Xung đột Trung Đông và tác động kinh tế: Cước vận tải hàng không tăng vọt

Dữ liệu từ nền tảng vận tải hàng hóa quốc tế Freightos cho thấy cước phí trên một số tuyến đường chủ chốt đã tăng tới 70% do các lệnh đóng cửa không phận, gián đoạn chuỗi cung ứng hàng hải và giá nhiên liệu bay (Jet A1) tăng gấp đôi.

Tuyến đường từ Nam Á đến châu Âu đang chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Theo các chuyên gia, việc hơn 100 tàu container bị mắc kẹt quanh eo biển Hormuz – huyết mạch dầu khí và thương mại chiến lược – đã buộc nhiều doanh nghiệp phải chuyển đổi phương thức vận tải. Ông Prashant Yadav, chuyên gia về chuỗi cung ứng dược phẩm tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (Mỹ), cho biết nhiều nhà sản xuất thuốc gốc từ Ấn Độ đang phải chuyển hàng từ đường biển sang đường hàng không để đảm bảo nguồn cung cho Liên minh châu Âu (EU), châu Phi và một số quốc gia Arab. Tuy nhiên, phương thức này cực kỳ đắt đỏ – chi phí thường cao gấp 5 lần đến 10 lần – và vẫn đang tiếp tục leo thang do tình trạng thiếu nguồn cung tải trọng.

Tác động của sự chuyển dịch này là rất lớn, bởi vận tải hàng không vốn đảm nhận tới 1/3 giá trị thương mại toàn cầu. Việc giá cước hàng không tăng vọt đang tạo ra áp lực lạm phát đáng kể lên nhiều mặt hàng thiết yếu, từ thực phẩm tươi sống, dược phẩm cho đến linh kiện điện tử. Trong khi đó, tình trạng căng thẳng vì xung đột khiến các hãng hàng không phải chọn những lộ trình dài hơn để tránh vùng chiến sự, làm giảm đáng kể công suất vận tải. 

Dubai và Doha – những trạm trung chuyển hàng không bận rộn bậc nhất thế giới – hiện đã bị hạn chế nghiêm trọng. Ông Ronald Lam, Giám đốc điều hành (CEO) của hãng hàng không Cathay Pacific, cho biết hãng hiện phải hủy các điểm dừng kỹ thuật tại Dubai để tiếp nhiên liệu, buộc các chuyến bay từ Khu hành chính đặc biệt Hong Kong (Trung Quốc) đi châu Âu phải bay thẳng với tải trọng bị cắt giảm đáng kể.

Dữ liệu từ Freightos chỉ ra rằng giá cước giao ngay từ Nam Á sang châu Âu đã vọt từ 2,57 USD/kg lên 4,37 USD/kg (tăng 70%). Tương tự, giá cước từ Nam Á sang Bắc Mỹ tăng 58%, lên mức 6,41 USD/kg. Freightos lưu ý rằng phần lớn hàng hóa xuất khẩu từ Nam Á vốn đi qua các trung tâm vùng Vịnh nay phải chuyển hướng vòng qua Đông Á.

Dù vậy, thị trường đang bắt đầu ghi nhận những dấu hiệu hạ nhiệt trong vài ngày trở lại đây. Nguyên nhân là do các hãng hàng không tại châu Á và châu Âu đã chủ động bổ sung năng lực khai thác cho những tuyến bay đường dài, đồng thời các hãng vận tải chủ chốt tại vùng Vịnh như Emirates đã dần khôi phục hoạt động. Đây được xem là tín hiệu tích cực giúp giảm bớt áp lực thiếu hụt công suất tại các trung tâm trung chuyển quan trọng trong khu vực.