Hàng loạt trận động đất kích thích xảy ra tại Quảng Ngãi

Theo Trung tâm Báo tin Động đất và Cảnh báo sóng thần (Viện Các khoa học trái đất, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam), từ 0 giờ đến 13 giờ ngày 6/10, tại khu vực các xã Măng Bút, Măng Ri, tỉnh Quảng Ngãi (khu vực tỉnh Kon Tum cũ) đã xảy ra 15 trận động đất. Trận nhỏ nhất có độ lớn 2.5; lớn nhất có độ lớn 4.9, độ rủi ro thiên tai cấp 1.

Trận động đất mới nhất có độ lớn 4.0, diễn ra tại xã Măng Bút, tỉnh Quảng Ngãi lúc 11 giờ 49 phút 30 giây ngày 6/10, tọa độ 14.857 độ Vĩ Bắc, 108.143 độ Kinh Đông. Độ sâu chấn tiêu 8,1km, độ rủi ro thiên tai cấp 0. Trong ngày 5/10, cũng đã có 10 trận động đất xảy ra tại khu vực này.

Lý giải nguyên nhân dẫn đến tình trạng xảy ra liên tiếp các trận động đất, Tiến sỹ Nguyễn Xuân Anh, Giám đốc Trung tâm Báo tin động đất và Cảnh báo sóng thần cho biết, đây là các trận động đất kích thích, thường có cường độ yếu hoặc trung bình, ít khi gây ra thiệt hại nghiêm trọng như động đất kiến tạo tự nhiên.

Động đất kích thích là một loại động đất xảy ra do hoạt động của con người, không do quá trình kiến tạo tự nhiên. Nguyên nhân phổ biến nhất gây ra động đất kích thích là quá trình tích nước ở các hồ chứa thủy điện lớn. Khi một lượng nước khổng lồ được tích vào hồ chứa của đập thủy điện, khối lượng nước này tạo ra một áp lực rất lớn lên lớp đất đá bên dưới. Nước có thể thấm xuống các đới đứt gãy trong lòng đất, làm thay đổi trạng thái ứng suất, tăng áp suất lỗ rỗng và giảm độ bền trượt cắt của đá. Điều này có thể kích hoạt các đứt gãy địa chất đã tồn tại nhưng đang "ngủ yên", gây ra động đất.

Bên cạnh đó, việc khai thác khoáng sản quy mô lớn cũng có thể làm thay đổi cấu trúc địa chất, gây ra sụt lún và kích hoạt động đất do quá trình bơm chất lỏng vào lòng đất. Các vụ nổ lớn dưới lòng đất nhằm thử nghiệm hạt nhân ngầm cũng là nguyên nhân gây động đất kích thích.

Các nhà khoa học nhận định, động đất kích thích thường có cường độ yếu hoặc trung bình, ít khi gây ra thiệt hại nghiêm trọng như động đất kiến tạo tự nhiên; có thể có giai đoạn tiền chấn, tức là xảy ra nhiều trận động đất nhỏ liên tục trước khi có trận động đất chính.

Hoạt động địa chấn có thể kéo dài trong một khoảng thời gian nhất định (từ vài tháng đến vài năm) sau khi hoạt động gây kích thích diễn ra, sau đó sẽ giảm dần. Ở Việt Nam, động đất kích thích thường được ghi nhận tại các khu vực có hồ chứa thủy điện lớn như Sông Tranh 2 (Quảng Nam cũ) hay Kon Plông (Kon Tum cũ).

Những trận động đất này, dù thường có cường độ không quá lớn (độ lớn dưới 5.5), nhưng diễn ra liên tục, gây rung chấn và phần nào ảnh hưởng đến cuộc sống người dân. Dự báo hoạt động địa chấn kích thích tại các khu vực này có thể kéo dài trong nhiều năm.

Số liệu lưu trữ của Viện Các Khoa học Trái đất cho thấy, từ tháng 4/2021 đến nay, hàng trăm trận động đất đã xảy ra tại các khu vực này, trong đó có nhiều trận gây rung chấn cảm nhận được. Trận mạnh nhất ở Kon Plông xảy ra trưa 28/7/2024, độ lớn 5.0. Đây được coi là trận động đất mạnh nhất từ trước đến nay ở khu vực này, gây rung chấn cảm nhận được ở nhiều tỉnh, thành phố lân cận như: Đà Nẵng, Thành phố Hồ Chí Minh.