Vì sao doanh nghiệp vẫn khó tiếp cận vốn mồi xanh?

Thị trường tài chính xanh tại Việt Nam đang có những bước tiến lớn trong việc xây dựng khung chính sách hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi sang mô hình bền vững; đặc biệt trong bối cảnh các mục tiêu về bảo vệ môi trường ngày càng trở nên cấp bách.

Dù vậy, việc tiếp cận nguồn vốn mồi xanh vẫn gặp phải nhiều rào cản. Điều này khiến cho các chính sách hỗ trợ chưa phát huy hết tác dụng.

* Những bước tiến đột phá

Trong năm 2025, thị trường tài chính xanh Việt Nam ghi nhận một số bước tiến quan trọng trong việc xây dựng khung chính sách hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi xanh; trong đó, Nghị quyết 68-NQ/TW năm 2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân được đánh giá là một trong những tín hiệu rất tích cực.

Theo tinh thần Nghị quyết 68 và nội dung Nghị quyết 198/2025/QH15 về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân của Quốc hội, khu vực kinh tế tư nhân được Nhà nước hỗ trợ lãi suất 2%/năm khi vay vốn để thực hiện các dự án xanh, tuần hoàn và áp dụng khung tiêu chuẩn môi trường, xã hội, quản trị (ESG). Chính sách này đang mở ra nhiều cơ hội cho doanh nghiệp đẩy mạnh chuyển đổi xanh trong bối cảnh phát triển mới.

Đáng chú ý, đầu tháng 7, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định 21/2025/QĐ-TTg quy định tiêu chí môi trường và việc xác nhận dự án đầu tư thuộc danh mục phân loại xanh bao phủ 45 lĩnh vực, loại hình dự án thuộc 7 nhóm ngành. Khung này thiết lập tiêu chí môi trường thống nhất để xác định và sàng lọc các dự án đủ điều kiện tiếp cận nguồn vốn xanh, bao gồm cả tín dụng và trái phiếu.

Ở góc độ địa phương, một số tỉnh thành cũng triển khai cơ chế hỗ trợ đặc thù nhằm thúc đẩy nhanh tiến trình chuyển đổi xanh của doanh nghiệp. Chẳng hạn, tại TP. Hồ Chí Minh có chính sách hỗ trợ lãi suất 2% thông qua Công ty Đầu tư Tài chính Nhà nước TP. Hồ Chí Minh (HFIC) cho các dự án lĩnh vực ưu tiên; trong đó có các dự án xanh.

Ngoài ra, hầu hết các ngân hàng thương mại đều công bố các gói tín dụng xanh với lãi suất ưu đãi, nhằm hỗ trợ doanh nghiệp trong việc chuyển đổi mô hình sản xuất theo hướng bền vững.

Các sáng kiến này được nhận định giúp giảm rủi ro chính sách và mở khóa dòng vốn xanh; đồng thời tạo nền tảng vững chắc cho nền kinh tế Việt Nam hướng tới sự phát triển bền vững trong tương lai.

Theo ông Lim Dyi Chang, Giám đốc Khối Khách hàng Doanh nghiệp của Ngân hàng UOB Việt Nam, hiện cơ hội "vay xanh" tại Việt Nam đang trở nên rõ ràng hơn; trong đó, Nghị quyết 68 và Quyết định 21 là những chính sách cần thiết để hỗ trợ nền kinh tế chuyển đổi xanh.

"Những khuôn khổ này rất quan trọng, giúp giảm bớt sự không chắc chắn, tăng cường tính minh bạch và mở khóa dòng vốn thương mại, cả trong nước và quốc tế cho các doanh nghiệp. Những công ty nhanh chóng liên kết với các khuôn khổ này sẽ có cơ hội giành được lợi thế tiên phong trong việc tiếp cận vốn xanh", ông Lim Dyi Chang chia sẻ.

Bà Hoàng Việt Phương, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Xếp hạng tín nhiệm S&I (S&I Ratings) cũng cho rằng, việc Chính phủ ban hành danh mục phân loại xanh đánh dấu một bước tiến quan trọng và đột phá trong việc thúc đẩy thị trường tài chính xanh ở Việt Nam. Danh mục này cung cấp cơ sở hướng dẫn rõ ràng về các quy trình và quy định, giúp các bên liên quan nắm bắt cụ thể hơn về các yêu cầu khi tiếp cận nguồn vốn xanh.

Tuy nhiên, theo bà Phương, dù đã có danh mục phân loại xanh, Việt Nam vẫn cần thêm nhiều quy định và hướng dẫn chi tiết để hoàn thiện quy trình vay và giải ngân, nhằm đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong việc triển khai các chính sách này.

* Khắc phục khoảng trống trong thực thi chính sách

Thực tế dù có nhiều bước tiến mới, tuy nhiên các chuyên gia cho rằng việc thực thi chính sách cần phải đẩy nhanh tiến độ thực hiện mới đảm bảo mục tiêu đề ra. Điều này càng quan trọng hơn khi dòng vốn chảy vào các dự án xanh tại Việt Nam hiện vẫn chưa như kỳ vọng.

Tiến sĩ Bùi Thanh Minh, Phó giám đốc Văn phòng Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV) cho rằng, hiện Việt Nam đã có nhiều chính sách liên quan đến chuyển đổi xanh, như tín dụng xanh, danh mục các lĩnh vực được hỗ trợ tín dụng xanh... Dù vậy, những chính sách này mới chỉ ở bước ban đầu. Tỷ trọng tín dụng xanh trong tổng tín dụng toàn nền kinh tế hiện mới đạt khoảng 4,5%.

Theo Tiến sĩ Minh, vấn đề cốt lõi hiện nay không nằm ở việc đặt mục tiêu hay ban hành chính sách, mà là làm sao để triển khai chính sách đó hiệu quả trong thực tế.

"Nghị định 68 có chính sách hỗ trợ 2% lãi suất cho doanh nghiệp thực hiện chuyển đổi xanh, nhưng việc triển khai gói hỗ trợ này vẫn gặp nhiều khó khăn. Một số doanh nghiệp cho biết dù rất cần vốn, nhưng việc tiếp cận hỗ trợ không dễ, các doanh nghiệp phải đáp ứng quá nhiều tiêu chí và thủ tục phức tạp. Phía ngân hàng cũng thừa nhận chưa có đầy đủ thông tin và cơ chế phù hợp, dẫn đến tình trạng triển khai chính sách rất chậm", ông Minh dẫn chứng.

Tại một số ngân hàng cũng ghi nhận tỷ trọng dư nợ xanh còn khá thấp, dù đã đẩy mạnh các chương trình kích cầu tín dụng xanh. Theo bà Nguyễn Thị Kim Phượng, Phó Giám đốc Khối khách hàng doanh nghiệp, Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV), tính đến ngày 31/7, BIDV đã cung cấp tín dụng xanh cho 1.565 khách hàng, với tổng số 1.946 dự án/kế hoạch.

Dư nợ tín dụng xanh của ngân hàng này đã lên tới 78.930 tỷ đồng trong 7 tháng. Tuy nhiên, con số này chỉ chiếm khoảng 3,7% tổng dư nợ cho vay của BIDV. Điều này cho thấy tín dụng xanh dù đã được đẩy mạnh, nhưng vẫn còn nhiều rào cản cần vượt qua.

Lãnh đạo một số ngân hàng thương mại khác cũng bày tỏ lo ngại chính sách hỗ trợ lãi suất 2% đối với các dự án xanh khó đạt hiệu quả như kỳ vọng. Việt Nam từng có hai đợt hỗ trợ lãi suất, nhưng do thủ tục phức tạp và áp lực hậu kiểm nên nhiều ngân hàng và doanh nghiệp đều e ngại tham gia.

Bà Hoàng Việt Phương, Tổng giám đốc S&I Ratings cho biết, để tiếp cận được vốn xanh, doanh nghiệp phải đáp ứng hàng loạt tiêu chí về mặt kỹ thuật và minh bạch hóa thông tin. Điều này đòi hỏi một khoản chi phí đáng kể để tuân thủ các yêu cầu và điều này có thể trở thành gánh nặng tài chính, nhất là đối với các doanh nghiệp nhỏ. Trong khi đó, mức chênh lệch giữa lãi suất vay xanh và vay thông thường lại chưa đủ lớn để doanh nghiệp nhận thấy rõ lợi ích kinh tế từ việc chuyển đổi xanh.

Các chuyên gia cho rằng, để thúc đẩy tín dụng xanh và chuyển đổi xanh trong doanh nghiệp, Việt Nam cần một hệ sinh thái chính sách mạnh mẽ và đồng bộ hơn. Các cơ chế hỗ trợ cần được đơn giản hóa và trở nên dễ tiếp cận hơn; đồng thời doanh nghiệp cần được cung cấp các công cụ và đào tạo về cách thức chuyển đổi một cách hiệu quả.

Nếu không có các cải cách mạnh mẽ trong chính sách và cơ chế hỗ trợ, tỷ lệ tín dụng xanh vẫn sẽ ở mức thấp và không đủ sức thúc đẩy sự chuyển mình của nền kinh tế theo hướng bền vững.