Giá điều tăng cao, nông dân Gia Lai vẫn thất thu

Chế biến hạt điều tại xã Ia O, tỉnh Gia Lai. Ảnh: Hồng Điệp - TTXVN

Thời điểm này, nhiều địa phương khu vực phía Tây tỉnh Gia Lai đang bước vào cao điểm thu hoạch điều niên vụ 2025 - 2026. Dù giá hạt điều tươi tăng mạnh, đạt khoảng 34.000-36.000 đồng/kg, cao hơn đáng kể so với cùng kỳ năm trước, song niềm vui của người trồng điều không trọn vẹn khi sản lượng sụt giảm sâu, kéo theo thu nhập giảm đáng kể.

Ghi nhận tại xã Ia Krái – vùng trồng điều trọng điểm của tỉnh, không khí thu hoạch năm nay kém sôi động hơn so với các niên vụ trước. Nhiều vườn điều ra quả thưa, năng suất giảm mạnh. Bà Nguyễn Thị Thánh, làng Doch Tung cho biết, năng suất vườn điều năm nay chỉ còn khoảng 1 tấn/ha, bằng một nửa so với trước. “Mọi năm chỉ cần ngồi một chỗ cũng nhặt không xuể, năm nay phải đi gom từng ít một mà vẫn không được bao nhiêu,” bà Thánh chia sẻ. 

Cùng chung tình cảnh, ông Rah Lan Binh cho biết với 2 ha điều, năm nay gia đình chỉ thu khoảng 70 triệu đồng, giảm gần 30 triệu đồng so với niên vụ trước. Theo ông, nguyên nhân chính là do mưa trái mùa xuất hiện đúng thời điểm cây ra hoa, đậu quả khiến quả non rụng hàng loạt, năng suất giảm mạnh. 

Theo bà Rơma Byơh, Bí thư chi bộ kiêm Trưởng thôn Doch Tung, những năm trước vào thời điểm này, hoạt động thu hoạch diễn ra rầm rộ, nhiều hộ thuê nhân công. Tuy nhiên, năm nay sản lượng thấp nên người dân chủ yếu tự thu gom, không còn cảnh thuê lao động như trước. 

Không chỉ tại Ia Krái, tình trạng mất mùa cũng diễn ra tại nhiều địa phương khác. Tại xã Ia O, nơi có khoảng 1.200 ha điều, người dân đang bước vào thu hoạch với giá thu mua khoảng 35.000 - 37.000 đồng/kg, tăng khoảng 5 - 10.000 đồng/kg so với năm trước. Tuy nhiên, do ảnh hưởng của thời tiết, nhiều diện tích cho năng suất không đạt kỳ vọng, sản lượng giảm khiến thu nhập không tăng tương ứng với giá bán. 

Trong khi đó, tại xã Ia Krêl – địa phương có diện tích điều lớn với khoảng 2.700 ha, người dân đang bước vào thu hoạch chính vụ. Năng suất bình quân đạt khoảng 1,2 tấn/ha, tăng nhẹ so với năm trước nhưng không đồng đều giữa các vùng. Một số diện tích cho năng suất khá, song nhiều vườn vẫn trong tình trạng quả thưa, sản lượng thấp. 

Tại xã Ia Pnôn, khu vực biên giới của tỉnh, người trồng điều cũng chịu tác động rõ rệt của thời tiết bất lợi. Các đợt mưa trái mùa xuất hiện trong giai đoạn ra hoa, đậu quả khiến nhiều vườn bị rụng bông, giảm tỷ lệ đậu trái, ảnh hưởng trực tiếp đến sản lượng thu hoạch. Theo ông Nguyễn Huệ, Chủ tịch UBND xã Ia Pnôn, để hạn chế thiệt hại, địa phương khuyến cáo người dân tăng cường chăm sóc vườn cây và theo dõi sát diễn biến thời tiết. Việc chăm sóc tốt trong giai đoạn ra bông, đậu trái sẽ giúp cây điều hạn chế rụng bông và nâng cao tỷ lệ đậu trái.

Theo các địa phương, nguyên nhân chính khiến niên vụ điều năm nay mất mùa là do thời tiết diễn biến bất thường. Trước Tết Nguyên đán, cây điều ra hoa nhiều, hứa hẹn một vụ mùa thuận lợi, nhưng mưa trái mùa kéo dài đã làm giảm năng suất trên diện rộng.

Toàn tỉnh Gia Lai hiện có khoảng 18.000 ha điều, phân bố chủ yếu tại các xã khu vực phía Tây. Đây là cây trồng dài ngày, thích ứng tốt với điều kiện đất đai khô cằn, chi phí đầu tư thấp, giữ vai trò quan trọng trong tạo sinh kế cho người dân, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số. Tuy nhiên, sản xuất điều vẫn phụ thuộc lớn vào yếu tố thời tiết và thị trường, thường xuyên rơi vào tình trạng “được mùa mất giá, được giá mất mùa”.

Bên cạnh sản xuất nguyên liệu, những năm gần đây, Gia Lai đã từng bước phát triển các sản phẩm chế biến từ hạt điều nhằm nâng cao giá trị gia tăng. Nhiều sản phẩm như hạt điều rang muối, hạt điều sấy, hạt điều tẩm gia vị, sản phẩm quà tặng… đã được đưa vào hệ thống phân phối trong nước và từng bước tiếp cận thị trường xuất khẩu, góp phần nâng cao giá trị sản phẩm nông nghiệp địa phương. 

Theo ngành nông nghiệp tỉnh Gia Lai, để cây điều phát triển bền vững, cần triển khai đồng bộ các giải pháp từ cải tạo vườn cây, nâng cao chất lượng giống, ứng dụng khoa học kỹ thuật đến xây dựng chuỗi liên kết sản xuất – tiêu thụ. Đồng thời, đẩy mạnh chế biến sâu nhằm nâng cao giá trị gia tăng và giảm phụ thuộc vào xuất khẩu thô. 

Trong bối cảnh giá điều đang ở mức cao nhưng sản xuất vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro, việc tổ chức lại sản xuất theo hướng liên kết, nâng cao giá trị gia tăng và chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu được xem là giải pháp căn cơ, lâu dài nhằm giúp người trồng điều ổn định thu nhập, góp phần phát triển kinh tế - xã hội tại các địa phương vùng khó khăn của tỉnh Gia Lai.