Triển vọng kinh tế thế giới năm 2025 – Bài cuối: Những điểm nóng chiến lược

Ngoài các phân tích về tình hình kinh tế tại từng cường quốc, bài viết “The world in 2025” (tạm dịch: Thế giới trong năm 2025) của Viện Nghiên cứu Quốc tế Hoàng gia Anh (Chatham House) cũng đề cập đến các vấn đề chiến lược toàn cầu trong năm 2025 được cho là sẽ ảnh hưởng đến toàn nhân loại, trong đó có các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo (AI), quốc phòng an ninh và biến đổi khí hậu.

* Cơ hội để AI trở nên công bằng hơn

Vào năm 2025, việc quản trị AI toàn cầu sẽ trở nên rõ nét hơn khi các quốc gia cân bằng nhu cầu cấp thiết về tăng cường hợp tác quốc tế trong khi điều hướng các căng thẳng địa chính trị gia tăng.

Vào tháng 2/2025, các chính phủ, công ty công nghệ, giới khoa học và chuyên gia sẽ họp tại Paris để thảo luận về cách xây dựng AI "vì lợi ích công cộng" tại Hội nghị thượng đỉnh về AI. Nhiệm kỳ Chủ tịch Nhóm các nền kinh tế phát triển (G7) của Canada, bắt đầu vào tháng 1/2025, dự kiến sẽ tập trung vào cách tiếp cận chung đối với công nghệ mới nổi, nhằm thúc đẩy các nỗ lực của G7 cũng như Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) trong việc phát triển AI an toàn, bảo mật và đáng tin cậy. Vào tháng 4/2025, Rwanda sẽ tổ chức một hội nghị thượng đỉnh lớn về vai trò toàn cầu của châu Phi trong AI.

Ngoài các hội nghị cấp cao này, các nỗ lực khác nhằm tăng cường quản trị AI sẽ diễn ra nhanh hơn. Trong suốt năm 2025, việc thực hiện Hiệp ước Kỹ thuật số Toàn cầu (GDC) của Liên hợp quốc và bản thiết kế được đề xuất cho quản trị AI có thể tạo cơ hội cho các cường quốc mới nổi viết lại các quy tắc và giành được nhiều ảnh hưởng hơn.

Trong khi đó, các quy tắc mới theo "Đạo luật quản lý AI" của EU cũng có thể giúp thúc đẩy một "bộ quy tắc thực hành" có ảnh hưởng toàn cầu để các công ty AI tuân thủ. Sau biến động của "siêu chu kỳ" bầu cử vào năm ngoái, các chính phủ trên khắp thế giới sẽ phải đối mặt với một thử thách ngày càng cấp bách vào năm 2025, đó là làm thế nào để gạt bỏ các chính sách quốc gia khác biệt và căng thẳng địa chính trị và cùng nhau hợp tác để tăng cường quản trị toàn cầu về AI vì lợi ích công cộng.

* Lấp đầy lỗ hổng an ninh

Việc tiếp tục chương trình nghị sự ‘Nước Mỹ trên hết’ của ông Trump vào năm 2025 dự kiến sẽ thu hẹp các cam kết quốc phòng toàn cầu của Mỹ, thúc đẩy các đồng minh xem xét lại chiến lược và tăng cường năng lực của mình.

Trong bối cảnh này, Anh, EU và Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) phải đối mặt với một thử thách quan trọng về khả năng tăng cường hợp tác và thích ứng với môi trường an ninh mới.

Năm tới, EU sẽ phải đối mặt với thách thức kép là cải cách thể chế và phục hồi kinh tế, đồng thời tăng cường khả năng chuẩn bị cho khủng hoảng. Các báo cáo được công bố vào năm 2024 từ cựu Tổng thống Phần Lan Sauli Niinistö và cựu Thủ tướng Italy Mario Draghi nhấn mạnh đến nhu cầu về một cách tiếp cận toàn diện và hợp tác hơn đối với an ninh châu Âu. Điều này sẽ làm tăng thêm áp lực buộc các quốc gia phải nâng cao khả năng sẵn sàng của quân đội và dân sự, thúc đẩy khả năng cạnh tranh và xây dựng lại cơ sở công nghiệp quốc phòng trong năm 2025.

* COP30 tại Brazil sẽ là chìa khóa

Việc chuyển sang nền kinh tế không phát thải ròng là điều không thể tránh khỏi, nhưng sự đồng thuận về Hiệp định Paris về biến đổi khí hậu và việc thực hiện các mục tiêu chính của thỏa thuận này đang suy yếu.

Việc khử carbon trong các lĩnh vực then chốt có thể bị cản trở bởi các chính sách bảo hộ ngày càng gia tăng. Điều quan trọng là ông Trump dự kiến sẽ rút Mỹ khỏi Hiệp định Paris, cắt giảm trợ cấp năng lượng tái tạo và chuyển sang hỗ trợ nhiều hơn cho nhiên liệu hóa thạch.

COP30 vào tháng 11/2025 sẽ diễn ra tại Belém, Brazil. Các đại biểu sẽ cố gắng thống nhất về cách thức các quốc gia lên kế hoạch để hỗ trợ nỗ lực ứng phó với biến đổi khí hậu toàn cầu - những ‘đóng góp do quốc gia tự quyết định’ này sẽ phải được nộp vào cuối tháng 2/2025.

Do đó, COP30 sẽ là thời điểm then chốt để ngăn chặn tình trạng biến đổi khí hậu không thể kiểm soát, đảm bảo quá trình chuyển đổi năng lượng và thúc đẩy thực hiện Hiệp định Paris. Các bên cũng sẽ tăng áp lực buộc các khu vực tư nhân đẩy mạnh kế hoạch phi carbon hóa của họ. Yếu tố thiên nhiên được kỳ vọng sẽ được coi trọng trong các cuộc đàm phán, bao gồm việc chuyển sang nền kinh tế sinh học hỗ trợ quá trình chuyển đổi giữa các lĩnh vực, bao gồm nhiên liệu và thực phẩm.

Áp lực đang đè nặng lên COP30 tại Brazil vào năm 2025 để thúc đẩy các kết quả có ý nghĩa hơn từ các cuộc đàm phán về khí hậu.