Chiến lược an ninh lương thực trong bối cảnh xung đột - Bài cuối: Ứng phó nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng phân bón

Trước nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng do xung đột Trung Đông, các doanh nghiệp sản xuất phân bón tại Việt Nam đã chủ động thực hiện nhiều giải pháp đồng bộ, linh hoạt để duy trì sản xuất ổn định, đáp ứng nhu cầu phân bón cho sản xuất nông nghiệp.

Là doanh nghiệp nhà nước chủ lực trong cung ứng tới 45% nhu cầu phân bón các loại trên thị trường, Tập đoàn Hóa chất Việt Nam (Vinachem) đã chủ động, linh hoạt trong việc đa dạng nguồn cung nguyên liệu cho sản xuất phân bón.

Trong tháng Tư vừa qua, Vinachem đã ký Biên bản ghi nhớ hợp tác chiến lược với Misr Phosphate – doanh nghiệp nhà nước lớn nhất Ai Cập trong lĩnh vực khai thác và xuất khẩu quặng phốt phát với công suất khai thác khoảng 5 triệu tấn/năm.

Vinachem cũng ký thỏa thuận hợp tác với Kayan International Trade – một doanh nghiệp Ai Cập sở hữu và trực tiếp tham gia khai thác nhiều mỏ Apatit quy mô lớn tại khu vực Biển Đỏ, với trữ lượng dồi dào và năng lực khai thác bài bản, trực tiếp nắm giữ nguồn tài nguyên thượng nguồn, qua đó đảm bảo khả năng cung ứng quy mô lớn và dài hạn cho Vinachem. Trong cấu trúc ngành phân bón, quặng apatit giữ vai trò nền tảng để sản xuất các dòng phân lân như phân DAP, MAP, supe lân, lân nung chảy….

Việc thiết lập quan hệ hợp tác với các doanh nghiệp Ai Cập này là sự kết nối với “trung tâm tài nguyên” của khu vực, tạo nền tảng cho nguồn cung dài hạn, ổn định và có kiểm soát. “Bên cạnh nguồn cung apatit trong nước, việc chủ động mở rộng nguồn cung từ nước ngoài là bước đi cần thiết để đáp ứng nhu cầu phân bón cho thị trường, đảm bảo an ninh nông nghiệp, an ninh lương thực quốc gia cũng như đáp ứng mục tiêu tăng trưởng hai con số của Vinachem", Tổng Giám đốc Vinachem Nguyễn Hữu Tú khẳng định.

Là đơn vị thành viên của Vinachem, ông Đỗ Văn Tuấn, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Phân bón Miền Nam cho biết xung đột Trung Đông xảy ra vào ngày 28/2/2026 đã làm đứt gãy nguồn cung nguyên liệu cho sản xuất phân bón của nhiều doanh nghiệp trong nước; trong đó có phân bón Miền Nam.

Tuy nhiên, trong kế hoạch sản xuất phân bón của Công ty năm 2026 được Vinachem giao, Phân bón Miền Nam đã sớm có kế hoạch dự trữ nguyên liệu cho sản xuất phân bón đến hết ngày 30/6/2026. Sau mốc thời gian này, căn cứ vào tình hình nhập khẩu phân bón và diễn biến xung đột, Phân bón Miền Nam sẽ cân đối hợp lý để vừa đảm bảo chủ động sản xuất, vừa đảm bảo hiệu quả sản xuất kinh doanh.

Theo ông Đỗ Văn Tuấn, với giá nguyên liệu đầu vào tăng cao, Phân bón Miền Nam đã cân đối, bình quân giá giá đầu vào nguyên liệu đã mua từ sớm và giá nguyên liệu hiện tại để có giá bán phân bón hợp lý nhất cho nông dân. Trong bối cảnh giá nguyên liệu chính đầu vào tăng tới 35%, giá bán phân bón NPK hiện nay cao hơn trước khi xung đột Trung Đông khoảng 20-25%, giá phân lân tăng 11%. Phân bón Miền Nam cũng tối ưu hoá nguồn nguyên liệu trong nước để chủ động sản xuất, cân đối giữa nguồn phân bón nhập khẩu và sản xuất.

Nhờ vậy, Phân bón Miền Nam đã đáp ứng các nhu cầu phân bón cho cây công nghiệp ở Tây Nguyên và phân bón bón cây ăn trái ở đồng bằng Sông Cửu Long. Bên cạnh đó, tính đến đầu tháng 5/2026, Phân bón Miền Nam còn xuất khẩu khoảng 32 nghìn tấn phân bón các loại, chủ yếu là phân tổng hợp NPK sang thị trường Philippines trong những giai đoạn thấp điểm về bón phân ở trong nước.  

Là đơn vị thành viên chủ lực của Tập đoàn Công nghiệp-Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) trong sản xuất phân đạm ure và NPK, Tổng công ty Phân bón và Hóa chất Dầu khí (PVFCCo – Phú Mỹ) đã chủ động quản trị tồn kho, kiểm soát công nợ, kiểm soát dòng tiền và điều hành kinh doanh theo diễn biến cung cầu… từ đó duy trì sản xuất ổn định, đáp ứng nhu cầu phân bón cho thị trường, với giá bán ra bình ổn cho dù giá khí, tỷ giá, chi phí logistics biến động.

Theo ông Nguyễn Xuân Hòa-Chủ tịch PVFCCo-Phú Mỹ, trong những tháng tiếp theo, Tổng Công ty tiếp tục vận hành an toàn, ổn định Nhà máy phân bón Phú Mỹ đồng thời kiểm soát chi phí sản xuất và nâng cao chất lượng dự báo thị trường, diễn biến cung cầu để chủ động điều hành linh hoạt sản xuất. Ngoài ra, việc đẩy nhanh tiến độ đầu tư; thúc đẩy các dự án hóa chất, logistics, sản phẩm mới; hoàn thiện hệ thống quản trị tinh gọn, quản trị rủi ro và chuyển đổi số… sẽ tiếp tục được PVFCCo-Phú Mỹ quyết liệt thực hiện để ứng phó với các điều kiện sản xuất kinh doanh bất lợi do tác động của xung đột Trung Đông.

Tương tự, Tổng Công ty Phân bón Dầu khí Cà Mau (PVCFC), đơn vị thành viên của Petrovietnam đã nâng cao năng lực dự báo thị trường, linh hoạt giao hàng và tối ưu chi phí logistics, tài chính. Doanh nghiệp cũng đa dạng sản phẩm phân bón như Kali, DAP, SA, SOP… để đáp ứng nhu cầu trong nước; đồng thời tăng hợp tác với các nhà sản xuất NPK, đối tác lớn lựa chọn thời điểm giá thuận lợi để mua hàng, kết hợp tăng cường năng lực kho bãi nhằm chủ động hơn trong điều tiết cung - cầu và tối ưu hiệu quả kinh doanh.

Ngoài ra, PVCFC cũng nghiên cứu khả năng thành lập văn phòng đại diện tại các trung tâm thương mại - tài chính quốc tế như Singapore, Dubai hoặc các thị trường trọng điểm như Trung Quốc nhằm tận dụng ưu đãi thuế quan cũng như nâng cao khả năng tiếp cận thông tin, phản ứng nhanh với biến động thị trường toàn cầu.

Có thể thấy, sự chủ động và nhạy bén trong quản trị rủi ro đã giúp các doanh nghiệp phân bón biến "nguy" thành "cơ", duy trì sản lượng ổn định bất chấp nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, để tạo dựng hệ sinh thái sản xuất trong nước thực sự kiên cường, ứng phó với với giá đầu vào nguyên liệu thế giới tăng cao và nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng, “Nhà nước nên có chính sách ưu tiên nguồn quặng apatit (Lào Cai), than và khí trong nước phục vụ sản xuất phân bón”, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Phân bón Miền Nam đề xuất.