Thách thức thiết kế chính sách trong kỷ nguyên chuyển đổi đa tầng

Đây là nhận định được các diễn giả đưa ra tại Hội thảo quốc tế về Kinh tế, Luật và Quản lý năm 2026, do Trường Kinh tế, Luật và Quản lý nhà nước (Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh - UEH) tổ chức ngày 28/7.

Giáo sư, Tiến sĩ Sử Đình Thành, Chủ tịch Hội đồng khoa học và đào tạo UEH, cho rằng những thách thức chuyển đổi đa tầng không thể được giải quyết bởi một chuyên ngành đơn lẻ và đây là lý do hội thảo lần này quy tụ chuyên gia kinh tế, học giả pháp lý, nhà hoạch định chính sách và nhà nghiên cứu để cùng trao đổi ý tưởng và phát triển giải pháp thông qua 177 nghiên cứu được lựa chọn trình bày, mang đến những góc nhìn về phát triển khu vực, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong phân tích mô hình kinh tế và vai trò của pháp luật trong thiết kế hệ thống quản trị bền vững. Hội thảo cũng đặt trọng tâm vào khái niệm “bền vững hệ thống”, tiếp cận các vấn đề phát triển không riêng lẻ mà trong mối quan hệ giữa kinh tế, thể chế, pháp luật, công nghệ và xã hội.

Trải rộng trên nhiều lĩnh vực, từ kinh tế học và kinh tế ứng dụng; kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế tái tạo và kinh tế số; tài chính công, chính sách tài khóa, ESG, tài chính khí hậu và FinTech; đến quản trị và chính sách công thích ứng với các chuyển đổi đa tầng; các bài tham luận, nghiên cứu tại hội thảo đem đến nhiều phân tích liên ngành và thiết kế chính sách nhằm giúp các nền kinh tế mới nổi như Việt Nam tận dụng cơ hội, nâng cao khả năng thích ứng và ứng phó với những thách thức mới trong một thế giới nhiều biến động.

Theo phân tích của các diễn giả, thế giới đang cùng lúc trải qua nhiều sự chuyển đổi đan xen, từ chuyển đổi số, biến đổi khí hậu,… cho đến bất định địa chính trị và cải cách thể chế diễn ra đồng thời trên khắp các khu vực địa lý, cũng như tác động trực tiếp đến đời sống con người. Điển hình, một thay đổi về công nghệ có thể kéo theo những yêu cầu mới về thị trường lao động, thể chế và pháp luật; hay một chính sách năng lượng có thể tác động đến tăng trưởng, tài chính, môi trường và an sinh xã hội.

Ở góc độ thể chế và pháp luật, Phó Giáo sư Ermal Frasheri (Trường Luật, Đại học Quốc gia Seoul, Hàn Quốc), chia sẻ những cuộc chuyển đổi đa tầng gây ra tác động cả trực tiếp lẫn gián tiếp đối với các cá nhân, chính phủ, khu vực tư nhân, xã hội dân sự, giới học thuật và một câu hỏi then chốt đặt ra là làm thế nào để tư duy về các cuộc chuyển đổi này, cũng như sử dụng những công cụ nào để định hình được tương lai. Đặc biệt, lĩnh vực pháp luật như một kiến trúc, nên thiết kế các hệ thống quản trị bền vững trong kỷ nguyên của nhiều cuộc chuyển đổi là vấn đề cấp thiết.

Dựa trên kinh nghiệm so sánh từ những quốc gia đang trong quá trình chuyển đổi và các nước đang phát triển, Phó Giáo sư Ermal Frasheri cũng chỉ ra rằng thách thức trọng tâm đối với tính bền vững của hệ thống không nằm ở sự thiếu vắng khuôn khổ pháp lý, mà nằm ở tính linh hoạt (hoặc thiếu tính ổn định).

Cụ thể như, quá trình chuyển đổi luôn tồn tại khoảng cách giữa “pháp luật trên văn bản" và "pháp luật trong thực tiễn", tức là sự chênh lệch giữa quy định được thiết kế bài bản và năng lực thể chế cần thiết để hiện thực hóa các quy định. Do đó, việc thiết kế chính sách hiệu quả trong bối cảnh này đòi hỏi tư duy liên ngành, sự nhìn nhận thực tế về chính trị và tinh thần sẵn sàng coi cấu trúc thể chế là trọng tâm của các nỗ lực phát triển bền vững.

Còn từ góc nhìn công nghệ, Giáo sư Serguei Maliar (Đại học Santa Clara, Hoa Kỳ; Nghiên cứu viên thỉnh giảng tại Viện Hoover, Đại học Stanford), cho hay nhiều thách thức trong lĩnh vực kinh tế, kinh doanh và tài chính có thể được phân tích thành công nhờ sử dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI). Điển hình, phần mềm AI học sâu (deep learning) mã nguồn mở, cho phép chuyển đổi những bài toán tối ưu hóa động sang dạng thức phù hợp để máy móc thông minh có thể xử lý. Phần mềm này, cũng có thể phân tích hàng loạt vấn đề kinh tế phục vụ công tác dự báo cũng như phân tích chính sách.