Yếu tố kinh tế trong tam giác Mỹ - Australia - Trung Quốc

Diễn đàn Đông Á số mới ra đăng bài viết của tác giả James Laurenceson, Phó Viện trưởng Viện Quan hệ Australia - Trung Quốc (ACRI) thuộc Đại học Công nghệ Sydney, với tiêu đề “Trong tam giác Mỹ - Australia - Trung Quốc, hành động hơn lời nói”.

Vậy tại sao cả Trung Quốc và Mỹ đều muốn tuyên bố mình là đối tác kinh tế quan trọng nhất của Australia? Khi đến thăm Australia, Đại sứ Trung Quốc tại Australia và các lãnh đạo Trung Quốc đều nhấn mạnh đến các dữ liệu cho thấy Trung Quốc là đối tác thương mại hàng đầu và là một đối tác kinh tế quan trọng của Australia.

Trong khi đó, đầu tháng này, quyền Đại sứ Mỹ tại Canberra khẳng định rằng những lợi ích trong quan hệ đầu tư giữa Australia và Mỹ là rất lớn, và đó là lý do Mỹ là đối tác kinh tế quan trọng nhất của Australia.

Trước đó, vào tháng 6/2017, trong một bài viết trên tờ The Australian, ông cũng nhấn mạnh rằng Mỹ là đối tác kinh tế hàng đầu của Australia; hợp tác kinh tế song phương giữa hai nước đạt 1,9 nghìn tỷ USD và sẽ tiếp tục tăng lên trong thời gian tới.

Trong chuyến thăm Australia của Phó Tổng thống Mỹ Mike Pence hồi tháng 4/2017, ông nói: “Mỹ sẽ là đối tác kinh tế lớn nhất của Australia - không chỉ trong khu vực mà còn trên thế giới.”

Tiếp đó, khi đến thăm Sydney vào tháng 6/2017, Ngoại trưởng Mỹ Rex Tillerson nói: “Nếu các bạn nhìn vào tổng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài của Mỹ tại Australia, cũng như khối lượng thương mại thực tế giữa hai nước, các bạn sẽ thấy rõ ràng Mỹ là đối tác kinh tế lớn nhất của Australia, cả trong lĩnh vực đầu tư và thương mại”.

Những tuyên bố trên của các nhà lãnh đạo Mỹ là thực sự ấn tượng. Tuy nhiên, hầu hết người dân Australia lại có quan điểm khác, cho rằng đối tác kinh tế quan trọng nhất của Australia là Trung Quốc.

Đây rõ ràng là mối quan ngại đối với Mỹ khi một số nhà bình luận cho rằng tình cảm của dân chúng Australia đang “trôi dạt” về phía Trung Quốc. Điều này còn thể hiện qua kết quả thăm dò dư luận của hãng Pew, khi có tới 70% dân chúng Australia không ủng hộ Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Nếu có thể thuyết phục dân chúng Australia về việc Mỹ là đối tác kinh tế cũng như đồng minh an ninh quan trọng nhất của Australia, khi đó môi trường chính trị để thúc đẩy chính sách đối ngoại mới dễ dàng hơn. Tuy nhiên, các dữ liệu thực tế về kinh tế cho thấy trong 5 năm qua, giá trị thương mại và đầu tư của Australia với Trung Quốc đã tăng gấp đôi so với Mỹ.

Trước các số liệu này, ông Simon Jackman - Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Mỹ thuộc trường Đại học Sydney - nhận định: “Chúng ta không nên coi đồng USD thương mại với đồng USD đầu tư, cụ thể là đầu tư trực tiếp, là ngang bằng nhau. Thương mại của Australia với Trung Quốc có giá trị trên bảng cân đối, nhưng không thể so sánh với di sản xây dựng quốc gia của hàng thập kỷ trong quan hệ với Mỹ”.

Tuy nhiên, không có sách giáo khoa hay lý thuyết kinh tế nào nói rằng đồng USD thương mại khác so với đồng USD đầu tư hoặc đồng USD thương mại kém hơn do tác động của nó lên mức sống.

Khi tập đoàn Rio Tinto bán quặng sắt cho nhà sản xuất thép Trung Quốc Baosteel, hay Đại học Sydney “bán giáo dục” cho học sinh Trung Quốc, nó trở thành thu nhập của Australia và có thể được chi cho tiêu dùng (mua hàng hóa trong nước hoặc ở nước ngoài) hoặc gửi tiết kiệm.

Ngày nay, tiêu thụ tăng có nghĩa sẽ thúc đẩy tiêu chuẩn sống lên cao hơn. Tiền tiết kiệm nhiều hơn sẽ giúp tăng cường đầu tư, giống như đầu tư từ Mỹ, và tạo ra lợi nhuận nhằm nâng cao mức tiêu thụ và tiêu chuẩn sống trong tương lai.

Kể từ năm 2012, kim ngạch xuất khẩu của Australia sang Trung Quốc đạt giá trị 438 tỷ AUD (346 tỷ USD), cao hơn so với Mỹ (346 tỷ AUD, tương đương 273 tỷ USD). Trong cùng thời gian này, đầu tư trực tiếp của Mỹ vào Australia cao hơn so với mức đầu tư của Trung Quốc là 51 tỷ AUD (40 tỷ USD).

Chắc chắn, Australia có nhiều lý do để ưu tiên quan hệ với Mỹ vì hai nước cùng chia sẻ các giá trị như một nền dân chủ tự do và một số lợi ích an ninh chung. Và điều đó sẽ dễ dàng hơn cho các nhà hoạch định chính sách của Australia nếu Mỹ cũng là đối tác kinh tế quan trọng nhất của đất nước này.