Mỹ tăng cường bảo hộ thương mại liệu có phải động thái khôn ngoan?

Ngày 6/6, Ủy ban châu Âu (EC) đã thông báo Liên minh châu Âu (EU) sẽ bắt đầu đánh thuế bổ sung đối với một số hàng hóa nhập khẩu từ Mỹ từ tháng Bảy tới, nhằm đáp trả việc Washington áp thuế suất mới nhằm vào nhôm, thép nhập khẩu từ EU.

Các nước thành viên EU đã ủng hộ kế hoạch của EC, theo đó đề ra mức thuế đối với hàng xuất khẩu Mỹ trị giá 2,8 tỷ euro (khoảng 3,3 tỷ USD). Phát biểu tại cuộc họp báo, Phó Chủ tịch EC Maros Sefcovic cho biết EC dự kiến sẽ hoàn tất các thủ tục liên quan trước cuối tháng này với sự phối hợp của các nước thành viên để có thể áp mức thuế mới bắt đầu từ tháng tới.

Quan điểm cứng rắn của EU và một số quốc gia được đưa ra sau khi Mỹ tuyên bố áp đặt các mức thuế quan lần lượt là 10% và 25% đối với sản phẩm nhôm và thép nhập khẩu từ Liên minh châu Âu (EU), Canada và Mexico, chấm dứt thời hạn miễn trừ kéo dài 2 tháng (đến hết ngày 31/5) đối với các mặt hàng này. Quyết định trên sẽ có hiệu lực kể từ 4 giờ GMT ngày 1/6 (tức 11h ngày 1/6 theo giờ Việt Nam).

Trước đó, Bộ Thương mại Mỹ mở một cuộc điều tra về việc liệu hoạt động nhập khẩu ô tô vào Mỹ có đe dọa nền kinh tế cũng như an ninh quốc gia của nước này hay không. Washington thậm chí còn thông báo sẽ cân nhắc tăng thuế đối với các phương tiện và linh kiện nhập khẩu vào nước này, mà trong một số trường hợp, mức cao nhất có thể lên tới 25%.

Trả lời phỏng vấn báo chí về động thái mới nhất của Washington, phát ngôn viên Chính phủ Nhật Bản Yoshihide Suga khẳng định rằng: “Bất kỳ biện pháp thương mại nào được đưa ra cũng cần phải tuân theo các thỏa thuận của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO)”. Quan chức này cho biết ông sẽ theo dõi sát sao những diễn biến của tình hình trên.

Trong khi đó, Bộ trưởng Thương mại Nhật Bản Hiroshige Seko cũng rất thẳng thắn khi đưa ra quan điểm về những động thái bảo hộ mới nhất của Washington. Ông nói: “Một động thái như vậy sẽ đẩy thị trường toàn cầu vào tình trạng hỗn loạn. Các quy tắc của WTO cần được tôn trọng".

Bộ trưởng Seko cho biết ông sẽ trao đổi với các quan chức thương mại Mỹ rằng bất kỳ biện pháp nào cũng phải phù hợp với hệ thống thương mại đa phương của WTO và Nhật Bản sẽ theo dõi xem các cách thức điều tra mới mà Mỹ đưa ra sẽ được hình thành như thế nào.

Nhiều Bộ trưởng cao cấp và các nhà sản xuất ô tô Nhật Bản đã chỉ ra rằng Mỹ là thị trường tiêu thụ xe hơi lớn nhất của “xứ hoa anh đào”. Trên thực tế, các nhà sản xuất ô tô của Nhật Bản đang ngày càng có xu hướng dịch chuyển trung tâm sản xuất sang nền kinh tế lớn nhất thế giới, qua đó cung cấp việc làm và tạo ra tăng trưởng kinh tế cho người Mỹ.

Nếu Tổng thống Trump quyết định ngăn chặn việc các nhà xuất khẩu Nhật Bản duy trì hoạt động giao thương sang Mỹ, nhiều công ty có thể lựa chọn phương án “dứt áo ra đi” khỏi nước này để mở các trung tâm sản xuất tại Mỹ. Điều này, mặc dù có thể mang lại lợi ích trong một số lĩnh vực, song sẽ là một mất mát lớn đối với ngành công nghiệp nội địa của Nhật Bản.

Theo Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô Nhật Bản (JAMA), trong năm tài chính kết thúc vào tháng 3 vừa qua, Nhật Bản đã xuất khẩu khoảng 1,77 triệu chiếc ô tô sang Mỹ. Hiện nay, hoạt động xuất khẩu của nước này sang Mỹ đang có xu hướng giảm.

Nhà phân tích Takeshi Miyao thuộc hãng nghiên cứu thị trường ô tô Carnorama ở Tokyo cho rằng chính sách thuế mới sẽ "đánh chủ yếu vào Mazda Motor và các nhà sản xuất ô tô không có cơ sở sản xuất tại Mỹ", trong khi các công ty khác sẽ buộc phải điều chỉnh tỷ lệ sản xuất giữa quốc gia quê hương mình và tại Mỹ. Chuyên gia Miyao khẳng định rằng với động thái này, nhiều nhà sản xuất có thể sẽ buộc phải đầu tư cho công suất lớn hơn ở Mỹ.

Trong khi đó, Bộ trưởng Thương mại Mỹ Wilbur Ross nhận định: "Có bằng chứng cho thấy rằng trong nhiều thập kỷ qua, các mặt hàng nhập khẩu từ nước ngoài đã làm xói mòn ngành công nghiệp ô tô trong nước của chúng tôi (nước Mỹ)” và "Bộ Thương mại sẽ tiến hành một cuộc điều tra kỹ lưỡng, công bằng và minh bạch về việc liệu những sản phẩm nhập khẩu đó có làm suy yếu nền kinh tế nội tại và làm suy giảm an ninh quốc gia của chúng ta (nước Mỹ) hay không".

Tuy nhiên, ở một khía cạnh khác, nhà phân tích chứng khoán cao cấp Hisao Katayama tại Nomura Securities Co. đã nói với hãng tin Tân Hoa Xã rằng cuối cùng, những cái đầu lạnh sẽ thắng thế và một kịch bản thua lỗ dành cho các nhà xuất khẩu Nhật Bản có thể sẽ không quá đắt như dự đoán trước đó.

Ngược lại, động thái tăng thuế mặc dù có thể mang lại tác động tích cực đối với thị trường việc làm trong lĩnh vực ô tô của Mỹ, song nếu nhìn vào bức tranh tổng thể, nó sẽ có tác động tiêu cực đến nền kinh tế lớn nhất thế giới.

"Các quốc gia khác (kể cả Nhật Bản) có thể và sẽ áp dụng các biện pháp thương mại trả đũa về thuế quan đối với Mỹ trong các lĩnh vực hoặc sản phẩm có thể mang tính kinh tế nhạy cảm và làm tổn thương nền kinh tế này", nhà phân tích Katayama nói.

Cùng với chính phủ, nhà sản xuất ô tô lớn nhất Nhật Bản là Toyota cũng bày tỏ quan ngại về động thái mới nhất nhằm hướng tới chủ nghĩa bảo hộ của Washington. Toyota khẳng định: “Chúng tôi tin rằng thương mại tự do và công bằng là cách tốt nhất để tạo ra tăng trưởng bền vững cho ngành công nghiệp ô tô và cung cấp nhiều lựa chọn hơn, có giá trị lớn hơn cho người tiêu dùng Mỹ", và việc tạo ra những cuộc điều tra về an ninh quốc gia, từ đó khiến thuế quan tăng cao, là không hợp lý.

Tokyo hiện có 1.500 đại lý và thuê 136.000 nhân công tại Mỹ. Trong năm 2017, “gã khổng lồ” Nhật Bản đã sản xuất gần 12 triệu chiếc xe ô tô tại nền kinh tế lớn nhất thế giới và thậm chí còn đang lên kế hoạch mở thêm nhà máy sản xuất thứ 11 tại nước này trong thời gian tới. Theo đánh giá của Toyota, hãng này hiện đang đóng góp đáng kể cho cả thị trường việc làm cũng như tốc độ tăng trưởng của nước Mỹ".