Xúc tiến thu hút doanh nghiệp lớn đầu tư phát triển ngành hàng gia cầm

Chăn nuôi gia cầm là ngành truyền thống không chỉ giải quyết sinh kế cho hàng triệu hộ nông dân mà còn đóng góp quan trọng vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Tuy nhiên, ngành gia cầm đang đối mặt nhiều thách thức như thị trường bấp bênh tiêu thụ chậm, cạnh tranh nhập khẩu. 

Việt Nam là một trong Top 10 những nước có tổng đàn gia cầm lớn nhất thế giới, riêng đàn thuỷ cầm lớn thứ hai thế giới. Giai đoạn từ năm 2020 - 2024, đàn gia cầm tăng nhanh từ 512,675 triệu con lên 584,414 triệu con với tốc độ tăng trưởng bình quân là 3,3%/năm. Tổng sản lượng thịt hơi gia cầm năm 2024 đạt 2,458 triệu tấn, tăng bình quân hằng năm 6,9% trong giai đoạn 2020-2024.

Trong giai đoạn này, sản lượng thịt gà có tốc độ tăng bình quân 7,8%/năm, tăng nhanh hơn so với sản lượng thịt thủy cẩm 3,5%/năm. Dự kiến đến cuối năm 2025, tổng sản lượng thịt gà đạt gần 2 triệu tấn; trong đó, gà trắng chiếm khoảng 40%. Sản lượng gà màu tiêu thụ mỗi năm ước đạt 1,1 triệu tấn.

Ông Phạm Kim Đăng, Phó Cục trưởng Cục Chăn nuôi và Thú y (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết: Mặc dù với số liệu tăng ấn tượng như trên, nhưng ngành gia cầm đang phải đối mặt với khó khăn, thách thức liên quan đến thói quen phân phối, tiêu dùng, nhỏ lẻ; dịch bệnh và việc phụ thuộc nguyên liệu đầu vào. Cùng đó, liên kết chuỗi giá trị ngành gia cầm còn quá ít, thống kê, dự báo cung - cầu còn yếu. Biến động thị trường, chiến tranh, cạnh tranh thương mại, biến đổi khí hậu đang tác động không nhỏ tới hoạt động chăn nuôi và kinh doanh.

Bên cạnh đó, liên kết chuỗi giá trị chăn nuôi chưa phát triển mạnh, số chuỗi do các doanh nghiệp lớn đầu tư khép kín chuỗi sản xuất từ đầu vào đến đầu ra còn ít, thiếu kết nối giữa các khâu (sản xuất giống, chăn nuôi, giết mổ/chế biến, tiêu thụ), khiến người chăn nuôi dễ bị ép giá bởi trung gian; an toàn thực phẩm và minh bạch trong chuỗi cung ứng chưa đảm bảo dẫn đến khó khăn cho xuất khẩu.

Ứng dụng công nghệ cao và chuyển đổi số còn chậm, nhất là các trang trại chăn nuôi gia cầm quy mô vừa, quy mô nhỏ và nông hộ, dẫn đến hiệu quả chăn nuôi thấp, hao hụt cao và khó cạnh tranh với các nước có nền chăn nuôi tiên tiến.

Tương tự, bà Trần Ngọc Yến, Giám đốc phụ trách ngành hàng của Công ty Agro Monitor cho biết, mặc dù Việt Nam hiện đứng thứ 10 thế giới về đàn gà và thứ 2 thế giới về đàn thủy cầm. Nhưng ngành vẫn phụ thuộc lớn vào nhập khẩu, bao gồm con giống, thịt và các sản phẩm chế biến từ gia cầm. Trong giai đoạn 2020 - 2024, Việt Nam chi khoảng 200 - 300 triệu USD mỗi năm để nhập khẩu 200.000-300.000 tấn thịt gà đông lạnh, tăng mạnh so với giai đoạn 2016 - 2019. Lượng nhập khẩu này tương đương từ 15-17% sản lượng sản xuất trong nước, nhưng chiếm tới 30% lượng thịt gà trắng tiêu thụ nội địa.

“Thịt gia cầm ngày càng chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu tiêu dùng tại Việt Nam, với thịt gà đông lạnh nhập khẩu chiếm khoảng 15%”, bà Yến chia sẻ. Bà cũng nhấn mạnh việc giảm thuế nhập khẩu đã tạo áp lực cạnh tranh lớn lên ngành chăn nuôi trong nước.

Theo bà Phạm Thị Kim Dung, Trưởng phòng Giống vật nuôi, Cục Chăn nuôi và Thú y, ngành vẫn còn nhiều tồn tại như thói quen tiêu dùng nhỏ lẻ khiến việc kiểm soát an toàn sinh học khó khăn; nguyên liệu đầu vào phụ thuộc nhập khẩu; chuỗi liên kết sản xuất còn yếu; và thị trường chịu áp lực cạnh tranh khốc liệt.

Chủ tịch Hiệp hội Chăn nuôi gia cầm Việt Nam ông Nguyễn Thanh Sơn khẳng định: Ngành chăn nuôi gia cầm tăng trưởng tương đối cao nhưng kém bền vững. Hiện vẫn còn một số bất cập như: tỷ suất lợi nhuận trong sản xuất gia cầm giảm dần, giá bán thấp hơn giá thành sản xuất; dịch bệnh diễn biến phức tạp.

Các doanh nghiệp lớn mở rộng quy mô chăn nuôi, nhất là các doanh nghiệp FDI dẫn đến tình trạng tổng cung quá lớn so với tổng cầu, khiến giá cả giảm mạnh, nhiều doanh nghiệp chăn nuôi trong nước có nguy cơ phải dừng sản xuất do cạn kiệt nguồn vốn. Sản xuất trong nước gặp khó khăn khi phải cạnh tranh khốc liệt với sản phẩm thịt gà nhập khẩu giá rẻ.

Theo ông Nguyễn Thanh Sơn, từ năm 2022 đến nay, ngành chăn nuôi bước vào giai đoạn khủng hoảng, đặc biệt là về thị trường. Nhiều doanh nghiệp và người chăn nuôi rơi vào tình trạng mất phương hướng, dẫn tới hiệu quả sản xuất thấp, tăng trưởng chững lại và thị trường tiêu thụ tắc nghẽn kéo dài. Hệ quả là nhiều hộ chăn nuôi và doanh nghiệp thua lỗ nặng nề.

Để ngành chăn nuôi gia cầm vượt khó phát triển ổn định thời gian tới, Hiệp hội Chăn nuôi gia cầm Việt Nam và các doanh nghiệp kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường xem xét, rà soát lại các chính sách hiện có nhằm hỗ trợ thiết thực, kịp thời cho người chăn nuôi và doanh nghiệp; tổ chức lại hệ thống sản xuất, thương mại và khơi thông thị trường xuất khẩu là yêu cầu cấp thiết. Ngành chăn nuôi cũng cần chuyển đổi tư duy, từ phát triển sản xuất sang phát triển kinh tế gia cầm, tập trung vào chất lượng, hiệu quả và giá trị gia tăng.

Một giải pháp chiến lược khác là xây dựng hệ sinh thái khép kín, với sự tham gia của doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân từ khâu giống, thức ăn, chăn nuôi đến giết mổ, chế biến và phân phối. Ngoài ra, việc ứng dụng công nghệ hiện đại như IoT, AI, blockchain trong truy xuất nguồn gốc và quản lý chuỗi sản xuất cũng đóng vai trò quan trọng. Đặc biệt cần đẩy mạnh xúc tiến thương mại, cải thiện môi trường đầu tư nhằm thu hút các doanh nghiệp lớn tham gia đầu tư phát triển ngành gia cầm.

>>> Liên kết chuỗi giá trị ngành gia cầm còn quá ít