nó tạo ra sự nghi ngờ và khiến nhiều dự án bị đình hoãn.

Nhiều chỉ số kinh tế tích cực dường như đã cho thấy những nghi vấn bi quan có vẻ là thiếu cơ sở. Tỷ lệ thất nghiệp 3,9% là mức thấp nhất từ gần 20 năm nay, ngành công nghiệp Mỹ tạo thêm được nhiều việc làm, các hộ dân tin tưởng hơn vào sự phát triển kinh tế so với thời điểm ông Trump mới lên làm Tổng thống. Theo ngôn từ mà ông Trump dùng trên Twitter sáng 17/5, 17 tháng đầu tiên trong nhiệm kỳ của ông đạt kết quả tốt nhất so với các tổng thống tiền nhiệm trong lịch sử.

Tuy nhiên, theo kinh tế gia người Đức Christian Leuz, thuộc University of Chicago Booth School of Business, “không có thay đổi lớn nào kể từ khi ông Trump nhậm chức. Tổng thống Obama đã để lại một nền kinh tế phát triển tốt, và vẫn còn quá sớm để nói rằng thành công có được là nhờ ông Trump”.

Nhiều chuyên gia kinh tế nhận xét rằng “di sản vững chắc” đó có được cũng là nhờ 10 năm chính sách tiền tệ hào phóng của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed). Cải cách thuế khóa cũng có tác động tích cực tới kinh tế Mỹ, chẳng hạn tăng lợi nhuận cho doanh nghiệp, cho phép một số tập đoàn như Apple chuyển về Mỹ hàng trăm tỷ lợi nhuận trước đây vẫn cất giữ ở nước ngoài. 

Nhưng theo kinh tế gia Florence Pisani của Candriam, một cuộc điều tra mới đây của Fed chi nhánh Atlanta tiết lộ chỉ có dưới 10% doanh nghiệp dự tính đầu tư thêm, mặc dù được giảm thuế.

Liên quan tới các hộ gia đình, rất có thể họ phải đóng thêm thuế cho tiểu bang nơi họ sinh sống, cho dù thuế liên bang giảm. Mặc dù các kế hoạch cải cách lớn vẫn chưa được công bố chính thức, nhưng chi tiêu ngân sách mà Quốc hội Mỹ thông qua có thể sẽ tăng thêm 0,3% GDP. 

Kinh tế gia Steven Friedman cảnh báo việc tăng chi tiêu ngân sách nhà nước sẽ đẩy vị tổng thống kế nhiệm Donald Trump vào cảnh “ngân sách thiếu hụt hơn 5% GDP và nợ nần tăng mạnh”.

Le Monde kết luận sẽ phải đợi đến cuối năm để có thể đo lường chính xác hiệu quả mà các biện pháp của Tổng thống Trump mang lại. Nhưng có một điều cần nhớ là tại Mỹ, về chính sách đối ngoại, hầu như mọi quyết định phải được Quốc hội thông qua. Gần như tồn tại một “thỏa thuận” giữa Tổng thống Trump và các nghị sĩ Cộng Hòa. 

Đó là để được chính quyền ủng hộ trong các hồ sơ mà họ quan tâm, các nghị sĩ Cộng Hòa buộc phải chấp nhận cung cách làm việc của ông Trump. Tuy nhiên, những bất đồng lớn về di cư và tự do thương mại, hay kỳ bầu cử Quốc hội giữa nhiệm kỳ đang khiến “thỏa thuận” này có nguy cơ tan vỡ.