"Xanh" không còn là lựa chọn mà là điều kiện cạnh tranh

Một góc khu công nghiệp Tân Thuận (Khu công nghiệp Tp. Hồ Chí Minh - HEPZA). Ảnh: Thanh Vũ-TTXVN

Cụ thể, nếu chuyển đổi từ tư duy quản lý chất thải sang quản trị tài nguyên, thì doanh nghiệp có thể biến trách nhiệm môi trường thành lợi thế cạnh tranh cốt lõi. Đây là nhận định của nhiều chuyên gia tại Hội thảo “Nâng cao nhận thức pháp luật về bảo vệ môi trường và giải pháp tài chính cho doanh nghiệp khu công nghiệp TP. Hồ Chí Minh”, do Ban Quản lý các khu chế xuất và công nghiệp Thành phố (HEPZA) tổ chức ngày 2/7.

Phó giáo sư, Tiến sĩ Lê Thị Kim Oanh, Trưởng khoa Môi trường, Trường Đại học Văn Lang chia sẻ, những điều chỉnh chính sách về môi trường, chiến lược phát triển của Việt Nam phản ánh sự thay đổi căn bản của "luật chơi" trong thương mại toàn cầu. Kinh tế tuần hoàn không chỉ là hoạt động tái chế sau sản xuất mà phải bắt đầu ngay từ khâu thiết kế sản phẩm, tối ưu vật liệu, kéo dài vòng đời sản phẩm, tái sử dụng, tái sản xuất trước khi tiến tới tái chế, hướng đến mục tiêu cuối cùng là tạo ra nhiều giá trị hơn trên mỗi đơn vị tài nguyên.

Bà Oanh phân tích thêm, doanh nghiệp cần từng bước triển khai giải pháp sản xuất sạch hơn, thiết kế sinh thái, cộng sinh công nghiệp, sử dụng năng lượng tái tạo, tuần hoàn nước và tối ưu hiệu quả sử dụng tài nguyên. Đây không chỉ là giải pháp giảm phát thải mà còn giúp giảm thiểu chi phí, nâng cao giá trị thương hiệu và đáp ứng yêu cầu của chuỗi cung ứng toàn cầu. 

Thực tế, ngày 01/4/2026 Chính phủ ban hành Nghị định 110/2026/NĐ-CP về quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Bảo vệ môi trường về trách nhiệm tái chế sản phẩm, bao bì và trách nhiệm xử lý chất thải của nhà sản xuất, nhập khẩu (Nghị định 110/2026/NĐ-CP); ngày 25/5/2026 Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành Thông tư 24/2026/TT-BNNMT quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành một số điều của Nghị định 110/2026/NĐ-CP. Theo đó quy định trách nhiệm của các doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm tài chính hoặc tự tổ chức thu gom, tái chế chính sản phẩm của mình sau khi người tiêu dùng thải bỏ. 

Ở góc độ chính sách, Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Hà, Phó Viện trưởng Viện Khoa học công nghệ tái chế cho rằng, việc ban hành EPR (Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất) trong Nghị định 110/2026/NĐ-CP đã hoàn thiện một mắt xích quan trọng trong hệ thống chính sách về kinh tế tuần hoàn. EPR không còn là khuyến nghị mà đã trở thành trách nhiệm pháp lý bắt buộc đối với nhà sản xuất và nhập khẩu, gắn trực tiếp với hoạt động tái chế sản phẩm, bao bì và xử lý chất thải sau tiêu dùng. 

Nghị định 110/2026/NĐ-CP yêu cầu doanh nghiệp cần chủ động xây dựng kế hoạch tái chế, kê khai trên hệ thống EPR quốc gia và lựa chọn phương án thực hiện phù hợp như tự tổ chức tái chế, thuê đơn vị đủ năng lực hoặc đóng góp tài chính vào Quỹ bảo vệ môi trường Việt Nam. Việc thực hiện đầy đủ nghĩa vụ này, không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro pháp lý mà còn đáp ứng những yêu cầu ngày càng cao về truy xuất nguồn gốc, minh bạch chuỗi cung ứng và phát triển bền vững. 

EPR không nên được nhìn nhận đơn thuần là chi phí tuân thủ, bởi khi được triển khai đồng bộ với các giải pháp kinh tế tuần hoàn sẽ thúc đẩy doanh nghiệp đổi mới thiết kế sản phẩm, nâng cao tỷ lệ thu hồi vật liệu, phát triển hệ thống tái chế và hình thành những mô hình cộng sinh công nghiệp.

Đây cũng là nền tảng để các khu công nghiệp chuyển đổi sang mô hình khu công nghiệp sinh thái, trong đó chất thải của doanh nghiệp này trở thành nguyên liệu đầu vào của doanh nghiệp khác, hướng tới sử dụng hiệu quả tài nguyên và giảm phát thải carbon. 

Ông Trần Việt Hà, Phó Trưởng Ban Quản lý các khu chế xuất và công nghiệp TP. Hồ Chí Minh (HEPZA) cho biết, trong bối cảnh nhiều thị trường lớn liên tục áp dụng nhiều quy định mới như cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM); quy định về bao bì và chất thải bao bì (PPWR); hộ chiếu sản phẩm số (Digital Product Passport) cùng các tiêu chuẩn ESG;… thì tiêu chí "xanh" đã trở thành điều kiện để doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Bên cạnh sức ép từ thị trường quốc tế, doanh nghiệp cũng đang bước vào giai đoạn thực thi các quy định mới của Việt Nam về kinh tế tuần hoàn. 

Theo ông Hà, doanh nghiệp sản xuất và nhập khẩu phải thực hiện trách nhiệm tái chế đối với nhiều nhóm sản phẩm, bao bì và thực hiện nghĩa vụ tài chính đối với các sản phẩm khó tái chế theo quy định. Tuy nhiên, điều quan trọng không chỉ là tuân thủ quy định mà doanh nghiệp cần xem EPR như một cơ hội để tái cấu trúc mô hình sản xuất để kinh tế tuần hoàn không làm giảm tăng trưởng mà giúp tạo ra nhiều giá trị hơn từ cùng một lượng tài nguyên hoặc từ lượng tài nguyên ít hơn.