"Đất diễn" cho tội phạm mua bán hóa đơn-Bài 2: Chế tài “yếu”, doanh nghiệp “ma” lộng hành

Nhưng loại tội phạm này không giảm mà có xu hướng gia tăng về quy mô, tính chất, gây thiệt hại nghiêm trọng cho nền kinh tế quốc gia như: vụ Hoàng Lệ Hằng và đồng bọn làm “bốc hơi” gần 800 tỷ đồng; Lê Văn La và Nguyễn Thị Dậu "móc" của ngân sách nhà nước hàng trăm tỷ đồng hay đường dây mua bán hóa đơn do Nguyễn Trường cầm đầu “rút” khỏi các ngân hàng hơn 5.450 tỷ đồng.

* Lỗ hổng trách nhiệm

Tìm hiểu các đường dây thành lập doanh nghiệp “ma” mới thấy, trong khoảng ba năm gần đây, loại tội phạm kinh tế này diễn biến ngày càng phức tạp, tỷ lệ thuận giữa tốc độ thành lập doanh nghiệp với các vụ mua bán hóa đơn.

Đáng ngại hơn, phía sau “màu hồng” của sự tăng trưởng doanh nghiệp là những công ty “tuổi thọ” chỉ 6 tháng, tức là 2 kỳ quyết toán.

Báo cáo mới nhất của Sở Kế hoạch và Đầu tư cho thấy nỗi lo sau các con số. Năm 2017, thành phố có xấp xỉ 3.000 doanh nghiệp hoạt động trở lại, thêm 25.160 doanh nghiệp được cấp phép ra nhập thị trường, nâng tổng số doanh nghiệp trên địa bàn thành phố lên khoảng 232.000 doanh nghiệp.

Nhưng cùng thời gian này, có 1.200 doanh nghiệp giải thể, đồng thời, xác định được 30.000 doanh nghiệp không hoạt động tại địa chỉ kinh doanh và khá nhiều trong tổng số doanh nghiệp của thành phố tiến hành chuyển đổi.

Như vậy, qua mỗi ngày thành phố có gần 70 doanh nghiệp ra nhập thị trường thì lại có 3 doanh nghiệp giải thể. Trung bình cứ 8 doanh nghiệp trong danh sách của thành phố thì có 1 doanh nghiệp không hoạt động.

Sự nguy hiểm cũng như thiệt hại từ doanh nghiệp “ma” gây ra cho nền kinh tế thể hiện ở những con số của Cục Thuế Hà Nội đưa ra. Năm 2016, cơ quan này phát hiện, đề nghị Cơ quan Công an phối hợp xác minh hóa đơn 232 vụ liên quan đến 6.224 số hóa đơn, trị giá gần 1.878 tỷ đồng.

Năm 2017, cơ quan này chuyển hồ sơ 70 doanh nghiệp bỏ địa chỉ kinh doanh nhưng còn nợ thuế xấp xỉ 140 tỷ đồng cho cơ quan công an và đề nghị “đưa vào tầm ngắm” 58 doanh nghiệp có thông báo bỏ địa chỉ kinh doanh, liên quan đến 522 số hóa đơn, trị giá hơn 80 tỷ đồng.

Theo yêu cầu của cơ quan công an, hai năm gần đây, cơ quan thuế đã cung cấp hồ sơ tài liệu, xác minh, xử lý 1.323 vụ liên quan đến 1.927 doanh nghiệp, xử lý thanh tra 6 vụ, truy thu hơn 10 tỷ đồng; phối hợp xác minh hóa đơn 2 vụ, truy thu hơn 315 triệu đồng, giảm khấu trừ gần 136 triệu đồng…

Nhận xét về sự lộng hành của doanh nghiệp “ma”, Luật sư Nguyễn Hồng Bách, đoàn Luật sư thành phố Hà Nội lo ngại bày tỏ: "Cơ quan thuế các cấp đều có bộ phận thanh tra. Cơ quan cấp phép đăng ký kinh doanh cũng thế và đủ chức năng để rút giấy phép nếu phát hiện hành vi sai phạm. Nhưng trong các vụ án mua bán hóa đơn làm thất thoát hàng nghìn tỷ đồng của Nhà nước vừa qua thì vai trò các cơ quan này ra sao? Trong lỗ hổng chính sách có trách nhiệm của các cơ quan này."

“Tôi cho rằng, nếu qua một vài vụ án có thể chứng minh được sự tiếp tay của những cán bộ thuế cho doanh nghiệp làm sai và vi phạm pháp luật hình sự thì cũng cần phải bị xử lý”, Luật sư Nguyễn Hồng Bách chỉ rõ.

* Chế tài thiếu sức răn đe

Lần theo những chuyên án, những phiên tòa truy tố doanh nghiệp “ma” mua bán hóa đơn trái phép ở Hà Nội mới thấy, ngoài việc trục lợi chính sách khá dễ dàng để thu lợi một số tiền bất chính rất lớn, lý do dẫn đến “đất diễn” cho loại tội phạm này là bởi hiện nay, chế tài xử phạt nhẹ khó có thể răn đe được các đối tượng.

Cụ thể, tại điều 203 Bộ Luật Hình sự năm 2015, quy định mức án cho "Tội in, phát hành, mua bán trái phép hoá đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước" chỉ từ cải tạo không giam giữ đến bị phạt tù từ 1 năm đến 5 năm.

Kể cả trong trường hợp đối tượng phạm tội “có tổ chức”, “có tính chất chuyên nghiệp”, “thu lợi bất chính và gây thiệt hại cho ngân sách nhà nước 100 triệu đồng trở lên”, “tái phạm nguy hiểm”.

Trong khi đó tội buôn lậu, nếu thu lợi bất chính từ 1 tỷ đồng trở lên thì Bộ Luật hình sự quy định phạt tù đến 20 năm.

Doanh nghiệp “ma” bây giờ nhiều như “nấm mọc sau mưa”. Lớp trước vừa bị truy tố, phạt tù thì lớp sau lại tìm mọi thủ đoạn để rút tiền Nhà nước. Có những đối tượng hết thời gian chấp hành phạt tù lại đăng ký thành lập doanh nghiệp để mua bán hóa đơn trái phép.

Dẫn chứng là vụ Nguyễn Trường và đồng bọn thành lập đường dây mua bán hóa đơn và trốn thuế ở Long Biên, Hà Nội bị Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội xét xử cuối tháng 5/2016.

Quy mô, tính chất của vụ án này khiến dư luận chấn động: Từ tháng 11/2008 đến tháng 5/2014, các đối tượng này thành lập 14 công ty để bán hóa đơn giá trị gia tăng cho các cá nhân, tổ chức có nhu cầu mua nhằm hợp thức hàng hóa dịch vụ đầu vào.

Tổng số tiền mà Trường và đồng bọn rút được tại các ngân hàng là hơn 5.450 tỷ đồng. Riêng Trường hưởng lợi bất chính gần 23 tỷ đồng. Bản án mà Tòa tuyên phạt Nguyễn Trường là… 30 tháng tù giam về tội danh mua bán trái phép hóa đơn.

Tháng 8/2017, Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội xét xử Lê Văn La, Nguyễn Thị Dậu và đồng bọn trong đường dây mua bán trái phép hóa đơn và trốn thuế tại Hà Nội.

Từ năm 2010 đến 2015, các đối tượng này đã lập 8 công ty “ma” để mua bán hóa đơn, lập khống hàng hóa có tổng giá trị 197 tỷ đồng, tiền thuế giá trị gia tăng là 19,7 tỷ đồng, gây thiệt hại cho Nhà nước gần 19 tỷ đồng.

Tòa phạt Lê Văn La 36 tháng tù treo về tội trốn thuế, Nguyễn Thị Dậu 27 tháng 4 ngày tù; trong đó, mức án của Dậu bằng thời gian tạm giam nên được trả tự do tại tòa.

Nhận xét về những hạn chế này, Luật sư Nguyễn Hồng Bách, đoàn Luật sư thành phố Hà Nội cho hay, bản chất của hình phạt là răn đe và giáo dục.

Nhưng chế tài xử lý trong Bộ Luật Hình sự năm 2015 đối với hành vi mua bán hóa đơn trái phép là chưa nghiêm, có sự chênh lệch không cân xứng giữa hành vi phạm tội và hình phạt được đưa ra để áp dụng cho tội phạm đó.

Nhiều người đã lợi dụng chế tài này để vi phạm pháp luật nhằm trục lợi. Họ sẵn sàng chiếm dụng hàng trăm, hàng nghìn tỷ đồng rồi tẩu tán và sẵn sàng ngồi 5 năm tù để sau đó cuộc sống sẽ khác. Còn Nhà nước không đủ chứng cứ pháp lý để thu hồi khoản tiền bị chiếm dụng.

Trăn trở về việc đó, Thiếu tá Phạm Thị Thùy Dương, Phó trưởng Phòng An ninh Kinh tế, Công an thành phố Hà Nội cho biết, hành lang pháp lý hiện còn một vài bất cập, chưa thực sự chặt chẽ để Nhà nước kiểm soát được toàn bộ.

Đã đến lúc các cơ quan làm luật quản lý phải nghiên cứu, xem xét, đưa ra hình thức xử phạt trong từng thời điểm làm sao cho phù hợp với tính chất, mức độ, diễn biến thực tiễn. Bởi những năm trước, số lượng mua bán hóa đơn ít nhưng giờ thì nhiều và mức độ thiệt hại rất lớn.

“Cần phải chặt chẽ hơn nữa với từng sự việc cụ thể, phải đảm bảo công tác thu hồi toàn bộ các hóa đơn do các đối tượng đã xuất ra, phải bỏ kê khai hóa đơn và yêu cầu truy thu thuế của các đối tượng. Khi truy thu thuế thì các đối tượng mua bán hóa đơn sẽ thấy hậu quả”, Thiếu tá Phạm Thị Thùy Dương nhấn mạnh./.

Bài cuối: Nỗ lực "bịt" những lỗ hổng