TP Hồ Chí Minh định hình chiến lược công nghệ nền tảng

Trong bối cảnh khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành động lực then chốt của tăng trưởng và năng lực cạnh tranh quốc gia, Thành phố Hồ Chí Minh đang từng bước định hình chiến lược phát triển các công nghệ nền tảng có sự phát triển bền vững.

Với định hướng ưu tiên phát triển sáu nhóm công nghệ, gồm trí tuệ nhân tạo (AI), blockchain, điện toán đám mây, robot, công nghệ sinh học – y sinh và vi mạch – bán dẫn, Thành phố đã và đang triển khai nhiều giải pháp, cơ chế hỗ trợ vượt trội nhằm thúc đẩy nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực tự chủ công nghệ và vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu. 

*Định vị bằng công nghệ chiến lược 

Trong bối cảnh vi mạch bán dẫn trở thành nền tảng của kinh tế số, Thành phố Hồ Chí Minh đang từng bước triển khai chiến lược công nghiệp bán dẫn với mục tiêu trở thành trung tâm công nghiệp bán dẫn hàng đầu khu vực và có vị thế trên bản đồ quốc tế. 

Trong lĩnh vực sản xuất công nghệ không thể thiếu chất bán dẫn. Ảnh minh họa: TTXVN

Theo ông Võ Minh Thành, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh, mục tiêu cạnh tranh của thành phố không nằm ở lao động giá rẻ mà bằng chất xám, kỹ năng và năng lực đổi mới sáng tạo của đội ngũ kỹ sư, chuyên gia. Theo định hướng này, thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030 tham gia đào tạo khoảng 9.000 kỹ sư và bồi dưỡng chuyên sâu 1.500 chuyên gia ngành bán dẫn, mở rộng chuyên ngành đào tạo không chỉ về thiết kế vi mạch mà còn về khoa học vật liệu, hóa chất và quy trình sản xuất.

Song song với phát triển nhân lực, thành phố tập trung hoàn thiện hệ sinh thái bán dẫn, trong đó nhấn mạnh vai trò của công nghiệp hỗ trợ và vật liệu. Bên cạnh thu hút đầu vào công đoạn thiết kế, đóng gói và kiểm thử, thành phố ưu tiên đặc biệt hơn cho các dự án đầu tư sản xuất nguyên liệu, vật liệu, hóa chất tinh khiết, thiết bị và linh kiện phụ trợ cho ngành bán dẫn.

Để nâng cao giá trị gia tăng và từng bước tự chủ công nghệ lõi, việc đẩy mạnh nghiên cứu, phát triển (R&D) được thành phố xác định là con đường tất yếu, với các cơ chế đầu tư, hỗ trợ vượt trội. Ưu đãi từ các quy định, chính sách mới được ban hành sẽ là đòn bẩy để thành phố thu hút các nhà đầu tư chiến lược cũng như tạo bệ phóng cho doanh nghiệp nội địa. Sự cộng hưởng của không gian phát triển mới cùng với các chính sách toàn diện mà Thành phố Hồ Chí Minh đang triển khai được kỳ vọng hình thành một hệ sinh thái bán dẫn hoàn chỉnh, có sức cạnh tranh trong khu vực và quốc tế. 

Trong Chiến lược phát triển ngành bán dẫn tổng thể, Khu Công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh được xác định là hạt nhân, có trách nhiệm xây dựng một hệ sinh thái hoàn chỉnh, gắn kết chặt chẽ giữa nghiên cứu - phát triển, sản xuất, liên kết doanh nghiệp, viện - trường và đào tạo nguồn nhân lực. Ông Lê Quốc Cường, Phó Trưởng Ban Quản lý Khu Công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, để từng bước xây dựng hệ sinh thái đó, Khu Công nghệ cao đã tăng cường hợp tác với các trường đại học, viện nghiên cứu xây dựng chương trình đào tạo chuyên sâu, bài bản từ bậc đại học tới sau đại học; đồng thời, hợp tác với doanh nghiệp quốc tế và các nhà cung cấp thiết bị để thực hiện đào tạo thực hành. Cùng với đó, chú trọng xây dựng mạng lưới hỗ trợ thực tập, chuyển tiếp nghề nghiệp cho sinh viên ngành vi mạch và vật liệu; tạo môi trường để nhân lực trẻ được tiếp cận với nghiên cứu ứng dụng, khởi nghiệp công nghệ. 

Công nghệ sinh học cũng là lĩnh vực Thành phố Hồ Chí Minh ưu tiên phát triển; trong đó nhấn mạnh vai trò then chốt của các cơ sở đào tạo và nghiên cứu. Công nghệ sinh học là một trong những thế mạnh của Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh cả trong đào tạo, nghiên cứu và ứng dụng, gắn với các lĩnh vực y tế và sức khỏe; nông nghiệp - sản phẩm xanh; môi trường và phát triển bền vững; tin sinh học và trí tuệ nhân tạo.

Với đội ngũ nhân lực mạnh, các nhóm nghiên cứu của đại học này đang tập trung phát triển các công nghệ lõi như công nghệ gen, omics và tin sinh học, AI; công nghệ vi sinh, protein và chế phẩm sinh học; công nghệ tế bào, tế bào gốc, mô và kỹ nghệ tái tạo; công nghệ vật liệu tiên tiến, nano và thiết bị y sinh. Tuy nhiên, theo đánh giá của các nhóm nghiên cứu, đầu tư cho lĩnh vực này còn chưa tương xứng với nguồn nhân lực sẵn có; rủi ro cao trong thương mại hoá sản phẩm ở lĩnh vực này khiến doanh nghiệp dè dặt. 

Theo Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thị Thanh Mai, Giám đốc Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, thị trường công nghệ sinh học của Việt Nam chiếm chưa đến 0,1% thị trường thế giới và thấp hơn nhiều so các quốc gia trong khu vực châu Á. Thực tế tại Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, dù có thế mạnh của một hệ thống đại học liên ngành với nguồn lực dồi dào về trí tuệ nhân tạo và công nghệ sinh học, nhưng việc chuyển giao thành sản phẩm thương mại vẫn còn hạn chế. Bà kỳ vọng với mô hình hợp tác 3 nhà (Nhà trường – Doanh nghiệp – Nhà nước) mà đơn vị đang đẩy mạnh sẽ tập trung được nguồn lực, không bị lỡ nhịp trước sự tăng trưởng thần tốc của lĩnh vực công nghệ sinh học. 

*Cơ chế vượt trội phát triển các trung tâm nghiên cứu đạt chuẩn quốc tế 

Phát triển công nghệ chiến lược, Thành phố Hồ Chí Minh đã triển khai Đề án xây dựng cơ chế thúc đẩy để hình thành và phát triển trung tâm nghiên cứu đạt chuẩn quốc tế (CoE) với những cơ chế vượt trội, hỗ trợ các tổ chức khoa học, công nghệ công lập có tiềm lực.

Đề án thiết lập cơ chế hỗ trợ vượt trội cho các đơn vị tham gia như mức ưu đãi tiền lương, tiền công lên đến 120 triệu đồng/người/tháng cho các chức danh lãnh đạo và chuyên gia; thù lao thực hiện nhiệm vụ khoa học công nghệ được nâng cao đáng kể; đầu tư chiều sâu cho cơ sở vật chất, phòng thí nghiệm… 

Đến nay, có 5 tổ chức được đánh giá đủ điều kiện tham gia Đề án, ở các lĩnh vực vật liệu, chip IoT, cảm biến và công nghệ sinh học. Trong năm 2025, ba hồ sơ của hai đơn vị đã được phê duyệt với tổng kinh phí hơn 200 tỷ đồng, gồm Viện Công nghệ Vật liệu tiên tiến Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh và Trung tâm Nghiên cứu triển khai Khu Công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh. 

Với nền tảng vững chắc về năng lực khoa học, hạ tầng nghiên cứu, Viện Công nghệ Vật liệu tiên tiến Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh tập trung hình thành các nhóm nghiên cứu xuất sắc, làm chủ công nghệ lõi và tạo ra các kết quả khoa học có tác động quốc tế. Viện đang vận hành hiệu quả theo mô hình kết nối viện - trường - doanh nghiệp với tính chia sẻ cao, dựa trên hai nền tảng: nhân sự kiêm nhiệm (nhà khoa học ở các trường thành viên trực tiếp tham gia nhóm nghiên cứu tại Viện) và phòng thí nghiệm liên kết. Nguyên tắc “mở” này giúp Viện trở thành hạt nhân kết nối tri thức trong hệ sinh thái khoa học của hệ thống, thúc đẩy các nhiệm vụ nghiên cứu liên ngành quy mô lớn, có tác động cao. Giai đoạn 2021-2024, tỷ lệ công bố khoa học quốc tế có hợp tác nội hệ thống luôn đạt trên 80%. 

Bên cạnh nghiên cứu, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao được xác định là một nhiệm vụ trọng tâm của Viện Công nghệ Vật liệu tiên tiến Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh. Thông qua việc gắn nghiên cứu với đào tạo sau đại học và đào tạo nghiên cứu viên trẻ, cùng mạng lưới hợp tác với hơn 30 trường đại học và viện nghiên cứu nước ngoài, Viện từng bước khẳng định năng lực hội nhập quốc tế. Về dài hạn, Viện tập trung vào các lĩnh vực nền tảng và liên ngành như vật liệu tiên tiến, công nghệ sinh học, cảm biến, vi điện tử và ứng dụng y sinh…

Trung tâm Nghiên cứu triển khai Khu Công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh tham gia đề án CoE với mục tiêu xây dựng đơn vị nghiên cứu đạt chuẩn quốc tế, với hai lĩnh vực công nghệ chính là chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Tiến sĩ Trịnh Xuân Thắng, Giám đốc Trung tâm chia sẻ, Đề án dành nhiều chính sách ưu đãi về tiền lương, tiền công, chế độ phúc lợi cho chức danh lãnh đạo và thù lao thực hiện nhiệm vụ khoa học công nghệ cùng ưu tiên đầu tư cơ sở vật chất, phòng thí nghiệm, trang thiết bị hiện đại phục vụ hoạt động nghiên cứu… tạo động lực mạnh mẽ để phát triển Trung tâm đạt chuẩn quốc tế. Việc đánh giá đúng mức về vai trò của đổi mới sáng tạo sẽ tạo động lực mạnh mẽ để đưa khoa học - công nghệ vào thực tiễn phát triển kinh tế – xã hội.