Hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới mô hình sản xuất, nâng cao năng lực cạnh tranh "xanh"

Với doanh nghiệp, trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) không chỉ là yêu cầu tuân thủ pháp luật mà còn là động lực thúc đẩy đổi mới mô hình sản xuất, thiết kế sản phẩm thân thiện với môi trường, ứng dụng các giải pháp công nghệ tiên tiến, xây dựng thương hiệu xanh và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Đây là nội dung được các chuyên gia chia sẻ tại sự kiện trình diễn - kết nối công nghệ theo chuyên đề “Công nghệ môi trường xanh xử lý chất thải theo hướng tuần hoàn thực hiện trách nhiệm EPR và phát triển bền vững”, do Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo Thành phố Hồ Chí Minh (Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố) phối hợp cùng Trường Đại học Tài nguyên môi trường Thành phố tổ chức ngày 21/7.

Ông Võ Ngọc Hải, Phó Giám đốc Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo Thành phố Hồ Chí Minh chia sẻ, trong bối cảnh biến đổi khí hậu và yêu cầu ngày càng cao về bảo vệ môi trường, chuyển đổi xanh và phát triển kinh tế tuần hoàn đã trở thành xu hướng tất yếu trên toàn cầu. Tại Việt Nam, trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất đã được luật hóa trong Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, tạo nền tảng pháp lý quan trọng để chuyển từ mô hình quản lý chất thải truyền thống sang hướng tiếp cận bền vững, trong đó doanh nghiệp giữ vai trò chủ động trong chuỗi giá trị sau tiêu dùng.

Để quá trình đổi mới mô hình sản xuất, thiết kế sản phẩm thân thiện với môi trường, ứng dụng các giải pháp công nghệ tiên tiến, xây dựng thương hiệu xanh của doanh nghiệp đạt hiệu quả, doanh nghiệp cần được tiếp cận với các công nghệ phù hợp, các mô hình ứng dụng thực tiễn và những đối tác có năng lực chuyển giao.

Phân tích từ góc độ chính sách, Tiến sĩ Thái Phương Vũ, Phó trưởng Khoa Môi trường, Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, trong mô hình kinh tế tuyến tính trước đây, trách nhiệm của nhà sản xuất chấm dứt ngay khi bán xong sản phẩm và chi phí rác thải dồn hoàn toàn cho xã hội gánh chịu.

Trong khi đó, kinh tế tuần hoàn và EPR yêu cầu nhà sản xuất chịu trách nhiệm tài chính hoặc tổ chức thu gom, tái chế, xử lý đối với sản phẩm khi trở thành rác thải. Theo các quy định mới, các quy chuẩn về EPR đã chuyển hoàn toàn từ hướng khuyến khích sang yêu cầu bắt buộc thực thi nghiêm ngặt. Việc kiểm tra sẽ xử phạt hành chính được thực hiện dựa trên khối lượng rác thải không được kê khai đúng hạn.

Hai nhóm trách nhiệm EPR chính mà nhà sản xuất, nhập khẩu cần thực hiện đó là trách nhiệm tái chế và trách nhiệm xử lý. Theo đó, trách nhiệm tái chế được áp dụng đối với bao bì thông thường (giấy, PET, kim loại…), dầu nhớt, ắc quy, săm lốp, điện tử. Doanh nghiệp có thể tự tổ chức tái chế hoặc đóng góp tài chính vào Quỹ bảo vệ môi trường Việt Nam.

Trách nhiệm xử lý áp dụng với sản phẩm chứa chất độc hại, nhựa dùng một lần khó tái chế (tã bỉm, kẹo cao su, thuốc bảo vệ thực vật). Đối với nhóm này, doanh nghiệp bắt buộc đóng tiền 100% vào Quỹ bảo vệ môi trường Việt Nam để hỗ trợ thu gom xử lý rác thải chung toàn quốc.

Để tuân thủ và thực thi hiệu quả EPR, doanh nghiệp cần triển khai đồng bộ từ quản lý dữ liệu, lựa chọn phương án thực hiện đến kiểm soát chi phí và hoàn thiện hồ sơ. Trước hết, doanh nghiệp phải xác định đúng sản phẩm, bao bì thuộc diện tái chế hoặc xử lý; thống kê, phân loại và số hóa khối lượng đưa ra thị trường; đăng ký, kê khai trên hệ thống trực tuyến; đồng thời chuẩn hóa chứng từ và báo cáo kết quả.

Theo các chuyên gia, việc triển khai EPR hiệu quả sẽ góp phần hình thành thị trường tái chế minh bạch và chuyên nghiệp, đồng thời thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển kinh tế tuần hoàn và nâng cao năng lực cạnh tranh "xanh" của doanh nghiệp Việt Nam.