Chuyển đổi số tại các di tích đưa lịch sử đến gần hơn với giới trẻ

Xác định chuyển đổi số là “cầu nối” then chốt để đưa di sản đến với cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ, tỉnh Hà Tĩnh tích cực ứng dụng công nghệ hiện đại vào công tác bảo tồn và phát huy giá trị các di tích lịch sử. Những nỗ lực này không chỉ nâng tầm vị thế của các điểm đến mà còn góp phần quan trọng trong việc lan tỏa tình yêu lịch sử, bồi đắp lòng yêu nước và tự hào dân tộc cho thế hệ trẻ trong kỷ nguyên số.

* Di sản “sống lại” qua những trải nghiệm đa phương tiện

Tại Hà Tĩnh, cuộc cách mạng số đang thổi một luồng sinh khí mới vào các “địa chỉ đỏ”, biến những tư liệu lịch sử vốn được coi là khô khan trở nên sinh động và gần gũi.

Ghi nhận tại Khu di tích cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập (xã Cẩm Hưng, Hà Tĩnh), những ngày này không khí tham quan diễn ra vô cùng sôi nổi. Bên cạnh các hiện vật, tài liệu quý giá kể về cuộc đời vẻ vang của người chiến sĩ cộng sản kiên trung, Ban quản lý khu di tích đã nâng cấp hệ thống hạ tầng và số hóa toàn bộ dữ liệu. Tại nhà truyền thống, thay vì phải chờ đợi thuyết minh viên, du khách giờ đây chỉ cần một thao tác “chạm” trên điện thoại thông minh để quét mã QR.

Em Nguyễn Bích Thúy (15 tuổi, trú tại xã Toàn Lưu, Hà Tĩnh) chia sẻ sau chuyến tham quan: "Khi trải nghiệm quét mã QR, xem các video tư liệu và đặc biệt là không gian thực tế ảo, em cảm thấy mình như được chứng kiến tận mắt những dấu mốc lịch sử. Cách tiếp cận này giúp em hiểu rõ hơn về sự hy sinh của thế hệ cha anh, mang lại cảm xúc sâu sắc và sống động hơn rất nhiều so với việc chỉ nghe kể qua sách vở".

Sự thay đổi rõ rệt nhất về quy mô ứng dụng công nghệ phải kể đến Khu Di tích quốc gia đặc biệt Đại thi hào Nguyễn Du (xã Tiên Điền, Hà Tĩnh). Nằm trong tổng thể không gian làng cổ Tiên Điền rộng gần 300ha, nơi đây đang lưu giữ gần 2.000 tư liệu, hiện vật và bản thảo quý hiếm như Truyện Kiều, Văn tế thập loại chúng sinh...

Bà Trần Thị Vinh, Phó Trưởng ban phụ trách Khu di tích cho biết, việc ứng dụng công nghệ thực tế ảo (VR) và thực tế tăng cường (AR) đã mở ra một chương mới cho công tác bảo tồn. Dữ liệu số giúp lưu giữ nguyên gốc các bản thảo dễ bị hư hỏng theo thời gian; đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà khoa học nghiên cứu từ xa. Đối với du khách, hệ thống thuyết minh đa ngôn ngữ và các lễ hội phục dựng được trình chiếu qua thiết bị di động đã phá bỏ rào cản về ngôn ngữ và thời gian, giúp di sản văn hóa Nguyễn Du vươn xa hơn ra tầm quốc tế.

Mới đây, Trường Trung học phổ thông Trần Phú (xã Đức Thịnh) đã tổ chức buổi học tập ngoại khóa tại di tích cụ Nguyễn Du. Thầy Nguyễn Đình Thám, Hiệu trưởng nhà trường cho biết: "Điều chúng tôi ghi nhận rõ nhất là sự thay đổi trong thái độ của học sinh. Các em không còn thụ động mà trở nên rất chủ động, hứng thú khi được trực tiếp tra cứu thông tin qua mã QR tại từng điểm trưng bày. Kiến thức văn học và lịch sử nhờ đó mà trở nên cụ thể, dễ thẩm thấu hơn".

Nhằm tối ưu hóa trải nghiệm, Ban Quản lý còn đưa vào vận hành hệ thống thuyết minh tự động. Đây là giải pháp hữu hiệu cho du khách tham quan ngoài khung giờ hành chính, giúp họ chủ động tìm hiểu các câu chuyện lịch sử một cách mạch lạc và thuận tiện nhất thông qua nền tảng trực tuyến.

* Số hóa di sản để bảo tồn và phát triển bền vững di sản

Không chỉ ở các di tích văn hóa, các điểm di tích lịch sử chiến tranh tại Hà Tĩnh cũng đang chuyển mình mạnh mẽ. Tại Khu di tích Ngã ba Đồng Lộc, các giải pháp tham quan thông minh đã trở thành một phần không thể thiếu.

Bằng nguồn lực xã hội hóa hơn 552 triệu đồng, Ban Quản lý di tích đã triển khai hệ thống thiết bị số hiện đại tại nhà truyền thống. Giờ đây, mỗi bước chân của du khách tại Ngã ba Đồng Lộc đều có sự hỗ trợ của công nghệ: từ hệ thống định vị tuyến tham quan, mã QR tra cứu thông tin từng công trình, đến các tư liệu âm thanh về những bài hát, bài thơ gắn liền với mảnh đất huyền thoại này.

Điểm độc đáo của hệ thống số hóa tại đây chính là tính tương tác. Du khách không chỉ tiếp nhận thông tin một chiều mà còn có thể tham gia trả lời các câu hỏi trắc nghiệm lịch sử, ghi lại cảm xúc cá nhân và chia sẻ trải nghiệm tham quan lên các nền tảng mạng xã hội. Điều này tạo ra một vòng kết nối thông tin liên tục, giúp lan tỏa giá trị di tích trên không gian mạng.

Anh Đặng Quốc Vũ, Giám đốc Ban Quản lý Khu di tích Ngã ba Đồng Lộc và Khu tưởng niệm Lý Tự Trọng khẳng định, chuyển đổi số không đơn thuần là thay đổi cách quản lý hành chính, mà là giải pháp then chốt để bảo tồn lâu dài các giá trị lịch sử. Khi dữ liệu được số hóa, việc tra cứu và giới thiệu sẽ đạt độ chính xác cao và có chiều sâu hơn. Đây là cách ngắn nhất để đưa di tích đến gần hơn với giới trẻ.

Trong chiến lược phát huy giá trị di sản trên môi trường số, khu di tích đặc biệt chú trọng đến việc xây dựng nội dung số dành riêng cho học sinh, sinh viên. Những video tư liệu tái hiện sự hy sinh anh dũng của 10 nữ thanh niên xung phong được đầu tư kỹ lưỡng về hình ảnh và âm thanh, lan tỏa mạnh mẽ trên các trang mạng xã hội. Điều này giúp những người con xa quê hoặc những bạn trẻ chưa có điều kiện đến trực tiếp vẫn có thể cảm nhận trọn vẹn hào khí của lịch sử dân tộc.

Đến nay, Hà Tĩnh đã cơ bản hình thành được hệ thống dữ liệu du lịch đồng bộ tại các “địa chỉ đỏ” như Chùa Hương Tích, Khu di tích Nguyễn Du, Ngã ba Đồng Lộc...

Có thể thấy, chuyển đổi số tại các di tích lịch sử trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh đã và đang mang lại hiệu quả kép: vừa nâng cao hiệu lực quản lý, bảo tồn bền vững các hiện vật quý vừa tạo ra sức hút đối với khách du lịch, đặc biệt là thế hệ trẻ. Đây chính là bước đi đúng đắn để những giá trị tinh thần vô giá của quá khứ mãi mãi đồng hành và tiếp thêm động lực cho thế hệ tương lai trong kỷ nguyên số hóa.