Xung đột Trung Đông: Doanh nghiệp TP. Hồ Chí Minh xoay trục

Cảng Sài Gòn Hiệp Phước (TP. Hồ Chí Minh) trong những ngày lịch tàu liên tục điều chỉnh, tính ổn định giảm do tác động từ tình hình Trung Đông. Ảnh: Thanh Vũ-TTXVN

Những biến động địa chính trị tại Trung Đông đang tác động mạnh đến chi phí vận chuyển và hoạt động logistics, tạo thêm áp lực lên chuỗi cung ứng, xuất khẩu và thị trường hàng hóa toàn cầu. Trước tình hình này, nhiều doanh nghiệp tại TP. Hồ Chí Minh chủ động điều chỉnh sản xuất, tìm kiếm thị trường mới và đa dạng nguồn cung để duy trì đơn hàng, ổn định việc làm cho người lao động. 

* Chủ động xoay chuyển để giữ nhịp sản xuất 

Ngay sau khi xung đột tại Trung Đông bùng phát, nhiều tuyến vận tải hàng hải quan trọng như Biển Đỏ, kênh đào Suez hay eo biển Hormuz đối mặt với rủi ro an ninh gia tăng. Điều này khiến vận tải biển toàn cầu bị xáo trộn, chi phí logistics tăng mạnh, thời gian vận chuyển kéo dài, gây áp lực lớn lên chuỗi cung ứng, đặc biệt trên tuyến vận tải Á – Âu.

Công nhân Công ty May mặc Dony (TP. Hồ Chí Minh) trong những ngày qua tăng tốc hoàn thành đơn hàng để kịp xuất khẩu sang thị trường Trung Đông. Ảnh: Thanh Vũ-TTXVN

Ghi nhận tại Cảng Sài Gòn Hiệp Phước, lịch tàu những ngày qua liên tục điều chỉnh, tính ổn định giảm. Thời gian quay vòng hàng hóa chậm hơn do lượng hàng đến – đi không đồng đều, ảnh hưởng đến việc quản lý dòng tiền của doanh nghiệp. Lượng tàu cập cảng giảm cũng khiến khối lượng công việc sụt giảm, tác động đến nhiều doanh nghiệp khai thác cảng, hãng tàu, đại lý vận tải và các doanh nghiệp logistics. Đặc biệt, lực lượng lao động vận hành, bốc xếp container tại cảng chịu ảnh hưởng trực tiếp.

Ông Nguyễn Anh Hào, Quyền Giám đốc Cảng Sài Gòn Hiệp Phước cho biết, với các tuyến xuất khẩu sang châu Âu, nhiều hãng tàu phải thay đổi hải trình, đi vòng qua Mũi Hảo Vọng thay vì qua kênh đào Suez. Điều này khiến thời gian vận chuyển kéo dài thêm khoảng 7–15 ngày, kéo theo chi phí nhiên liệu, bảo hiểm và cước vận tải tăng cao.

"Tuy vậy, nhờ cơ cấu khách hàng đa dạng và tỷ trọng lớn hàng nội Á, sản lượng khai thác của cảng vẫn trong ngưỡng kiểm soát. Chúng tôi chủ động phối hợp chặt chẽ với các hãng tàu và doanh nghiệp logistics để cập nhật thông tin sớm, điều chỉnh kế hoạch khai thác phù hợp, hạn chế phát sinh chi phí cho khách hàng", ông Hào chia sẻ.

Từ thực tiễn hoạt động xuất nhập khẩu, ông Phạm Văn Xô, Chủ tịch Hiệp hội Xuất nhập khẩu TP. Hồ Chí Minh nhận định, việc thay đổi tuyến vận tải xa hơn khiến nguồn cung tàu giảm trong khi nhu cầu vận chuyển vẫn cao. Điều này dẫn đến tình trạng thiếu chỗ trên tàu, đồng thời làm chi phí nhiên liệu, bảo hiểm, phụ phí an ninh và logistics tăng mạnh. "Những biến động trên tuyến vận tải quốc tế không chỉ làm tăng chi phí sản xuất mà còn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến việc làm của người lao động trong nước. Khi đơn hàng xuất khẩu bị gián đoạn hoặc chi phí tăng quá cao, doanh nghiệp buộc phải điều chỉnh kế hoạch sản xuất, kinh doanh", ông Xô nhận định.

Trong lĩnh vực dệt may, ông Phạm Quang Anh, Tổng Giám đốc Công ty May mặc Dony cho biết: Trung Đông là thị trường quan trọng của doanh nghiệp, đặc biệt là Jordan – nơi chiếm hơn 20% kim ngạch xuất khẩu của công ty trong nhiều năm qua. Tuy nhiên, chi phí vận chuyển tăng và thời gian giao hàng kéo dài đang khiến nhiều đối tác lo ngại nguy cơ lỡ mùa bán hàng. 

"Hiện Dony đang tăng công suất để kịp tiến độ sản xuất. Tuy nhiên, dù sản xuất xong cũng chưa chắc đặt được tàu hoặc tàu đi đúng lịch. May mắn là phần lớn đơn hàng đã xuất trước Tết và chỉ còn container cuối cùng đang hoàn tất", ông Quang Anh chia sẻ. 

Theo ông Quang Anh, các đơn hàng của doanh nghiệp chủ yếu theo điều kiện FOB nên không chịu rủi ro trực tiếp về cước biển. Tuy nhiên, nếu chi phí vận chuyển tăng quá cao ảnh hưởng đến việc bán hàng của đối tác, doanh nghiệp sẵn sàng hỗ trợ khoảng 500–1.000 USD mỗi container để chia sẻ lợi nhuận và duy trì quan hệ lâu dài. 

"Trường hợp biến động kéo dài, doanh nghiệp cũng đã có phương án dự phòng là đa dạng hóa thị trường. Bên cạnh Mỹ và Trung Đông, Dony đang mở rộng sang châu Phi, châu Âu, Đông Nam Á và đẩy mạnh thị trường nội địa từ năm 2025", ông Quang Anh chia sẻ. 

Tương tự, nhiều doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản cũng bày tỏ lo ngại khi hàng hóa đang vận chuyển trên biển nhưng chưa rõ thời điểm cập cảng, trong khi các đơn hàng mới phải tạm hoãn. Điều này khiến dòng tiền doanh nghiệp bị ảnh hưởng, kéo theo áp lực chi trả lương và duy trì lực lượng lao động.

Các chuyên gia cho rằng nếu tình hình kéo dài, không chỉ ngành logistics mà nhiều ngành xuất khẩu chủ lực như dệt may, da giày, gỗ, nông sản và thủy sản đều có thể chịu tác động dây chuyền. Khi đơn hàng giảm hoặc chi phí tăng cao, doanh nghiệp buộc phải thu hẹp sản xuất, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập và việc làm của người lao động.

Dù vậy, trong bối cảnh thương mại toàn cầu nhiều biến động, cộng đồng doanh nghiệp tại Thành phố đã và đang chủ động tìm giải pháp thích ứng như đa dạng hóa tuyến vận tải, mở rộng thị trường và tăng cường đàm phán với đối tác. Những giải pháp linh hoạt không chỉ giúp doanh nghiệp duy trì hoạt động xuất khẩu mà còn góp phần ổn định việc làm và sinh kế cho người lao động.

* Tìm thị trường mới, đa dạng chuỗi cung ứng

Căng thẳng leo thang tại Trung Đông không chỉ làm xáo trộn các tuyến vận tải quốc tế mà còn đặt ra yêu cầu cấp bách đối với doanh nghiệp Việt Nam trong việc mở rộng thị trường và tìm đối tác thay thế nhằm duy trì hoạt động xuất khẩu.

Sở hữu nhóm khách hàng lớn tại Trung Đông, ông Phan Văn Có, Giám đốc Marketing Công ty trách nhiệm hữu hạn Gạo Vrice cho biết: Nhiều hãng tàu quốc tế tạm ngưng nhận hàng đi các cảng Trung Đông và châu Phi. Điều này khiến nhiều lô hàng đang trên đường vận chuyển nhưng chưa thể cập cảng, buộc doanh nghiệp phải chờ thông tin từ đối tác hoặc hướng xử lý từ hãng tàu, thậm chí tính đến phương án chuyển hướng sang thị trường khác.

Theo ông Có, doanh nghiệp đang tích cực đàm phán với khách hàng để xử lý các lô hàng bị mắc kẹt tại cảng. Tuy nhiên, chi phí phát sinh trong thời gian container phải neo đậu hoặc lưu bãi là áp lực lớn. Do vậy, doanh nghiệp đang đẩy mạnh xuất khẩu sang các thị trường khác nhằm giảm thiểu rủi ro.

Từ kinh nghiệm thực tiễn, ông Phạm Quang Anh, Tổng Giám đốc Công ty May mặc Dony cho biết, những biến động địa chính trị trong vài năm gần đây đã buộc doanh nghiệp phải thay đổi cách tiếp cận thị trường và chiến lược sản xuất. Đặc biệt, giai đoạn dịch COVID-19 và xung đột Nga – Ukraine cho thấy doanh nghiệp không nên phụ thuộc quá lớn vào một thị trường hay chuỗi cung ứng nhất định.

"Chúng tôi xác định giai đoạn 2020–2030 sẽ có nhiều biến động khó lường. Vì vậy, chiến lược của Dony là tinh gọn, đơn giản và hiệu quả. Doanh nghiệp không mở rộng nhà xưởng quá mức ngay cả khi có đơn hàng lớn mà tập trung tích hợp nguồn lực, hợp tác với các đối tác vệ tinh để sản xuất", ông Quang Anh cho biết.

Theo ông Quang Anh, mô hình sản xuất linh hoạt giúp doanh nghiệp duy trì việc làm ổn định cho người lao động ngay cả khi đơn hàng giảm đột ngột, đồng thời giảm áp lực chi phí vận hành trong giai đoạn thị trường biến động.

Không chỉ ngành may mặc hay lương thực thực phẩm, nhiều doanh nghiệp thủy sản cũng đang đối mặt với thách thức tương tự. Bà Lê Hằng, Phó Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam cho rằng biến động địa chính trị đang buộc doanh nghiệp phải chủ động tái cấu trúc thị trường và chuỗi cung ứng. Doanh nghiệp cần tối ưu chi phí logistics, đàm phán lại hợp đồng vận tải và đa dạng hóa tuyến vận chuyển để hạn chế phụ phí phát sinh. Đồng thời, cần chủ động kế hoạch giao hàng sớm hơn so với thông lệ nhằm tránh rủi ro khi các tuyến vận tải bị gián đoạn.

Theo bà Hằng, doanh nghiệp cần tăng dự trữ tại các kho lạnh trung chuyển trong khu vực, đa dạng hóa tuyến vận chuyển và ưu tiên ký hợp đồng vận tải dài hạn thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào thị trường giao ngay.

Ở góc độ logistics, ông Nguyễn Lê Chơn Tâm, Tổng Giám đốc Cảng Sài Gòn, kiêm Chủ tịch Hội đồng quản trị Cảng Sài Gòn Hiệp Phước cho biết, đơn vị đang triển khai ba nhóm giải pháp để thích ứng với biến động của thị trường. Trong ngắn hạn, cảng tập trung tối ưu khai thác cầu bến và bãi container, kiểm soát chặt chi phí nội bộ và hỗ trợ khách hàng linh hoạt về thời gian lưu bãi, kế hoạch giao nhận. Về trung hạn, doanh nghiệp đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý khai thác, tăng mức độ tự động hóa và mở rộng hợp tác với các doanh nghiệp logistics nhằm cung cấp dịch vụ trọn gói, gia tăng giá trị. Về dài hạn, Cảng Sài Gòn Hiệp Phước định hướng đa dạng hóa thị trường, phát triển mô hình logistics tích hợp gắn với hệ sinh thái cảng và đầu tư hạ tầng theo hướng xanh, bền vững.

Đại diện Ban Quản lý các Khu chế xuất và Công nghiệp TP. Hồ Chí Minh (Hepza) cũng nhìn nhận, căng thẳng địa chính trị tại khu vực Trung Đông đang tác động nhiều mặt đến hoạt động xuất nhập khẩu và chuỗi cung ứng của doanh nghiệp trong các khu chế xuất, khu công nghiệp. Không chỉ riêng các ngành nêu trên, nhiều lĩnh vực xuất khẩu của Việt Nam cũng đang chịu sức ép cạnh tranh khi các quốc gia đồng loạt tìm cách mở rộng thị trường ngoài khu vực xung đột. Các doanh nghiệp không chỉ phải gánh thêm các loại phụ phí từ rủi ro từ xung đột, thiếu hụt nguyên liệu đầu vào, chi phí vận chuyển tăng cao do chuyển hướng hành trình giá nguyên liệu tăng mà còn gặp khó khăn trong thanh toán quốc tế do gián đoạn hệ thống ngân hàng khu vực…

"Trước mắt, Hepza sẽ tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp trong thủ tục hành chính liên quan đến xuất nhập khẩu, cấp chứng nhận xuất xứ hàng hóa, giấy phép lao động cho người nước ngoài, phối hợp các sở, ngành tham mưu giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp ổn định sản xuất, kinh doanh. Song song đó, sẽ tiếp tục theo dõi sát tình hình, đặc biệt với các doanh nghiệp phụ thuộc nhiều vào nguồn nguyên liệu và thị trường Trung Đông, EU", đại diện Hepza chia sẻ.

Để hạn chế những rủi ro từ những biến động địa chính trị, các chuyên gia kinh tế cho rằng, doanh nghiệp cần xây dựng chiến lược thị trường dài hạn, đa dạng hóa đối tác và tuyến vận tải, đồng thời nâng cao khả năng thích ứng trước những thay đổi của thương mại toàn cầu. Doanh nghiệp trong nước cần tận dụng tốt các hiệp định thương mại tự do (FTA) để duy trì đà xuất khẩu, song cũng cần lưu ý đáp ứng các yêu cầu về quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật và quy định an toàn thực phẩm tại từng thị trường, trong bối cảnh các rào cản kỹ thuật và kiểm dịch ngày càng được siết chặt….