Xử lý hai điểm nghẽn lớn để xuất khẩu nông sản đạt 74 tỷ USD

Đây là nhận định của nhiều doanh nghiệp, ngành hàng tại “Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu nông lâm thủy sản, phấn đấu đạt mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu năm 2026” do Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức tại TP. Hồ Chí Minh, ngày 8/5.

Chỉ đạo tại hội nghị, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh, nông nghiệp là “trụ đỡ” của nền kinh tế, đóng vai trò bảo đảm sinh kế cho gần 62% dân số khu vực nông thôn. Thúc đẩy sản xuất và xuất khẩu nông, lâm, thủy sản không chỉ mang ý nghĩa tăng trưởng kinh tế mà còn góp phần nâng cao đời sống người dân.

Năm 2026 ngành nông nghiệp được giao tăng trưởng từ 3,7-4% và kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt trên 74 tỷ USD. Đây là mục tiêu nhiều thách thức trong bối cảnh thị trường thế giới biến động, xung đột địa chính trị gia tăng, nhiều thị trường lớn như Trung Quốc và Hoa Kỳ gia tăng rào cản kỹ thuật, trong khi trong nước còn tồn tại nhiều khó khăn về hạ tầng, logistics và nguồn nguyên liệu. Ngành nông nghiệp cần tập trung xử lý hai điểm nghẽn lớn là giá trị gia tăng thấp và thiếu ổn định về giá cả.

Để gỡ các điểm nghẽn đang tồn tại, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đề nghị các bộ, ngành tiếp tục hoàn thiện thể chế, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính; tháo gỡ vướng mắc liên quan đến đất đai, thuế, tín dụng, logistics, truy xuất nguồn gốc và chế biến sâu.

Cùng đó, cơ cấu lại sản xuất gắn với nhu cầu thị trường và hội nhập quốc tế; xây dựng các vùng nguyên liệu tập trung quy mô lớn, gắn kết chặt chẽ giữa sản xuất, chế biến và xuất khẩu.

Phó Thủ tướng cũng nhấn mạnh yêu cầu xây dựng chuỗi liên kết bền vững giữa nông dân, doanh nghiệp và Nhà nước nhằm ổn định đầu ra, hạn chế tình trạng “được mùa, rớt giá”. Đồng thời, cần tăng cường xúc tiến thương mại, giữ vững các thị trường truyền thống như Trung Quốc, Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu và Nhật Bản, đồng thời mở rộng sang các thị trường tiềm năng như Trung Đông, châu Phi và Mỹ Latinh.

Bên cạnh đó, cần ưu tiên đầu tư hạ tầng logistics, kho bãi, giao thông tại các vùng sản xuất trọng điểm, đặc biệt là Đồng bằng sông Cửu Long; nâng cao chất lượng nông sản, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về môi trường, truy xuất nguồn gốc và an toàn thực phẩm.

Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước sớm sửa đổi, bổ sung các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp; hoàn thiện cơ chế tín dụng, hỗ trợ lãi suất và tạm trữ lúa gạo để khuyến khích doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư vào sản xuất, chế biến và xuất khẩu nông sản - Phó Thủ tướng yêu cầu.

Bộ Trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng thông tin, đảm bảo tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản năm 2026 đạt trên 74 tỷ USD là một trong những mục tiêu quan trọng của ngành trong bối cảnh thế giới có nhiều biến động khó lường và các thách thức về thiên tai, dịch bệnh, biến đổi khí hậu đối với sản xuất nông nghiệp.

Trong 4 tháng của năm 2026, sản xuất nông, lâm, thủy sản cơ bản duy trì ổn định, tạo nền tảng nguồn cung cho tiêu dùng, chế biến và xuất khẩu. Tính đến hết tháng 4, tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản cả nước đạt 23,04 tỷ USD, tăng 5,4% so với cùng kỳ năm 2025; nhập khẩu đạt 17,65 tỷ USD, tăng 12% so với cùng kỳ; cán cân thương mại tiếp tục duy trì thặng dư.

Theo Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng, xuất khẩu các mặt hàng tăng trưởng khả quan nhưng chưa thật sự đồng đều và bền vững; một số ngành hàng tăng do phục hồi cục bộ của thị trường thế giới hoặc do thời điểm mùa vụ, trong khi nhiều mặt hàng chủ lực vẫn chịu áp lực về giá, chi phí logistics, rào cản kỹ thuật và thay đổi chính sách của thị trường.

Do đó, để hoàn thành mục tiêu tăng trưởng cả năm, yêu cầu đặt ra cho ngành nông nghiệp và các địa phương trong các tháng còn lại là phải chuyển mạnh sang tăng trưởng chủ động trên nền tảng tái cơ cấu, chất lượng, tiêu chuẩn và chuỗi giá trị.

Là một trong những ngành hàng có tốc độ tăng trưởng xuất khẩu nhanh những năm gần đây, ông Nguyễn Đình Tùng - Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit) thông tin, ngành rau quả Việt Nam ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực trong những tháng đầu năm 2026, tạo nền tảng hướng tới mục tiêu xuất khẩu 10 tỷ USD trong năm nay. Riêng 4 tháng, kim ngạch xuất khẩu rau quả đạt gần 2,06 tỷ USD, tăng 22% so với cùng kỳ năm 2025.

Tuy nhiên, đại diện Vinafruit cũng thẳng thắn chỉ ra nhiều điểm nghẽn đang cản trở đà tăng trưởng của ngành. Trong đó, chi phí logistics tăng mạnh do tác động từ bất ổn địa chính trị toàn cầu khiến giá cước vận tải tăng gấp 2-3 lần so với giai đoạn 2024-2025. Hạ tầng tại các vùng nguyên liệu, đặc biệt là hệ thống kho lạnh và chuỗi cung ứng lạnh, chưa đáp ứng yêu cầu, làm tăng chi phí và tỷ lệ hao hụt sau thu hoạch.

Ngoài ra, ngành rau quả vẫn đối mặt với nguy cơ vi phạm quy định về an toàn thực phẩm tại các thị trường khó tính như châu Âu, Nhật Bản, Trung Quốc và Đài Loan (Trung Quốc). Tình trạng vi phạm mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói còn xảy ra, tiềm ẩn nguy cơ bị đình chỉ xuất khẩu nếu không được kiểm soát chặt chẽ.

Để tháo gỡ khó khăn, ông Nguyễn Đình Tùng kiến nghị cơ quan chức năng siết chặt kiểm soát chất lượng, xử lý nghiêm trường hợp gian lận mã số vùng trồng, nâng cao năng lực kiểm nghiệm và giám định nhằm hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu nhanh, chính xác với chi phí hợp lý. Đồng thời, cần tiếp tục đàm phán mở cửa thị trường cho nhiều mặt hàng tiềm năng như dứa, bơ, na, mận; hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận các tuyến vận tải ưu tiên, đặc biệt là vận tải hàng không đối với trái cây cao cấp có thời gian bảo quản ngắn.

Về dài hạn, Hiệp hội Vinafruit đề xuất Chính phủ và các địa phương có chính sách thu hút đầu tư vào chế biến sâu tại vùng nguyên liệu tập trung; thúc đẩy phát triển nông nghiệp xanh, tuần hoàn, áp dụng tiêu chuẩn quốc tế như GlobalGAP và hữu cơ nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh. Đồng thời, cần củng cố mô hình liên kết giữa Nhà nước, nông dân, doanh nghiệp, nhà khoa học và ngân hàng để xây dựng chuỗi cung ứng ổn định, bền vững; đẩy mạnh xây dựng thương hiệu quốc gia cho rau quả Việt Nam thông qua chỉ dẫn địa lý và câu chuyện sản phẩm.

Đối với ngành hàng lúa gạo, ông Đỗ Hà Nam - Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) cho biết, trong 4 tháng của năm 2026, Việt Nam xuất khẩu khoảng 3,33 triệu tấn gạo, đạt kim ngạch khoảng 1,5 tỷ USD. Riêng thị trường Philippines nhập khẩu khoảng 1,5 triệu tấn gạo Việt Nam. Tuy nhiên, giá xuất khẩu bình quân chỉ đạt khoảng 468 USD/tấn, giảm khoảng 10% so với mức bình quân 508 USD/tấn của năm 2025 và là mức thấp nhất trong khoảng 5 năm trở lại đây.

Theo ông Đỗ Hà Nam, điểm yếu lớn nhất của ngành lúa gạo hiện nay là nông dân chưa có khả năng điều tiết thị trường và chưa chủ động được thời điểm bán hàng. Vì vậy, cần từng bước nâng cao vai trò chủ động của nông dân trong chuỗi giá trị lúa gạo, nhất là năng lực lưu trữ và lựa chọn thời điểm bán phù hợp để nâng cao hiệu quả sản xuất.

VFA kiến nghị Chính phủ và các bộ, ngành tiếp tục tháo gỡ khó khăn về thị trường xuất khẩu và logistics; tăng cường hợp tác với Trung Quốc và Philippines nhằm tạo thuận lợi cho hoạt động thương mại gạo. Đồng thời, cần hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng thị trường, đặc biệt tại khu vực châu Phi – thị trường được đánh giá còn nhiều tiềm năng đối với gạo Việt Nam.

Ông Đỗ Hà Nam cũng nêu yêu cầu cấp thiết của việc xây dựng thương hiệu quốc gia cho hạt gạo Việt Nam. Dù Việt Nam đã có nhiều giống gạo thơm chất lượng cao được quốc tế công nhận, nhưng thương hiệu gạo Việt trên thị trường thế giới vẫn chưa tương xứng với giá trị.