Chiến lược an ninh lương thực trong bối cảnh xung đột - Bài 4: Tính đường dài để chống chịu tốt hơn

Xung đột tại Trung Đông đang khiến giá nhiều nguyên liệu đầu vào tăng mạnh, tạo áp lực lên thị trường phân bón và chi phí sản xuất nông nghiệp. Trao đổi với phóng viên TTXVN, ông Nguyễn Quang Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cho rằng, thách thức hiện nay không chỉ là biến động giá, mà còn đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tái cơ cấu ngành phân bón, nâng cao tính tự chủ và phát triển nông nghiệp theo hướng bền vững.

Phóng viên:Xung đột tại Trung Đông đang tác động đến chuỗi cung ứng và giá nhiều nguyên liệu đầu vào cho sản xuất phân bón. Ông đánh giá như thế nào về mức độ ảnh hưởng đối với nguồn cung, giá phân bón trong nước cũng như hoạt động sản xuất nông nghiệp từ nay đến cuối năm?

Phó Cục trưởng Nguyễn Quang Hiếu: Xung đột tại Trung Đông hiện đang tác động khá mạnh đến thị trường phân bón toàn cầu, đặc biệt đối với các nguyên liệu đầu vào như khí tự nhiên, lưu huỳnh, amoniac và chi phí logistics quốc tế. Đây là những yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất các loại phân bón hóa học như urê, DAP, MAP và SA.

Từ cuối tháng 2/2026 đến nay, giá nhiều loại phân bón trên thế giới tăng mạnh; trong đó urê và SA có mức tăng cao nhất. Thị trường trong nước cũng chịu tác động theo xu hướng chung. Tuy nhiên, nhờ Việt Nam cơ bản chủ động được nguồn cung phân urê và phân lân trong nước nên mức độ biến động thấp hơn so với nhiều nước khác. Các loại phân bón phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu như kali và SA chịu áp lực tăng giá lớn hơn.

Qua theo dõi, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật đánh giá tác động lớn nhất hiện nay chưa phải là thiếu nguồn cung phân bón mà là áp lực tăng chi phí đầu vào đối với sản xuất nông nghiệp, nhất là các ngành hàng sử dụng nhiều phân bón như lúa, cà phê, rau màu và cây ăn trái.

Vì vậy, thời gian qua, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật đã và đang tập trung chỉ đạo triển khai nhiều chương trình, đề án và mô hình sử dụng phân bón tiết kiệm, cân đối và hiệu quả; thúc đẩy giảm dần phụ thuộc vào phân bón hóa học đơn thuần; tăng tỷ lệ sử dụng phân bón hữu cơ, phân bón sinh học và các dòng phân bón thế hệ mới có hiệu suất sử dụng cao.

Phóng viên:Trước nguy cơ biến động địa chính trị kéo dài, tiếp tục gây áp lực lên nguồn cung và chi phí vật tư đầu vào, ngành trồng trọt đã chuẩn bị những kịch bản ứng phó như thế nào nhằm bảo đảm sản xuất và an ninh lương thực, thưa ông?

Phó Cục trưởng Nguyễn Quang Hiếu: Ngay sau khi giá phân bón thế giới bắt đầu tăng mạnh do tác động từ xung đột tại Trung Đông, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã chỉ đạo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật chủ động xây dựng các kịch bản ứng phó nhằm bảo đảm nguồn cung phân bón phục vụ sản xuất.

Cục đã làm việc với hiệp hội, doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu lớn để triển khai các giải pháp bình ổn thị trường. Các doanh nghiệp đều cam kết duy trì sản xuất ổn định, ưu tiên nguồn cung cho thị trường trong nước và vận hành tối ưu công suất nhằm hạn chế tăng giá thành.

Song song với đó, Cục đã chỉ đạo các địa phương tăng cường thanh tra, kiểm tra thị trường để kịp thời phát hiện và xử lý các hành vi đầu cơ, găm hàng, nâng giá, sản xuất và kinh doanh phân bón giả, phân bón kém chất lượng. Trong bối cảnh giá phân bón biến động mạnh, việc bảo đảm minh bạch thị trường và ổn định tâm lý người dân là rất quan trọng.

Tuy nhiên, về lâu dài, giải pháp căn cơ không chỉ là bảo đảm đủ nguồn cung mà quan trọng hơn là nâng cao hiệu quả sử dụng phân bón và giảm dần sự phụ thuộc vào phân bón hóa học nhập khẩu.

Hiện nay, ngành nông nghiệp đang triển khai đồng bộ nhiều chương trình, đề án lớn nhằm sử dụng phân bón hiệu quả, phát triển phân bón hữu cơ và mở rộng mô hình canh tác phát thải thấp. 

Ngoài ra, Cục cũng đang thường xuyên theo dõi sát diễn biến giá phân bón trong nước và quốc tế để kịp thời tham mưu với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Chính phủ các chính sách phù hợp về thuế, tín dụng và điều hành thị trường nhằm chủ động ứng phó trong trường hợp biến động kéo dài đối với một số loại phân bón chiến lược.

Phóng viên: Trước yêu cầu vừa bảo đảm an ninh lương thực, vừa phát triển nông nghiệp xanh và giảm phát thải, theo ông, ngành phân bón cần tái cơ cấu theo hướng nào? Vai trò của phân bón hữu cơ, phân bón sinh học và các giải pháp sử dụng phân bón hiệu quả sẽ được thúc đẩy ra sao trong thời gian tới?

Phó Cục trưởng Nguyễn Quang Hiếu: Ngành phân bón Việt Nam chắc chắn sẽ phải tái cơ cấu theo hướng hiệu quả hơn, bền vững hơn và thân thiện với môi trường hơn.

Định hướng lớn hiện nay không còn là tăng lượng phân bón sử dụng, mà là nâng cao hiệu quả sử dụng phân bón, quản lý dinh dưỡng cây trồng hợp lý và cải thiện sức khỏe đất. Đây cũng là nền tảng để xây dựng nền nông nghiệp phát thải thấp và nâng cao năng lực cạnh tranh của nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Việc sản xuất và sử dụng phân bón hữu cơ đã có chuyển biến rất tích cực. Tính đến cuối năm 2025, tỷ lệ sản phẩm phân bón hữu cơ được cấp phép lưu hành đã đạt trên 30%, tăng mạnh so với khoảng 13% năm 2019. Công suất sản xuất phân bón hữu cơ hiện đạt khoảng 5 triệu tấn/năm.

Quan điểm của ngành nông nghiệp không phải là thay thế hoàn toàn phân bón vô cơ bằng phân bón hữu cơ, mà là sử dụng cân đối, hợp lý giữa các nguồn dinh dưỡng cho cây trồng. Phân vô cơ vẫn giữ vai trò quan trọng trong sản xuất hàng hóa quy mô lớn, trong khi phân bón hữu cơ giúp cải tạo đất, nâng cao hiệu quả hấp thu dinh dưỡng và duy trì sức khỏe đất lâu dài.

Bên cạnh đó, ngành cũng đang thúc đẩy mạnh các dòng phân bón thế hệ mới; thúc đẩy các mô hình nông nghiệp tuần hoàn, tận dụng phụ phẩm để sản xuất phân bón hữu cơ tại chỗ. Đây không chỉ là giải pháp giảm chi phí đầu vào, nâng cao hiệu suất sử dụng dinh dưỡng, giảm thất thoát phân bón mà còn tăng tính tự chủ cho sản xuất nông nghiệp, giảm phát thải khí nhà kính, bảo vệ sức khỏe đất và phát triển nền nông nghiệp xanh, bền vững trong thời gian tới...

Về dài hạn, ngành phân bón Việt Nam cần phải định hướng chuyển dần sang mục tiêu “tăng hiệu quả sử dụng”, nâng cao giá trị gia tăng, bảo vệ tài nguyên đất và xây dựng nền nông nghiệp có khả năng chống chịu tốt hơn trước các biến động toàn cầu.

Phóng viên: Xin cảm ơn ông!