Xung đột Trung Đông: Anh lộ điểm yếu năng lượng

Cuộc xung đột ở Trung Đông đang phơi bày những điểm yếu cố hữu trong ngành năng lượng của Anh. Không chỉ làm lộ sự phụ thuộc lâu dài vào nguồn nhập khẩu bấp bênh, cuộc khủng hoảng còn đặt ra câu hỏi về năng lực dự trữ khí đốt hạn chế của nước này, đồng thời cho thấy việc chính phủ thu hẹp khai thác tại Biển Bắc có thể làm tình hình thêm khó khăn.

Mới tính đến ngày thứ tư của cuộc xung đột tại vùng Vịnh, giá khí đốt tại Anh đã tăng hơn gấp đôi, lên 147 xu/therm [1 therm tương đương với 100.000 đơn vị nhiệt Anh]; dầu Brent cũng vọt lên 82 USD/thùng, so với mức 71 USD của tuần trước. Tác động lên hóa đơn hộ gia đình chưa đến ngay lập tức, nhưng chi phí chắc chắn sẽ dần “ngấm” vào đời sống trong những tuần, những tháng tới.

Vì sao các đòn trả đũa của Iran nhằm vào cơ sở khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) của Qatar và việc phong tỏa eo biển Hormuz lại khiến nước Anh chao đảo đến vậy? Câu trả lời nằm ở tính toàn cầu hóa sâu sắc của nguồn cung năng lượng thế giới.

Dù Anh hầu như không nhập LNG trực tiếp từ Qatar, vai trò then chốt của Qatar trong thương mại năng lượng thế giới vẫn tạo hiệu ứng dây chuyền. Eo biển Hormuz được ví như “tĩnh mạch cổ” của thị trường LNG toàn cầu.

Chuyên gia phân tích năng lượng Seb Kennedy ước tính mỗi năm Qatar vận chuyển hơn 80 triệu tấn LNG qua đây, chiếm khoảng 1/4 nguồn cung thế giới. Phần lớn - khoảng 80% - chảy về các nền kinh tế châu Á như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản hay Ấn Độ.Năm 2024, LNG từ Qatar chỉ đáp ứng khoảng 1% nhu cầu khí đốt của Anh, trong khi Mỹ cung cấp tới 11% tổng lượng tiêu thụ. Thế nhưng, điều khiến Anh dễ tổn thương không nằm ở tỷ lệ nhập khẩu từ riêng Qatar, mà ở mức độ phụ thuộc vào thị trường LNG toàn cầu nói chung.

Có ý kiến cho rằng sự suy giảm khai thác ở Biển Bắc khiến Anh dễ bị tổn thương hơn. Tuy nhiên, khí đốt từ Biển Bắc giúp giảm phụ thuộc vào nhập khẩu và bảo vệ việc làm trong nước, song vẫn được bán theo giá thị trường toàn cầu. Người tiêu dùng Anh không được hưởng mức giá ưu đãi riêng.

Nhu cầu khí đốt khổng lồ tại Anh vào khoảng 75 tỷ m3/năm. Nếu xung đột ở Trung Đông kéo dài, lợi thế ấy có thể bị đảo ngược.

Năm 2024, khoảng 411 triệu tấn LNG được giao dịch trên thị trường thế giới, trong đó Mỹ cung cấp 90 triệu tấn và Qatar 80 triệu tấn. Theo công ty nghiên cứu năng lượng Rystad Energy, nếu eo biển Hormuz bị phong toả trong 4- 5 tuần, thị trường toàn cầu có thể mất khoảng 12 triệu tấn nguồn cung.

Một trong những điểm yếu lớn nhất của hệ thống năng lượng Anh là năng lực lưu trữ khí đốt hạn chế. Trong khi Đức và Pháp có thể dự trữ đủ dùng từ 80 đến 100 ngày, Anh thường chỉ có khoảng một tuần. Báo cáo an ninh cung ứng năng lượng mới nhất của Chính phủ Anh thừa nhận: mùa Đông 2024–2025, kho dự trữ chỉ đáp ứng 8% tổng nhu cầu khí đốt – tỷ lệ tương tự các năm trước.

Về lạm phát, theo ước tính của Capital Economics, cứ mỗi 5% giá dầu tăng sẽ khiến lạm phát ở những nền kinh tế như Anh tăng thêm khoảng 0,1 điểm phần trăm. Với dầu vượt mốc 80 USD/thùng, lạm phát tại Anh có thể trở lại trên 3%. Công ty phân tích Cornwall Insight cũng cảnh báo giá khí đốt cao có thể buộc chính phủ phải điều chỉnh trần giá năng lượng giữa năm, gây thêm sức ép lên tăng trưởng kinh tế vốn đã mong manh.

Tuy nhiên, mọi thứ còn tùy thuộc vào thời gian kéo dài của cuộc xung đột ở Trung Đông. Nếu giá dầu và khí đốt chỉ tăng trong vài tuần, tác động lên lạm phát có thể không đáng kể. Tuy nhiên, nếu xu hướng tăng kéo dài hoặc trở nên cực đoan hơn, giá nhiên liệu bán lẻ cùng điện và khí đốt sinh hoạt – công nghiệp sẽ tăng theo, dù có độ trễ 1-2 tháng.

Về dài hạn, Bộ trưởng Năng lượng Ed Miliband cho rằng lời giải nằm ở năng lượng tái tạo và điện hạt nhân. Thế nhưng, với 27 triệu hộ gia đình đang sử dụng hệ thống sưởi/nước nóng bằng gas và 30 triệu phương tiện chạy xăng dầu, nước Anh có lẽ vẫn sẽ phải sống chung với những "cơn chấn động" từ Trung Đông trong nhiều năm nữa.