"Lá chắn AI" trước hiện tượng nắng nóng cực đoan ở Vùng Vịnh

Theo các nghiên cứu mới công bố, các đợt nắng nóng cực đoan tại Trung Đông và khu vực Vùng Vịnh có xu hướng gia tăng cả về tần suất và cường độ do biến đổi khí hậu, song công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) có thể giúp nâng cao năng lực dự báo và giảm thiểu rủi ro.

Quang cảnh ở Abu Dhabi. Ảnh: Abu Dhabi Residents Office

Theo phóng viên TTXVN tại Trung Đông, nghiên cứu của Đại học Khalifa (Abu Dhabi, Các Tiểu vương quốc Arab Thống Nhất - UAE) đăng trên tạp chí Atmospheric Research tháng trước cho thấy các đợt nắng nóng cực đoan tại khu vực này hiện xuất hiện với tần suất gần gấp đôi so với vài thập niên trước.

Nhiệt độ trung bình khu vực đã vượt xa mức lịch sử, trong khi các đợt nắng nóng đến sớm hơn, kéo dài hơn và đạt mức kỷ lục hiếm gặp trước đây. Nghiên cứu này phân tích đợt nắng nóng nghiêm trọng diễn ra hồi tháng 6/2024 tại Makkah (Saudi Arabia), khi nhiệt độ lên tới 51,8°C và hơn 1.300 người hành hương thiệt mạng. Các nhà khoa học nhận định hiện tượng “vòm nhiệt” – hệ thống áp cao giữ không khí nóng bị kẹt phía dưới – ngày càng phổ biến và kéo dài, làm gia tăng áp lực nhiệt nguy hiểm.

Dữ liệu thời tiết Trung Đông giai đoạn 2005–2025 cho thấy số đợt nắng nóng kéo dài cả ngày lẫn đêm, tăng thêm khoảng 8 đợt mỗi năm so với trước đây. Các chuyên gia cảnh báo trong bối cảnh khí hậu ấm lên, những hiện tượng tương tự có thể trở thành “bình thường mới” vào nửa sau thế kỷ nếu xu hướng phát thải khí nhà kính không được kiểm soát.

Tuy nhiên, nghiên cứu cũng chỉ ra AI đang cải thiện đáng kể năng lực dự báo thời tiết cực đoan. So với mô hình truyền thống, hệ thống AI cho phép tính toán nhanh hơn và yêu cầu hạ tầng tính toán đơn giản hơn. Các nhà khoa học đánh giá việc kết hợp nhiều mô hình AI có thể cung cấp cảnh báo sớm đủ độ tin cậy để hỗ trợ công tác ứng phó.  

Ngoài dự báo, các biện pháp giảm thiểu tác động nắng nóng như vật liệu lát đường phản xạ nhiệt, lớp phủ làm mát cho công trình, khu vực nghỉ có bóng râm, hệ thống làm mát bay hơi và trạm cấp nước được khuyến nghị triển khai rộng rãi, đặc biệt tại các địa điểm hành hương đông người.  

Các nghiên cứu trước đây cho thấy Tây Á là một trong những khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của xu hướng gia tăng nắng nóng. Ước tính khoảng 4.300 người mỗi năm tại khu vực này tử vong do nắng nóng trong thập niên 2010, so với khoảng 2.400 người mỗi năm trong thập niên 1990. Giới chuyên gia nhận định việc kết hợp giảm phát thải khí nhà kính với các công cụ cảnh báo sớm dựa trên AI sẽ đóng vai trò then chốt trong việc bảo vệ sức khỏe cộng đồng trước các đợt nắng nóng ngày càng khắc nghiệt.