Châu Âu loay hoay tìm lời giải cho bài toán năng lượng

Mùa Đông đang đến gần. Tuy nhiên, khu vực châu Âu vốn phụ thuộc nhiều vào dầu mỏ và khí đốt nhập khẩu lại đang chứng kiến giá năng lượng tăng chóng mặt.

Chính sách năng lượng là mối quan tâm hàng đầu trong những cuộc họp lớn của Liên minh châu Âu (EU), nhưng các cuộc thảo luận dường như chỉ làm hiện ra thêm những bất đồng, chia rẽ giữa 27 nước thành viên.

Sau hai hội nghị thượng đỉnh hôm 6/10 tại Slovenia và 21-22/10 tại Brussels, đến lượt các Bộ trưởng phụ trách năng lượng của các nước thành viên EU có cuộc họp bất thường tại Luxembourg hôm 26/10 đã để tìm ra một chính sách chung, trong đó hướng tới việc không để vấn đề năng lượng làm ảnh hưởng đến các kế hoạch phục hồi kinh tế sau khủng hoảng.

Tuy nhiên một lần nữa, 27 nước châu Âu lại chia rẽ sâu sắc.

* Sự chia rẽ giữa các nước thành viên

Trước mắt, các nước đều có quan điểm chung duy nhất là không thể chỉ trông đợi vào chính sách chung của EU mà từng quốc gia phải hành động theo cách riêng của mình, như giảm thuế và trợ cấp cho các đối tượng khó khăn hay tự xoay sở tìm nguồn cung ứng.

Trái lại, về chính sách năng lượng dài hạn nhằm bảo đảm an ninh năng lượng và làm chủ được thị trường thì các thành viên chia rẽ thành ba khối rõ rệt sau cuộc họp các Bộ trưởng Năng lượng EU.

Nhóm thứ nhất bao gồm các nước ở phía Bắc Liên minh châu Âu. Đó là những nước như Áo, Đức, Đan Mạch, Hà Lan hay Luxembourg. Những nước này cho rằng tình trạng giá năng lượng tăng vọt hiện nay chỉ mang tính nhất thời và thị trường sẽ tự điều chỉnh, vì thế họ muốn giữ nguyên trạng và không cần cải cách hay điều chỉnh.

Quan điểm này trái ngược với nhóm thứ hai, bao gồm Pháp, Tây Ban Nha, Hy Lạp, Romania hay Cộng Hòa Czech, với chủ trương phải cải cách lại thị trường khí đốt và điện để làm chủ tình hình khi xảy ra gián đoạn nguồn cung.

Nhóm nước thứ ba, chủ yếu là các nước ở Đông Âu, dẫn đầu là Ba Lan. Nhóm này “tận dụng” cuộc khủng hoảng năng lượng để lật lại các quy định pháp lý chung nhằm đưa EU tiến tới mục tiêu cam kết trung hòa carbon vào năm 2050. Để bỏ dần năng lượng hóa thạch, các nước này đòi hỏi được hỗ trợ tài chính nhiều hơn.

Theo nhóm nước còn lệ thuộc nhiều vào than đá này, việc chuyển tiếp sang năng lượng sạch sẽ càng làm giá thành tăng cao.

Trong bối cảnh chia rẽ như vậy, Ủy ban châu Âu không thể có quyết định nào khác ngoài chủ trương giữ nguyên tình hình.

* Yếu tố Nga gây tranh cãi

Bên cạnh những bất đồng về chủ trương chính sách, cuộc khủng hoảng năng lượng đã làm dấy lên một cuộc tranh luận khác trong số 27 nước thành viên. Đó là mối quan hệ giữa Liên minh châu Âu và Nga - quốc gia hiện là nhà cung cấp khí đốt chủ yếu cho EU.

Trong các nước châu Âu, Ba Lan là nước luôn tỏ ra ngờ vực Nga, với lo ngại các thành viên trong EU sẵn sàng quay sang Moskva để giảm bớt tình trạng căng thẳng năng lượng hiện nay.

Trong khi đó, Tổng thống Nga Vladimir Putin luôn sẵn sàng tạo điều kiện về giá để thu hút các nước ký hợp đồng lâu dài với tập đoàn khí đốt Nga Gazprom.

Đề nghị của Nga hồi tháng Chín nhằm sẵn sàng hỗ trợ châu Âu giữ ổn định nguồn cung và giá khí đốt được đón nhận với thái độ thận trọng, do tại “Lục địa Già” vẫn tồn tại không ít lo ngại về sự lệ thuộc vào Nga và sợ rằng Moskva sẽ sử dụng khí đốt như một thứ vũ khí địa chính trị để gây sức ép với châu Âu về các hồ sơ khác về lâu dài.

Trong hội nghị thượng đỉnh EU ngày 21/10 vừa rồi, Thủ tướng Ba Lan Mateusz Morawiecki đã lớn tiếng kêu gọi Ủy ban châu Âu mở cuộc điều tra về thao túng thị trường và lạm dụng ưu thế trong cách làm ăn của Gazprom.

Tất nhiên tiếng nói của Ba Lan đã trở nên yếu ớt trước thái độ của Đức, nước có nguồn cung ứng khí đốt trực tiếp từ Nga qua đường ống dẫn khí đốt North Stream 2 vừa hoàn thành, cũng như Hungary hay Cộng hòa Czech, những nước vốn vẫn có thiện cảm với Nga.

Mùa Đông đang đến gần, trong khi giá khí đốt và điện vẫn tiếp tục xu hướng tăng. Hội nghị về Biến đổi khí hậu của Liên hợp quốc năm 2021 (COP 26) sẽ diễn ra vào đầu tháng tới. Tuy nhiên, tình trạng hóa đơn năng lượng tăng vọt hiện nay được coi là hồi chuông cảnh báo, đòi hỏi các nước phải có cam kết mạnh mẽ hơn về chuyển đổi năng lượng.