TP. Hồ Chí Minh kiến tạo siêu đô thị đa cực, tạo động lực tăng trưởng mới

Các chuyên gia thảo luận tại hội thảo. Ảnh: Thanh Vũ - TTXVN

Việc kiến tạo siêu đô thị TP. Hồ Chí Minh không chỉ được tạo nên bởi những công trình quy mô lớn hay những chỉ tiêu tăng trưởng ấn tượng mà quan trọng hơn là xây dựng được một cấu trúc không gian hợp lý, phát huy được lợi thế của từng khu vực, kết nổi hiệu quả các động lực phát triển, gìn giữ bản sắc và không ngừng nâng cao chất lượng sống của người dân.

* Định hình cấu trúc siêu đô thị

Tại Hội thảo khoa học "Định hình cấu trúc không gian đô thị TP. Hồ Chí Minh trong bối cảnh mới" do Viện Nghiên cứu Phát triển TP. Hồ Chí Minh (HIDS) phối hợp cùng Trường Đại học Kiến trúc TP. Hồ Chí Minh (UAH) tổ chức ngày 3/7, Phó Giáo sư, Tiến sỹ Kiến trúc sư Phạm Trọng Thuật, Hiệu trưởng Trường Đại học Kiến trúc TP. Hồ Chí Minh cho biết, trong bối cảnh TP. Hồ Chí Minh bước vào giai đoạn phát triển mới với không gian mở rộng và định hướng trở thành siêu đô thị đa cực, việc tái cấu trúc không gian là yếu tố then chốt để kiến tạo động lực tăng trưởng dài hạn.

PGS.TS, Kiến trúc sư Phạm Trọng Thuật, Hiệu trưởng Trường Đại học Kiến trúc TP. Hồ Chí Minh phát biểu tại hội thảo. Ảnh: Thanh Vũ - TTXVN

Không chỉ dừng ở bài toán quy hoạch, cấu trúc không gian mới còn được kỳ vọng sẽ kết nối các cực phát triển, phát huy lợi thế từng khu vực, nâng cao chất lượng sống của người dân và tạo nền tảng để Thành phố vươn lên trở thành trung tâm kinh tế, tài chính và đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực.

Theo định hướng quy hoạch, thành phố sẽ hình thành năm cực tăng trưởng gồm: trung tâm tài chính và dịch vụ quốc tế; cực đổi mới sáng tạo phía Đông; cực công nghiệp và logistics phía Bắc; cực cảng biển, thương mại tự do phía Nam; cực kinh tế biển, du lịch hướng ra Cần Giờ, Vũng Tàu và Hồ Tràm. 

Tuy nhiên, Phó Giáo sư, Tiến sỹ Phạm Trọng Thuật cho rằng, điều cốt lõi không nằm ở việc hình thành các cực phát triển riêng lẻ mà là xây dựng được cấu trúc không gian đủ năng lực kết nối các cực này thành một chỉnh thể thống nhất. Hệ thống metro, mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD), hạ tầng đa tầng, hạ tầng số cùng các hành lang sông Sài Gòn, sông Đồng Nai và không gian sinh thái Cần Giờ sẽ là nền tảng để thành phố phát triển theo hướng xanh hơn, thông minh hơn và có khả năng thích ứng tốt hơn với biến đổi khí hậu. Đó là những vấn đề quan trọng mà một siêu đô thị tương lai cần hướng tới.

Từ góc độ nghiên cứu, Tiến sỹ Vũ Chí Kiên, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển TP. Hồ Chí Minh cho rằng, Thành phố đang đứng trước yêu cầu phải định hình một cấu trúc đô thị thống nhất sau khi mở rộng địa giới. Trước đây ba địa phương phát triển theo ba chiến lược riêng biệt, thiếu sự phối hợp vùng và chưa phân định rõ giữa cấu trúc không gian với cấu trúc phát triển. Đây là những điểm nghẽn cần được tháo gỡ trong quy hoạch tổng thể mới. 

Từ thực tiễn, ông Kiên khuyến nghị quy hoạch tương lai cần phân định rõ hai khái niệm là cấu trúc không gian đô thị - tức hình thái phân bố vật lý và cấu trúc phát triển - tức logic tổ chức chức năng cùng động lực tăng trưởng. Bên cạnh đó, thành phố cần kế thừa có chọn lọc các quy hoạch hiện có, đồng thời tham khảo kinh nghiệm quốc tế nhằm tránh đứt gãy chính sách và lãng phí nguồn lực đã đầu tư.

Theo ông Kiên, cấu trúc phát triển nên được tổ chức theo mô hình đa cực với sự chuyên môn hóa rõ ràng của từng cực; trong khi các hành lang phát triển không chỉ là hệ thống giao thông mà phải trở thành hành lang chức năng tích hợp chuỗi giá trị, tạo sức cạnh tranh cho toàn vùng đô thị.

* Kiến tạo động lực tăng trưởng 

Từ kinh nghiệp quốc tế, Tiến sỹ, Kiến trúc sư Quentin Michaud, chuyên gia của Boston Consulting Group (BCG) cho rằng, TP. Hồ Chí Minh cần bắt đầu bằng việc đánh giá toàn diện hiện trạng kinh tế - xã hội, xác định các khoảng trống phát triển và những yếu tố tạo lợi thế cạnh tranh trong giai đoạn mới.

Quang cảnh hội thảo. Ảnh: Thanh Vũ - TTXVN

Thành phố cần xác định rõ tầm nhìn, mục tiêu và các kịch bản phát triển; đồng thời xây dựng hệ thống nguyên tắc chỉ đạo, chỉ tiêu cụ thể cùng kế hoạch thực thi khả thi. Thành phố cần xác định rõ các yếu tố thúc đẩy chính về quy hoạch, hạ tầng, cơ chế chính sách và quản trị; chuẩn bị một kế hoạch thực tiễn và hướng mạnh vào thực thi”, ông Quentin Michaud chia sẻ.

Để trở thành động lực tăng trưởng hàng đầu của Việt Nam và cửa ngõ kết nối toàn cầu, chuyên gia BCG Quentin Michaud khuyến nghị, Thành phố cần tập trung nâng cấp kết nối nội đô và liên vùng; chuyển đổi sang mô hình kinh tế tích hợp; nâng cao chất lượng sống và sự gắn kết xã hội; tổ chức không gian phát triển hiệu quả; đồng thời thúc đẩy mô hình đô thị xanh, thích ứng với biến đổi khí hậu.

Cùng quan điểm, Tiến sỹ, Kiến trúc sư Phạm Ngọc Tuấn, Trưởng khoa Quy hoạch (UAH) cho rằng sự chuyển dịch chiến lược hiện nay đặt ra yêu cầu phải chuyển hóa các động lực phát triển mới thành cấu trúc không gian đô thị. Thành phố cần xây dựng chiến lược không gian dựa trên 7 cực chiến lược cùng các hành lang phát triển trong tương lai để vừa nâng cao năng lực cạnh tranh toàn cầu, vừa bảo tồn hệ sinh thái tự nhiên và bản sắc địa phương.

“TP. Hồ Chí Minh tương lai không nên tổ chức theo quy mô dân số mà theo mạng lưới giá trị. Đó là giá trị con người - sáng tạo - cộng đồng; giá trị không gian - giao thông - môi trường; và giá trị thể chế - chính sách - toàn cầu. Khi đó, siêu đô thị Thành phố mới sẽ trở thành đô thị đa cực với chất lượng sống hàng đầu khu vực”, ông Tuấn chia sẻ.

Một trong những nội dung thu hút sự quan tâm tại hội thảo là giải pháp phát triển không gian xanh cho đô thị của Thạc sỹ, Kiến trúc sư Nguyễn Thu Phong, Phó Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam với mô hình “Greenhood” - không gian xanh tích hợp ở quy mô cộng đồng.

Theo ông Phong, không gian xanh chỉ thực sự trở thành “nơi chốn” khi có đời sống, tạo được sự tương tác giữa con người, cộng đồng và thiên nhiên. Phương pháp can thiệp quy mô nhỏ, chi phí thấp nhưng triển khai nhanh có thể tạo ra những thay đổi lớn trong nhận thức cũng như thói quen sử dụng không gian công cộng của người dân.

“Với không gian phát triển mới, TP. Hồ Chí Minh có cơ hội trở thành đô thị xanh đúng nghĩa nếu biết tôn trọng và khai thác hài hòa hệ sinh thái lưu vực sông Sài Gòn - Đồng Nai. Trong đó, thành phố cần phát triển đồng bộ hệ thống công viên và không gian xanh từ cấp đô thị đến khu dân cư, bảo đảm mọi người dân đều có thể tiếp cận các tiện ích thiết yếu trong bán kính đi bộ”, ông Phong nói.

Tại hội thảo, nhiều đại biểu cho rằng, cấu trúc đô thị không chỉ quyết định sự phân bố các trung tâm phát triển và hành lang kết nối mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sử dụng nguồn lực, khả năng liên kết vùng, sức cạnh tranh của nền kinh tế cũng như chất lượng sống của người dân.

Các đại biểu cũng phân tích những vấn đề đặt ra trong quá trình phát triển, bổ sung nhiều luận cứ khoa học quan trọng về quy hoạch đô thị thông minh, hạ tầng tích hợp, hạ tầng xanh, mục tiêu phát thải ròng bằng "0" (Net Zero), nâng cao khả năng chống chịu của đô thị trước biến đổi khí hậu và phát triển bền vững để hướng tới mục tiêu xây dựng một siêu đô thị đa cực, xanh, thông minh và có sức cạnh tranh quốc tế trong những thập niên tới…