Đổi mới thể chế quản lý vốn ODA và vay ưu đãi nước ngoài

Sáng 20/4, tại Hà Nội, Bộ Tài chính tổ chức Hội thảo phổ biến Nghị định số 119/2026/NĐ-CP ngày 3/4/2026 của Chính phủ về sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 242/2025/NĐ-CP về quản lý và sử dụng vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) và vay ưu đãi nước ngoài, đồng thời triển khai Định hướng thu hút, quản lý và sử dụng nguồn vốn này giai đoạn 2026-2030.

Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Nguyễn Quốc Phương, Cục trưởng Cục Quản lý nợ và Kinh tế đối ngoại (Bộ Tài chính) cho biết, việc ban hành Nghị định số 119/2026/NĐ-CP là bước đi cụ thể nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về hoàn thiện thể chế, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm giải trình, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý nợ công.

Nghị định đã tập trung xử lý các điểm nghẽn lớn trong thực tiễn như thủ tục đàm phán, ký kết điều ước quốc tế còn kéo dài, chồng chéo; chậm trễ trong thẩm định, phê duyệt đề xuất vay vốn; cũng như hạn chế về quyền tự chủ và trách nhiệm giải trình của địa phương.

Các quy định sửa đổi hướng tới rút ngắn thời gian xử lý thông qua việc quy định rõ thẩm quyền, trách nhiệm; tăng cường phân cấp phù hợp với năng lực; đồng thời bảo đảm thống nhất với hệ thống pháp luật liên quan, trong đó có Luật Quản lý nợ công, Luật Điều ước quốc tế và Luật Ngân sách nhà nước có hiệu lực từ ngày 1/1/2026.

Ông Nguyễn Quốc Phương cho biết đây giai đoạn 2026-2030là thời kỳ then chốt triển khai Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, với mục tiêu tăng trưởng nhanh, bền vững, hướng tới mức tăng trưởng GDP 2 con số, cơ cấu lại nền kinh tế và nâng cao khả năng chống chịu. Nhu cầu huy động nguồn vốn ODA và vay ưu đãi tiếp tục ở mức cao, đặc biệt trong các lĩnh vực hạ tầng chiến lược, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, thích ứng biến đổi khí hậu, tăng trưởng xanh, phát triển nguồn nhân lực và bảo đảm an sinh xã hội.

Trong bối cảnh đó, Quyết định số 441/QĐ-TTg đã đưa ra khuôn khổ định hướng rõ ràng, khả thi nhằm gắn kết nguồn vốn nước ngoài với các ưu tiên phát triển quốc gia và nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực.

Để triển khai hiệu quả, Định hướng xác định 5 nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm gồm: hoàn thiện thể chế, chính sách; tăng cường hợp tác với các đối tác phát triển; nâng cao chất lượng chuẩn bị và thực hiện dự án; đổi mới cơ chế tài chính, quản lý rủi ro; và tối đa hóa các giá trị phi tài chính như chuyển giao công nghệ, chia sẻ tri thức, nâng cao năng lực thể chế.

Đại diện Bộ Tài chính cũng khẳng định sẽ ban hành kịp thời, rõ ràng các văn bản hướng dẫn; thiết lập các kênh thường xuyên để tiếp nhận, xử lý vướng mắc; đồng thời tiếp tục rà soát, hoàn thiện chính sách theo thông lệ quốc tế tốt và định hướng cải cách.

Tại hội thảo, Bộ Tài chính đã giới thiệu các nội dung trọng tâm của Định hướng thu hút, quản lý và sử dụng ODA và vốn vay ưu đãi nước ngoài giai đoạn 2026–2030 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 441/QĐ-TTg ngày 16/3/2026.

Theo đó, việc huy động và sử dụng nguồn vốn này trong giai đoạn tới sẽ được thực hiện theo hướng bảo đảm quy mô và cơ cấu hợp lý, đáp ứng nhu cầu đầu tư phát triển của quốc gia, ngành và địa phương.

Nguồn vốn được ưu tiên cho các dự án trọng điểm, có tác động lan tỏa, tạo đột phá, nhất là trong các lĩnh vực hạ tầng kinh tế - xã hội, bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh và chuyển đổi số.

Việc sử dụng vốn vay nước ngoài sẽ được thực hiện trên cơ sở đánh giá thận trọng về điều kiện vay, hiệu quả và khả năng trả nợ, bảo đảm an toàn nợ công. Vốn vay ưu đãi nước ngoài được xác định là nguồn bổ sung quan trọng, sau khi đã huy động tối đa các nguồn lực trong nước và các nguồn vốn có điều kiện thuận lợi hơn.

Định hướng cũng nhấn mạnh các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, tăng cường tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và lan tỏa hiệu quả phát triển thông qua hoàn thiện thể chế, tăng cường hợp tác quốc tế, nâng cao chất lượng dự án và thúc đẩy chuyển giao công nghệ.

Trên cơ sở đánh giá kết quả giai đoạn 2021-2025 và dự báo nhu cầu trong thời gian tới, tổng vốn vay ODA và vay ưu đãi nước ngoài dự kiến thực hiện trong giai đoạn 2026-2030 khoảng 38,2 tỷ USD.

Tuy nhiên, việc giải ngân hiệu quả nguồn vốn này vẫn đặt ra nhiều thách thức, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành, địa phương và sự chủ động trong tổ chức thực hiện.

Với quyết tâm đổi mới, tăng cường kỷ cương và nâng cao hiệu quả, Bộ Tài chính kỳ vọng Nghị định mới cùng Định hướng giai đoạn 2026-2030 sẽ được triển khai thực chất, góp phần bảo đảm an toàn nợ công và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội nhanh, bền vững.