Tổ hợp tác và HTX: Manh nha ngọn lửa nhỏ

Chiếc xe trắng bám đầy bụi và sình lầy đưa chúng tôi xuyên đường rừng núi đến xã Kiên Thành huyện Trấn Yên, nơi có tới trên 96% đồng bào thiểu số Tày, Dao, Mông…và là địa bàn vừa thoát ra khỏi danh sách các xã 135 đặc biệt khó khăn.

Có lẽ từ cái khó ló cái khôn nên đây cũng là xã điển hình trong tỉnh có những hợp tác xã (HTX) đi đầu trong việc áp dụng mô hình sản xuất khép kín từ trồng, thu gom, chế biến đến tiêu thụ sản phẩm măng tre Bát Độ và tinh dầu quế của tỉnh Yên Bái.

* Manh nha ngọn lửa nhỏ

Dưới lớp mưa bụi của tiết xuân, xã Kiên Thành đã dần hiện ra trước mắt với địa hình heo hút nằm sâu trong vùng núi, đất đai rộng 8.884 ha, trong đó chỉ có trên 100 ha đất lúa, còn lại chủ yếu đất đồi rừng nên có tiềm năng rất lớn phát triển lâm đặc sản. Có lẽ vì vậy mà nơi này đã được chọn làm điểm quy hoạch trồng tre lấy măng và trồng cây quế lấy tinh dầu của tỉnh.

Chia sẻ với chúng tôi, anh Trần Ngọc Sử, Giám đốc HTX dịch vụ tổng hợp Kiên Thành cho biết: dù mới được thành lập nhưng thời gian qua HTX Kiên Thành đã phát huy tốt vai trò của mình qua việc thu mua và tiêu thụ sản phẩm của nông dân trong vùng.

Mặc dù vậy, do kinh nghiệm còn hạn chế cùng với nguồn vốn eo hẹp vẫn là những khó khăn nội tại đeo đẳng. Tuy nhiên, khi Luật HTX 2012 có hiệu lực, được sự tư vấn của Liên minh HTX tỉnh, HTX Kiên Thành đã tiến hành rà soát điều lệ, xây dựng lại phương án kinh doanh và tổ chức đại hội thông qua cho phù hợp với quy định của pháp luật.

Cùng với đó, HTX đã thuê thêm 5 ngàn m2 đất xây dựng nhà xưởng, lắp đặt dây chuyền máy bóc gỗ, ván ép và liên kết với công ty cổ phần Yên Thành lắp đặt hệ thống lò hấp sơ chế măng Bát Độ và tinh dầu quế. Đặc biệt, mới đây HTX đã tiến hành đầu tư trồng mới 30ha tre măng, cây quế, cung ứng vật tư nông- lâm nghiệp cho trên 50% hộ dân măng trên địa bàn.

Anh Trần Ngọc Sử cũng không giấu khỏi vui mừng khi nói về thành quả của HTX đã đạt được từ năm 2015 đến nay đã thu gom tiêu thụ 90% sản lượng măng tre Bát Độ của thành viên HTX và người dân, doanh thu đạt trên 6 tỷ đồng, tạo việc làm ổn định cho 30 lao động với mức lương 3,5 triệu đồng/người, mức thu nhập khá ổn với đồng bào vùng cao.

Điều đáng mừng là sau khi HTX tổ chức lại theo Luật HTX 2012, trong hoạt động HTX đã thấy rõ hiệu quả mối liên kết với Công ty cổ phần Yên Thành (huyện Yên Bình), thông qua hợp đồng kinh tế có phân chia trách nhiệm các bên trong “chuỗi” quy trình trồng, thu gom, sơ chế, chế biến sâu và xuất khẩu sản phẩm măng Bát Độ.

Cùng là một trong những mắt xích trong chuỗi tiêu thụ sản phẩm măng tre Bát Độ, Công ty cổ phần Yên Thành cũng đang là điểm đến của các doanh nghiệp Nhật Bản, Đài Loan (Trung Quốc) với sản phẩm măng và gỗ ép xuất khẩu.

Để có được thành quả như ngày hôm nay, anh Nguyễn Đức Dũng, Chủ tịch Hội đồng Quản trị công ty TNHH Yên Thành cho hay, đây là các mô hình liên kết giữa HTX với nhau, HTX liên kết với doanh nghiệp thành viên, do Liên minh HTX tỉnh Yên Bái khởi xướng tư vấn triển khai từ 2 năm trước.

Từ những thành quả hợp tác bước đầu ở tỉnh, cuộc khảo sát này nhằm mục tiêu bổ sung, hoàn thiện để nâng tầm thành các chuỗi giá trị sản phẩm bền vững, nâng cao hơn nữa vai trò, vị thế HTX trong cộng đồng, khai thác phát huy tối ưu lợi thế lâm đặc sản đồi rừng trên vùng núi cao.

HTX 6/12 Đào Thịnh (huyện Trấn Yên) và HTX Công Tâm (huyện Văn Yên) cũng đang nổi lên về chuỗi giá trị tại tỉnh Yên Bái. Đây là các HTX đang liên kết với nhau, để cùng liên doanh với doanh nghiệp để khép kín quy trình từ sản xuất đến tiêu thụ tinh dầu quế.

Mối liên kết này mở ra hiệu quả bất ngờ, từ chỗ là nguyên liệu thứ phẩm trước đây bán rất rẻ, nay HTX đã tận dụng 100% số cánh và lá quế làm nguyên liệu chiết xuất tinh dầu, khai thác triệt để và nâng giá trị cây quế gấp 2 lần so với trước.

Là con người tâm huyết với khu vực HTX, Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam Võ Kim Cự đã vui mừng nhận thấy tiềm năng to lớn của tỉnh mà chỉ có mô hình HTX mới đủ chiều sâu làm “đầu kéo” phát triển kinh tế địa bàn, xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững.

“Trong dân bây giờ đã có nhu cầu hợp tác, nhưng chỉ manh nha như ngọn lửa nhỏ, rất cần có sự quan tâm của các cấp ngành để thổi bùng ngọn lửa đó lên trở thành các điểm sáng tổ hợp tác và HTX”. Ông Võ Văn Cự nói.

*Tạo sức lan tỏa lớn

Để nhân rộng chuỗi liên kết giúp đẩy mạnh việc phát triển khu vực kinh tế tập thể mà nòng cốt là HTX, ông Võ Kim Cự không khỏi băn khoăn cho rằng, dù các cấp ngành đều nhận thấy sự cần thiết có HTX, nhận thấy HTX là hình thái tổ chức sản xuất quan trọng bảo đảm các tiêu chí nông thôn mới, giảm nghèo bền vững…

Thế nhưng những khó khăn nội tại lâu nay vẫn đeo đẳng khu vực kinh tế tập thể và nhất là các HTX trước những khó khăn về vốn, về đất đã khiến khu vực này đã khó lại chồng khó.

Tại buổi làm việc với tỉnh ủy và UBND tỉnh Yên Bái, ông Võ Kim Cự đã không ngần ngại đề xuất việc xây dựng Nghị quyết phát triển kinh tế để từ đó tập trung vận động đảng viên, cán bộ và nhân dân tham gia xây dựng mô hình HTX kiểu mới gắn với phát triển sản phẩm chủ lực như măng tre, tinh dầu quế theo đúng 4 tiêu chí chuỗi.

Đó là cần giám đốc HTX “máu lửa” và có tầm, cần chính quyền nhiệt huyết vì HTX và vì dân, cần quy hoạch sản phẩm có quy mô hàng hóa và tiêu chí thứ 4 là sản phẩm có sức lan tỏa ra khắp vùng rộng lớn.

Cùng với đó, Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam Võ Kim Cự cũng đề nghị tỉnh Yên Bái tăng cường tuyên truyền nhận thức HTX kiểu mới. Không có con đường nào khác là phát triển HTX kiểu mới gắn với chuỗi giá trị sản phẩm có tiềm năng, có lợi thế trong thời kỳ hội nhập.

Bên cạnh việc xử lý mạnh các HTX cũ yếu kém, Yên Bái cần dồn mọi nguồn lực thành lập mới các tổ hợp tác và HTX, xóa các xã “trắng” HTX để phát triển bề rộng, xây dựng HTX kiểu mới để phát triển chiều sâu.

Đại diện cho tỉnh ủy, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy Dương Văn Thống mong muốn Liên minh HTX Việt Nam tiếp tục quan tâm phát triển kinh tế tập thể Yên Bái, nhất là hỗ trợ hoàn chỉnh các chuỗi giá trị sản phẩm HTX hiện mới sơ khai.

Lãnh đạo tỉnh ngay sau cuộc họp này sẽ bàn và thống nhất những nhiệm vụ cụ thể tăng cường phát triển HTX, như đẩy mạnh truyền thông, tiến hành rà soát HTX, triển khai xây dựng và thực hiện các chính sách hỗ trợ phát triển HTX kiểu mới trên địa bàn tỉnh Yên Bái.

Tạm biệt Yên Bái, chúng tôi tự hứa với lòng sẽ trở về đây một ngày không xa để được nhìn thấy một màu xanh bạt ngàn của rừng măng tre Bát Độ và ầm ầm tiếng ép tinh dầu từ những chiếc lá quế. Hy vọng rằng với việc dồn sức, dồn lực, khu vực kinh tế tập thể tại Yên Bái sẽ phát huy hết tiềm năng, lợi thế và tạo sức mạnh tổng hợp từ phát triển mô hình chuỗi để các sản phẩm nơi đây được vươn xa và hội nhập sâu với nền kinh tế./.