Về "địa chỉ đỏ" của phong trào công nhân đường sắt Nam Bộ

Trải qua hơn một thế kỷ hình thành và phát triển, Nhà máy xe lửa Dĩ An, nay là Công ty cổ phần xe lửa Dĩ An (phường Dĩ An, Thành phố Hồ Chí Minh) không chỉ là một trong những cơ sở công nghiệp sớm nhất ở miền Nam còn duy trì hoạt động, đây còn là nơi ra đời chi bộ Đảng đầu tiên của Xứ ủy Nam Kỳ trong ngành đường sắt – cái nôi của phong trào công nhân đường sắt Nam Bộ.

Nhà máy đã chứng kiến và đồng hành cùng nhiều giai đoạn lịch sử của đất nước. Trong không gian nhà xưởng gắn bó qua nhiều thế hệ, câu chuyện về sự tiếp nối của đội ngũ công nhân vẫn diễn ra, như một mạch nguồn bền bỉ nối quá khứ với hiện tại.

Gắn bó với Nhà máy xe lửa Dĩ An từ năm 1995 đến nay, ông Trần Ngọc Huỳnh đã có hơn 30 năm làm việc tại đơn vị mang bề dày truyền thống cách mạng. Với ông, mỗi ngày lao động tại nhà máy không chỉ là trách nhiệm nghề nghiệp, mà còn là sự tiếp nối tinh thần của những thế hệ công nhân đi trước. Ông cho biết, trong suốt quá trình công tác, luôn ý thức rõ Nhà máy xe lửa Dĩ An là đơn vị có truyền thống đấu tranh cách mạng, từng là cái nôi của phong trào công nhân đường sắt ở Nam Kỳ. Do đó, ông luôn nỗ lực hoàn thành nhiệm vụ được giao, động viên con trai theo học nghề để tiếp nối công việc tại nhà máy.

Năm 2025, anh Trần Quốc An, con trai ông Huỳnh chính thức trở thành công nhân của Nhà máy xe lửa Dĩ An. Từ nhỏ, anh quen với không gian lao động của nhà máy khi thường xuyên theo cha vào xưởng. Sự gắn bó ấy đã thôi thúc anh lựa chọn học nghề và vào làm việc tại đây. Với sự hướng dẫn của các công nhân đi trước, đến nay anh đã từng bước đảm nhận được các công việc chuyên môn.

Câu chuyện của hai cha con ông Trần Ngọc Huỳnh là một lát cắt tiêu biểu cho sự kế thừa thế hệ tại Nhà máy xe lửa Dĩ An – nơi không chỉ truyền nghề, mà còn truyền lửa về tinh thần trách nhiệm và niềm tự hào của giai cấp công nhân.

Theo các tư liệu lịch sử, Nhà máy xe lửa Dĩ An được thực dân Pháp khởi công xây dựng từ năm 1902, sau khoảng 10 năm mới hoàn thành và chính thức đưa vào hoạt động. Khi đi vào vận hành, đây là một trong những cơ sở công nghiệp lớn của Nam Kỳ, với lực lượng công nhân ban đầu khoảng 300 người, sau đó tăng lên khoảng 500 người.

Bộ máy quản lý thời kỳ đầu do người Pháp nắm giữ, từ giám đốc, phó giám đốc đến các đốc công. Máy móc, thiết bị được đưa từ châu Âu sang, phục vụ sửa chữa, lắp ráp đầu máy hơi nước và các loại toa xe. Song hành với sự phát triển về quy mô là chế độ lao động hà khắc, bóc lột nặng nề đối với công nhân người Việt.

Chính trong bối cảnh đó, phong trào đấu tranh của công nhân Nhà máy xe lửa Dĩ An sớm hình thành. Tháng 1/1930, Chi bộ Đảng tại Đề-pô xe lửa Dĩ An được thành lập, trở thành một trong những chi bộ Đảng đầu tiên của Xứ ủy Nam Kỳ. Từ đây, các phong trào đấu tranh của công nhân được tổ chức bài bản hơn, tập trung vào các yêu sách về tăng lương, giảm giờ làm, cải thiện điều kiện lao động.

Tiêu biểu là cuộc đấu tranh nhân Ngày Quốc tế Lao động 1/5/1930, buộc chủ hãng phải nhượng bộ một số yêu cầu chính đáng của công nhân. Cao trào tiếp theo là cuộc đấu tranh lớn vào tháng 7/1937, với sự tham gia của hàng trăm công nhân kết hợp cùng nhân dân địa phương, khiến nhiều tuyến đường sắt và nhà xưởng bị đình trệ trong thời gian dài. Trong các giai đoạn kháng chiến, dưới sự lãnh đạo của tổ chức Đảng, công nhân Nhà máy xe lửa Dĩ An đã tháo dỡ máy móc, vận chuyển vào Chiến khu Đ để xây dựng các cơ sở sản xuất phục vụ kháng chiến, góp phần quan trọng vào sự nghiệp đấu tranh giành độc lập dân tộc và thống nhất đất nước.

Nguyên Phó Bí thư Đảng ủy Công ty Cổ phần Xe lửa Dĩ An Nguyễn Tấn Nè cho rằng, phong trào đấu tranh của công nhân Đề-pô xe lửa Dĩ An là biểu tượng tiêu biểu cho tinh thần kiên cường, bất khuất của giai cấp công nhân, ghi dấu sự hy sinh của nhiều thế hệ trong các cuộc đấu tranh vì độc lập, tự do của dân tộc.

Phát huy truyền thống anh hùng, Đảng bộ Công ty Cổ phần Xe lửa Dĩ An hiện nay chú trọng công tác giáo dục chính trị tư tưởng cho cán bộ, đảng viên và người lao động. Ông Nguyễn Viết Ngọc, Chủ tịch Công đoàn Công ty cho biết, đơn vị thường xuyên tổ chức các hoạt động ôn lại truyền thống, tham quan khu di tích lịch sử vào dịp lễ lớn của đất nước, ngày truyền thống ngành đường sắt, qua đó bồi đắp niềm tự hào và ý thức trách nhiệm trong lao động, sản xuất.

Cùng với nhiệm vụ sản xuất, kinh doanh, Công ty chủ động chuẩn bị nguồn nhân lực để tham gia các dự án lớn của ngành đường sắt trong thời gian tới, như các tuyến đường sắt tốc độ cao và các dự án hiện đại hóa hạ tầng đường sắt quốc gia.

Bí thư Đảng ủy phường Dĩ An Nguyễn Văn Đông cho rằng, Nhà máy xe lửa Dĩ An không chỉ là cơ sở sản xuất công nghiệp lâu đời, mà còn là địa chỉ có ý nghĩa đặc biệt về lịch sử và truyền thống cách mạng. Những giá trị được hình thành và hun đúc từ phong trào công nhân tại Nhà máy xe lửa Dĩ An đã góp phần quan trọng vào việc giáo dục truyền thống cho các thế hệ cán bộ, đảng viên và người lao động hiện nay. Địa phương luôn quan tâm phối hợp với doanh nghiệp trong công tác bảo tồn, phát huy giá trị di tích lịch sử gắn với Nhà máy xe lửa Dĩ An, tạo điều kiện để đơn vị ổn định sản xuất, chăm lo đời sống người lao động, góp phần vào sự phát triển chung của phường và khu vực.