Tự động hóa, tài chính xanh – động lực nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp

Tuy nhiên, để chuyển đổi thực chất, doanh nghiệp cần lựa chọn công nghệ phù hợp, chuẩn hóa dữ liệu, nâng cao năng lực quản trị và xây dựng lộ trình đầu tư gắn với hiệu quả kinh tế dài hạn.

Đây cũng là những vấn đề được các chuyên gia, nhà khoa học và doanh nghiệp trao đổi tại chương trình ESG Company Tour 2026 với chủ đề “Tự động hóa – Hiệu quả – Tài chính xanh” do Tập đoàn SCG (Thái Lan - có trụ sở chính ở TP. Hồ Chí Minh), báo Dân trí và Công ty cổ phần Nhựa Bình Minh (doanh nghiệp trực thuộc SCG) phối hợp tổ chức chiều 29/10 tại nhà máy Nhựa Bình Minh ở Tây Ninh.

Tự động hóa phải gắn với hiệu quả vận hành

Từ góc độ doanh nghiệp sản xuất, ông Niwat Athiwattananont, Phó Chủ tịch SCG Việt Nam kiêm Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Nhựa Bình Minh cho biết, chuyển đổi xanh cần gắn với đầu tư công nghệ mới, vừa đáp ứng yêu cầu môi trường, vừa cải thiện năng suất và hiệu quả sử dụng tài nguyên. Tuy nhiên, quá trình này còn nhiều thách thức, nhất là đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ do hạn chế về tài chính, công nghệ, chuyên môn và nhân lực.

“Thực tế cho thấy, đầu tư thiết bị hiện đại không đồng nghĩa với việc hiệu quả sản xuất sẽ tự động được cải thiện. Nếu công nghệ vượt quá khả năng khai thác hoặc không giải quyết đúng điểm nghẽn, doanh nghiệp có thể phát sinh thêm chi phí mà chưa đạt được lợi ích tương xứng”, ông Niwat Athiwattananont nhận định.

Cùng quan điểm, ông Bông Hoa Việt, Giám đốc Phát triển bền vững Công ty cổ phần Nhựa Bình Minh nhấn mạnh mối quan hệ giữa công nghệ và tổ chức sản xuất; đồng thời cho rằng, tự động hóa chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng việc tinh gọn quy trình và quản trị dựa trên dữ liệu. Doanh nghiệp cần rà soát, nhận diện những khâu gây lãng phí trước khi quyết định đầu tư, tránh tình trạng đưa công nghệ vào thay thế các thao tác hiện hữu nhưng không cải thiện hiệu quả tổng thể.

“Thực tiễn tại Nhựa Bình Minh cho thấy, tự động hóa hệ thống cấp và phối trộn nguyên liệu thông qua đường ống silo kín giúp hạn chế bụi mịn phát tán ra môi trường, giảm hoạt động của xe nâng sử dụng dầu, đồng thời tiết kiệm nhân công và năng lượng. Hiệu quả đầu tư cần được đánh giá trên tổng thể lợi ích kinh tế, môi trường và an toàn lao động, thay vì chỉ tập trung vào thời gian thu hồi vốn trong ngắn hạn”, ông Việt nói.

Ở góc độ ngành, ông Chung Tấn Cường, Chủ tịch Hiệp hội Nhựa Thành phố Hồ Chí Minh (VSPA) cho rằng, doanh nghiệp cần xem xét toàn bộ quy trình sản xuất để xác định những công đoạn gây lãng phí nguyên liệu, thời gian và nguồn lực. Với ngành nhựa, các giải pháp như kiểm soát phối trộn nguyên liệu, thu hồi sản phẩm dư thừa và tự động hóa khâu lấy hàng có thể mang lại hiệu quả đáng kể.

Theo ông Cường, ứng dụng robot có thể giúp rút ngắn 10-15% thời gian vận hành. Bên cạnh đó, đầu tư hệ thống định lượng nguyên liệu giúp kiểm soát chính xác tỷ lệ các thành phần, hạn chế sai lệch màu sắc, giảm sản phẩm không đạt chuẩn và nâng cao tính đồng nhất giữa các lô hàng. “Những cải tiến này cho thấy doanh nghiệp có thể bắt đầu chuyển đổi từ các công đoạn cụ thể, có khả năng đo lường hiệu quả, thay vì đầu tư đồng loạt khi chưa đánh giá đầy đủ nhu cầu”, ông Cường nhận định.

Tháo gỡ điểm nghẽn tài chính xanh, nâng cao năng lực chuyển đổi

Bên cạnh công nghệ, khả năng tiếp cận nguồn vốn phù hợp là yếu tố quan trọng quyết định tiến độ chuyển đổi xanh. Tuy nhiên, để tiếp cận tín dụng xanh, doanh nghiệp không chỉ cần phương án đầu tư khả thi mà còn phải chứng minh được hiệu quả thông qua dữ liệu minh bạch, các chỉ số đo lường cụ thể và khả năng trả nợ.

Theo bà Ngô Thị Thu Thủy, Chủ tịch Hội đồng quản trị Fujiwa Việt Nam, các tiêu chuẩn về chất lượng sản phẩm, quy trình sản xuất và phát triển bền vững ngày càng được chú trọng, đặc biệt tại những thị trường xuất khẩu như Mỹ và Australia. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải đầu tư công nghệ, tự động hóa, đào tạo nhân lực và thay đổi phương thức vận hành.

Tuy nhiên, nguồn lực tài chính vẫn là trở ngại lớn đối với doanh nghiệp có quy mô vốn hạn chế. Dù đã hoạt động sản xuất được 7 năm nhưng doanh nghiệp vẫn thận trọng với việc vay vốn ngân hàng do lo ngại áp lực lãi suất, trong khi nhu cầu đầu tư thiết bị, cải tiến công nghệ và mở rộng nhà máy không thể trì hoãn mãi.

Việc tiếp cận tín dụng xanh cũng đòi hỏi doanh nghiệp chuẩn bị hồ sơ, dữ liệu và bằng chứng chứng minh dự án đáp ứng các tiêu chí môi trường. Đây là quá trình cần thời gian, kiến thức chuyên môn và nguồn lực mà không phải doanh nghiệp nào cũng sẵn có. “Tôi mong muốn Nhà nước và hệ thống ngân hàng có thêm cơ chế hỗ trợ phù hợp, giúp doanh nghiệp từng bước hoàn thiện điều kiện và tiếp cận nguồn vốn phục vụ chuyển đổi xanh”, bà Thủy đề xuất.

Phân tích vấn đề này, Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Đức Trung, Hiệu trưởng Trường Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh, cho rằng hạn chế về dữ liệu là một trong những rào cản lớn. Nhiều doanh nghiệp chưa xây dựng được hệ thống chỉ số chuẩn hóa để đo lường mức tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải và hiệu quả ứng dụng công nghệ, khiến việc chứng minh lợi ích của dự án với tổ chức tín dụng gặp khó khăn. Việc thiếu nhân sự chuyên trách về ESG cũng làm cho quá trình triển khai tại một số doanh nghiệp chưa bài bản, chưa gắn chặt với chiến lược dài hạn.

Theo ông Trung, doanh nghiệp cần tích hợp ESG vào chiến lược phát triển, tăng cường đào tạo nhân lực, minh bạch hóa dữ liệu và chủ động trao đổi với ngân hàng ngay từ giai đoạn hình thành ý tưởng đầu tư. Chuẩn hóa dữ liệu không chỉ phục vụ báo cáo ESG mà còn giúp doanh nghiệp đánh giá đúng hiện trạng, xác định nhu cầu vốn và xây dựng kế hoạch cải thiện hiệu quả sản xuất. Khi có đủ cơ sở chứng minh tác động môi trường và tính khả thi của dự án, doanh nghiệp sẽ thuận lợi hơn trong quá trình tiếp cận nguồn tài chính.

Theo số liệu Ngân hàng Nhà nước công bố ngày 14/10, đến cuối tháng 6/2026, dư nợ tín dụng xanh toàn hệ thống đạt hơn 856.000 tỷ đồng, tăng 9,87% so với cuối năm 2025. Tuy nhiên, quy mô tín dụng xanh gia tăng không đồng nghĩa mọi doanh nghiệp có nhu cầu chuyển đổi đều có thể tiếp cận nguồn vốn này.

Ông Trung cho rằng, doanh nghiệp trước hết phải đáp ứng các điều kiện cấp tín dụng theo quy định, gồm hồ sơ pháp lý đầy đủ, mục đích sử dụng vốn hợp pháp, năng lực tài chính, phương án kinh doanh khả thi và khả năng trả nợ. “Đối với dự án xanh, ngân hàng còn phải xem xét các tiêu chí liên quan đến tác động môi trường. Một khoản đầu tư tự động hóa hay tiết kiệm năng lượng không mặc nhiên được xem là dự án xanh nếu doanh nghiệp chưa có cơ sở đo lường, chứng minh những lợi ích như giảm tiêu thụ điện, hạn chế chất thải hoặc giảm phát thải”, ông Trung khẳng định.

Nhiều doanh nghiệp tham dự thảo luận cho biết, doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp vừa và nhỏ, đều quan tâm đến ESG nhưng cần thời gian để thay đổi tư duy quản trị, đào tạo nhân lực và tổ chức thực hiện. Chuyển đổi xanh không chỉ là đầu tư thiết bị hiện đại hay tìm kiếm nguồn vốn mới mà quá trình này đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa công nghệ, quy trình vận hành, dữ liệu quản trị và năng lực nhân sự.

Đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ, việc xác định đúng những khâu có thể tạo ra hiệu quả rõ rệt, triển khai đầu tư theo từng giai đoạn và sử dụng kết quả đo lường thực tế làm cơ sở cho các quyết định tiếp theo là hướng đi cần thiết. Khi nâng cao được năng lực quản trị, chứng minh hiệu quả dự án và chủ động hợp tác với các tổ chức tín dụng, doanh nghiệp sẽ có thêm cơ hội khai thác nguồn vốn xanh, cải thiện năng suất và củng cố năng lực cạnh tranh trong dài hạn.