Việt Nam - Australia mở rộng hợp tác công nghệ, đổi mới sáng tạo

Chuyến thăm Australia của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm không chỉ có ý nghĩa đặc biệt đối với quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Việt Nam-Australia, mà còn được kỳ vọng tạo thêm động lực mới cho hợp tác khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giữa hai nước.

Giáo sư Nghiêm Đức Long, Chủ tịch Hội Trí thức và Chuyên gia Việt Nam tại Australia (VASEA), cho rằng có nhiều lĩnh vực hợp tác khoa học - công nghệ mà Việt Nam và Australia có thể đồng hành, chẳng hạn như nông nghiệp kỹ thuật cao hay tinh chế kim loại chiến lược. Ảnh: Trung Trang – PV TTXVN tại Australia

Trao đổi với phóng viên TTXVN tại Sydney, Giáo sư Nghiêm Đức Long, Giám đốc Trung tâm Môi trường và Nước thuộc Đại học Công nghệ Sydney (UTS), Chủ tịch Hội Trí thức và Chuyên gia Việt Nam tại Australia (VASEA), cho rằng chuyến thăm diễn ra vào thời điểm vị thế và khát vọng phát triển của Việt Nam đã có những thay đổi lớn.

Theo Giáo sư Nghiêm Đức Long, nếu như trước đây Việt Nam chủ yếu dựa vào lợi thế lao động và các động lực tăng trưởng truyền thống, thì hiện nay khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã được xác định là những động lực quan trọng cho giai đoạn phát triển mới, hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao hơn.

Định hướng này được thể hiện rõ trong Nghị quyết số 57-NQ/TW, cũng như trong chương trình chuyến thăm Australia lần này của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.

Giáo sư Nghiêm Đức Long đặc biệt nhấn mạnh việc Diễn đàn Tech Connect (Kết nối Công nghệ) được lựa chọn là một trong những hoạt động quan trọng trong khuôn khổ chuyến thăm. Theo ông, điều này cho thấy khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo không còn chỉ là một lĩnh vực hợp tác riêng lẻ, mà đang từng bước trở thành một trong những động lực mới của quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Việt Nam-Australia.

Australia được đánh giá là đối tác phù hợp với định hướng phát triển này của Việt Nam. Đây là quốc gia có nền khoa học và giáo dục tiên tiến, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo phát triển và môi trường hợp tác quốc tế cởi mở. Trong khi đó, Việt Nam có nguồn nhân lực chất lượng cao, thị trường năng động, nhu cầu lớn về chuyển giao công nghệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Theo ông, tính bổ trợ giữa hai nền kinh tế là cơ sở quan trọng để hai nước đưa hợp tác khoa học, công nghệ lên một tầm cao mới.

Nếu trước đây hợp tác Việt Nam-Australia chủ yếu được biết đến qua các lĩnh vực thương mại và giáo dục, thì sau chuyến thăm lần này, ông kỳ vọng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo sẽ trở thành một trụ cột ngày càng quan trọng của quan hệ song phương.

Đánh giá về những lĩnh vực Việt Nam và Australia có thể ưu tiên hợp tác, Giáo sư Nghiêm Đức Long cho rằng Việt Nam đã xác định khá rõ các công nghệ chiến lược cần phát triển trong giai đoạn tới. Vấn đề quan trọng hiện nay là lựa chọn những đối tác có năng lực và thế mạnh phù hợp để cùng nghiên cứu, phát triển và đưa công nghệ vào thực tiễn.

Australia có thế mạnh về nghiên cứu cơ bản, đổi mới sáng tạo, chuyển giao và thương mại hóa công nghệ, trong khi Việt Nam có nhu cầu ứng dụng lớn và là một thị trường đang phát triển nhanh. Trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI), hai bên có thể hợp tác phát triển các giải pháp phục vụ sản xuất, nông nghiệp, y tế và quản lý đô thị.

Đối với ngành bán dẫn, Australia có lợi thế về nghiên cứu vật liệu, thiết kế chip chuyên dụng, kiểm định và đào tạo nhân lực, trong khi Việt Nam đang từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu.

Ngoài ra, hai nước còn nhiều dư địa hợp tác trong tự động hóa và sản xuất thông minh, khai thác và tinh chế khoáng sản chiến lược, nông nghiệp công nghệ cao, năng lượng sạch, cũng như công nghệ nước và môi trường.

Giáo sư Nghiêm Đức Long lưu ý điều quan trọng không nằm ở số lượng lĩnh vực hợp tác, mà ở khả năng xây dựng được những chương trình hợp tác dài hạn và có cơ chế triển khai rõ ràng. Ông cho rằng một hệ sinh thái hợp tác hiệu quả cần có sự tham gia đồng bộ của Nhà nước, trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp.

Trong đó, Nhà nước tạo cơ chế và chính sách, các cơ sở nghiên cứu tạo ra tri thức, còn doanh nghiệp đưa công nghệ vào sản xuất và thị trường. Chỉ khi hình thành được mối liên kết như vậy, khoa học và công nghệ mới thực sự trở thành động lực tăng trưởng, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam.

Một điểm đáng chú ý trong chuyến thăm lần này là Giáo sư Nghiêm Đức Long sẽ có dịp gặp gỡ và trao đổi trực tiếp với Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Ông cho biết đại diện cho các thành viên VASEA, ông mong muốn bày tỏ nguyện vọng được đóng góp nhiều hơn cho sự phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của đất nước.

Theo Giáo sư Nghiêm Đức Long, điều cộng đồng trí thức Việt Nam tại Australia kỳ vọng không chỉ là triển khai những dự án hợp tác riêng lẻ, mà quan trọng hơn là xây dựng được các cơ chế dài hạn để huy động hiệu quả nguồn lực trí thức người Việt Nam ở nước ngoài.

Một trong những đề xuất dự kiến được VASEA đưa ra là phối hợp tổ chức Tech Connect Việt Nam -Australia thành hoạt động thường niên. Mục tiêu là xây dựng Tech Connect thành một diễn đàn chiến lược, nơi chính phủ, các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp hai nước có thể thường xuyên gặp gỡ, kết nối và hình thành các chương trình hợp tác cụ thể.

Bên cạnh đó, VASEA đề xuất xây dựng cơ chế thu hút các nhà khoa học, chuyên gia và những người có khả năng đảm nhiệm vai trò "tổng công trình sư" tham gia giải quyết các bài toán lớn của quốc gia. Một nội dung khác là phát triển các công cụ và nền tảng tài chính cho đổi mới sáng tạo, tạo điều kiện để các kết quả nghiên cứu và ý tưởng công nghệ có thể được thương mại hóa, phát triển thành sản phẩm và doanh nghiệp có giá trị.

Giáo sư Nghiêm Đức Long cũng khuyến nghị Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện hệ sinh thái đổi mới sáng tạo theo hướng tăng cường liên kết giữa Nhà nước, cơ sở nghiên cứu và doanh nghiệp; đồng thời mở rộng mạng lưới kết nối giữa trí thức người Việt tại Australia với các cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp trong nước.

Theo ông, mục tiêu là đưa hoạt động kết nối vượt ra khỏi các mối quan hệ cá nhân, từng bước hình thành những cơ chế hợp tác ổn định, lâu dài và có khả năng tạo ra giá trị thực chất. Ông bày tỏ tin tưởng rằng với sự quan tâm của lãnh đạo Đảng và Nhà nước, cộng đồng trí thức người Việt Nam ở nước ngoài sẽ có thêm điều kiện để đóng góp nhiều hơn cho công cuộc phát triển đất nước.

Giáo sư Nghiêm Đức Long cho rằng chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng gửi đi thông điệp tích cực đối với cộng đồng người Việt Nam tại Australia. Cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài không chỉ là cầu nối hữu nghị giữa Việt Nam với các nước sở tại, mà ngày càng được nhìn nhận như một nguồn lực quan trọng về tri thức, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Australia hiện có đông đảo nhà khoa học, chuyên gia và doanh nhân gốc Việt làm việc tại các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp có uy tín. Đây là nguồn lực có thể đóng góp trực tiếp cho nhiều lĩnh vực phát triển ưu tiên của Việt Nam nếu được kết nối một cách bài bản và hiệu quả.

Trên cương vị Chủ tịch VASEA, Giáo sư Nghiêm Đức Long cho biết tổ chức sẽ tiếp tục phát huy vai trò cầu nối giữa các cơ quan của Việt Nam với các trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và đội ngũ chuyên gia tại Australia.

Ông kỳ vọng chuyến thăm lần này sẽ mở ra một giai đoạn hợp tác mới, trong đó cộng đồng trí thức và chuyên gia người Việt tại Australia có thêm nhiều cơ hội đồng hành cùng sự phát triển của đất nước, qua đó góp phần đưa khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành một động lực quan trọng của quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Việt Nam-Australia trong giai đoạn mới.