Làng nghề xứ Thanh tăng tốc cho vụ Tết

Tỉnh Thanh Hóa hiện có 36 nghề, 118 làng nghề và hơn 100 làng nghề, làng nghề truyền thống đã được công nhận đạt tiêu chí theo quy định. Những ngày giáp Tết, không khí lao động sản xuất tại các làng nghề truyền thống trên địa bàn tỉnh trở nên sôi động, khẩn trương hơn bao giờ hết khi bước vào vụ sản xuất cao điểm trong năm. Trên khắp các miền quê, từ những cánh đồng hoa rực rỡ sắc màu đến các làng nghề rèn đỏ lửa suốt ngày đêm, người dân tất bật tăng ca, tranh thủ từng khoảng thời gian để kịp hoàn thiện sản phẩm, đáp ứng nhu cầu thị trường Tết, tạo nên bức tranh lao động nhộn nhịp, đầy sức sống.

Mặc cho thời tiết cuối năm rét buốt, từ sáng sớm ông Hoàng Ngọc Sang, thôn 3, xã Hợp Tiến (Thanh Hóa) đã có mặt tại vườn quất cảnh của gia đình. Những ngày cao điểm giáp Tết, khu vườn gần như trở thành “ngôi nhà thứ hai” của vợ chồng ông. Ngoài việc chăm sóc lứa quất chuẩn bị xuất bán phục vụ thị trường Tết, hai ông bà còn tranh thủ trồng gối vụ để kịp thời chuẩn bị cho mùa quất năm sau, khiến công việc luôn tất bật, không lúc nào ngơi tay.

Để tiện sinh hoạt và túc trực chăm sóc quất 24/24 giờ, vợ chồng ông dựng tạm một căn chòi nhỏ ngay tại vườn, trang bị bếp ga mini, nồi cơm và những vật dụng thiết yếu. Bên ấm trà nóng giữa cái lạnh cuối năm, ông Sang chia sẻ, gia đình ông đã gắn bó với nghề trồng quất cảnh hơn 15 năm nay. Hiện gia đình có 8 sào quất; trong đó 4 sào cho thu hoạch dịp Tết năm nay, 4 sào còn lại được trồng gối vụ phục vụ Tết năm sau. Thời điểm này, công việc cắt lá, tỉa cành, chăm bón được thực hiện liên tục để cây quất có dáng đẹp, quả chín đúng độ. Công việc tưởng chừng đơn giản nhưng đòi hỏi sự tỉ mỉ, kỹ thuật và nhiều năm kinh nghiệm.

Theo ông Sang, vụ quất năm nay gặp không ít khó khăn do ảnh hưởng của mưa bão, lũ lụt khiến nhiều diện tích quất bị ngập úng, vàng lá, thậm chí chết cây. Những cây còn lại phải áp dụng chế độ chăm sóc đặc biệt mới đạt được chất lượng như hiện tại. Đến nay, gần 800 gốc quất của gia đình đã được thương lái đặt mua ngay tại vườn, chỉ chờ cận Tết là đánh gốc đưa đi tiêu thụ. Những ngày này, vợ chồng ông vẫn miệt mài chăm sóc để quất giữ được thế đẹp, quả chín đều, đồng thời làm cỏ, chăm bón cho diện tích quất mới trồng.

Cũng theo ông Sang, mỗi sào quất trừ chi phí gia đình thu về 50 triệu tiền lãi, do vậy trồng quất cảnh mang lại hiệu quả kinh tế cao, thu nhập gấp 4–5 lần so với trồng lúa và các loại cây hoa màu khác, góp phần mang lại nguồn thu ổn định cho gia đình.

Hằng năm, vào khoảng đầu tháng 11 âm lịch, chị Nguyễn Thị Dung, thương lái quen thuộc của người trồng quất Hợp Tiến đã trực tiếp về các vườn quất để lựa chọn và đặt mua những cây đẹp nhất ngay tại vườn, phân phối đi nhiều địa phương trong và ngoài tỉnh. Theo chị Dung, nhờ có bề dày kinh nghiệm gắn bó với nghề, người trồng quất Hợp Tiến đã nắm vững kỹ thuật chăm sóc, tạo thế, điều tiết thời điểm ra quả nên quất luôn đạt độ đẹp hoàn hảo đúng dịp Tết, với tán cân đối, đủ lộc, lá xanh, quả xanh, quả chín vàng xen kẽ, đáp ứng trọn vẹn tiêu chí “sung túc - viên mãn” trong phong tục ngày Tết cổ truyền.

Theo UBND xã Hợp Tiến, toàn xã hiện có 600 hộ trồng quất, đào cảnh với tổng diện tích gần 90ha. Cây quất đã trở thành cây trồng chủ lực, mang lại nguồn thu nhập quan trọng cho người dân, bình quân 300–500 triệu đồng/ha mỗi năm, trong khi một số hộ trồng lớn có thể đạt cả tỷ đồng mỗi mùa Tết. Nhờ cây quất, đời sống người dân ngày càng khấm khá, nhiều gia đình xây nhà, đầu tư mở rộng sản xuất, đồng thời tạo việc làm thời vụ ổn định cho lao động địa phương. Hiện nay, nông dân Hợp Tiến đang tập trung chăm sóc giai đoạn cuối cho các vườn quất Tết.

Theo ông Mai Bá Loan, Trưởng phòng Kinh tế xã Hợp Tiến, ngoài sản xuất, Hợp Tiến chú trọng khâu tiêu thụ. Nhiều hộ liên kết với thương lái, mở gian hàng trực tuyến và livestream giới thiệu sản phẩm, giúp mở rộng thị trường và tăng tính chủ động cho người trồng. Chính quyền xã cũng khuyến khích bà con tham gia hội chợ, chương trình kết nối tiêu thụ sản phẩm OCOP, từng bước nâng cao thương hiệu quất cảnh Hợp Tiến. Năm nay, UBND xã đã ban hành Kế hoạch 111/KH-UBND tổ chức Hội chợ hoa, cây cảnh đón Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026. Hội chợ không chỉ quảng bá hình ảnh quê hương, nét đẹp văn hóa và tiềm năng địa phương, mà còn tạo cơ hội cho nghệ nhân, nhà vườn giới thiệu sản phẩm, gặp gỡ, giao lưu và trao đổi kinh nghiệm.

Những ngày giáp Tết Nguyên đán, làng rèn Tiến Lộc, xã Triệu Lộc đỏ lửa suốt ngày đêm. Tiếng búa, tiếng đe chan chát vang đều khắp các xưởng, hòa cùng hơi nóng hừng hực của lò rèn, báo hiệu mùa cao điểm hàng năm. Không khí lao động tại đây tất bật, khẩn trương nhưng đầy hăng say, khi những người thợ miệt mài hun đúc, tạo nên từng sản phẩm chất lượng phục vụ nhu cầu ngày Tết của người dân khắp vùng. Tại Tiến Lộc, mỗi nhát búa không chỉ là công việc mà còn là sự kết tinh của kỹ thuật, kinh nghiệm và niềm đam mê giữ nghề truyền thống.

Theo người dân làng rèn Tiến Lộc, nghề rèn đã gắn bó với quê hương từ rất lâu đời, được truyền nối qua nhiều thế hệ cha ông. Trải qua bao biến động của thời gian, những lò rèn nơi đây vẫn đỏ lửa, trở thành nét sinh hoạt quen thuộc của làng quê. Mỗi dịp Tết đến, Xuân về, không khí sản xuất lại nhộn nhịp hơn bao giờ hết khi nhu cầu mua sắm dao kéo, nông cụ của người dân tăng cao.

Tiếp nối nghề truyền thống của gia đình, anh Ngô Văn Hải, thôn Bùi cho biết cơ sở sản xuất của anh ngày càng được mở rộng, chú trọng đầu tư máy móc, cải tiến kỹ thuật nhằm nâng cao chất lượng và mẫu mã sản phẩm. Các mặt hàng như dao, kéo, nông cụ được sản xuất quanh năm, song những tháng giáp Tết luôn là cao điểm. Để kịp đơn hàng, cơ sở phải huy động thêm lao động, bố trí làm thêm giờ nhằm đáp ứng nhu cầu thị trường.

Theo anh Hải, trước đây nghề rèn chủ yếu làm thủ công, vất vả và tiêu tốn nhiều sức lực. Những năm gần đây, nhờ mạnh dạn đầu tư trang thiết bị hiện đại, các cơ sở trong làng từng bước cơ giới hóa sản xuất, giúp giảm bớt sự nặng nhọc cho thợ rèn, đồng thời nâng cao năng suất và độ bền của sản phẩm.

Ông Nguyễn Văn Thọ, Bí thư Chi bộ, Trưởng thôn Bùi, xã Triệu Lộc cho biết, thôn Bùi là nơi có truyền thống nghề rèn hàng trăm năm và được Nhà nước công nhận là làng nghề truyền thống vào năm 2014. Hiện nay, toàn thôn có khoảng 400 trong tổng số 556 hộ dân tham gia làm nghề, mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt. Thu nhập từ nghề rèn chiếm từ 85–90% tổng thu nhập của địa phương, giúp nhiều gia đình ổn định cuộc sống và từng bước vươn lên khá giả. Từ sản xuất thủ công nhỏ lẻ, các hộ dân nay đã đầu tư máy móc, phát triển theo hướng công nghiệp, đa dạng hóa sản phẩm.

Không chỉ riêng thôn Bùi, toàn xã Triệu Lộc hiện có hơn 1.500 hộ gia đình với gần 2.600 lao động gắn bó thường xuyên với nghề rèn. Hệ thống sản xuất ngày càng hoàn chỉnh với các tổ hợp máy cán, rút thép; cơ sở chế tạo máy phục vụ rèn, cơ khí và nông nghiệp; cùng hàng trăm xưởng sản xuất lớn nhỏ. Doanh thu từ các làng nghề truyền thống của địa phương đạt khoảng 200 tỷ đồng mỗi năm, thu nhập bình quân của người lao động từ 8–13 triệu đồng/tháng.

Bên cạnh giá trị kinh tế, nghề rèn còn góp phần quan trọng trong việc giải quyết việc làm, tạo thu nhập ổn định cho người dân địa phương. Trước đây, nguyên liệu chủ yếu là thép nhíp ô tô, nhíp xe với ưu điểm bền, sắc nhưng dễ bị hoen gỉ. Để phù hợp với nhu cầu tiêu dùng hiện đại, các cơ sở đã chuyển sang sử dụng thép kháng gỉ, cho ra đời nhiều sản phẩm dao nhà bếp an toàn, tiện dụng. Ngoài các sản phẩm truyền thống như cuốc, xẻng, liềm, kéo…, làng rèn Tiến Lộc còn tập trung phát triển dòng dao thép không gỉ làm sản phẩm chủ lực. Nhờ độ sắc bén và độ bền cao, dao Tiến Lộc ngày càng khẳng định được uy tín trên thị trường, không chỉ tiêu thụ trong nước mà còn được xuất khẩu sang Lào, Campuchia và Myanmar.

Có thể nói, trong nhịp xuân đang đến gần, các làng nghề truyền thống xứ Thanh như khoác lên mình diện mạo mới với không khí lao động khẩn trương, tất bật suốt ngày đêm. Sự hối hả ấy không chỉ nhằm kịp thời cung ứng sản phẩm cho thị trường Tết mà còn thể hiện tinh thần gìn giữ nghề, giữ hồn văn hóa quê hương, góp phần tạo nên một mùa xuân ấm no, đủ đầy trên khắp mọi miền.