Nghị quyết 79-NQ/TW nhìn từ kinh nghiệm quốc tế

Một trong những điểm nhấn quan trọng của Nghị quyết là yếu tố kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, là thành phần đặc biệt quan trọng, nắm giữ các nguồn lực then chốt trong nền kinh tế. Ảnh minh họa: TTXVN

Ngày 6/1/2026, Tổng Bí thư Tô Lâm đã ký ban hành Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước, đánh dấu một bước điều chỉnh quan trọng trong tư duy và phương thức phát triển khu vực kinh tế quan trọng này trong giai đoạn mới.

Nghị quyết 79 không chỉ xác lập rõ mục tiêu đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, mà còn nhấn mạnh yêu cầu đổi mới toàn diện về quản trị, tổ chức và hiệu quả hoạt động, qua đó phát huy vai trò dẫn dắt, định hướng và ổn định của kinh tế nhà nước trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược và biến động toàn cầu gia tăng.

Một trong những điểm nhấn quan trọng và xuyên suốt của Nghị quyết là yếu tố kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, là thành phần đặc biệt quan trọng, nắm giữ các nguồn lực then chốt trong nền kinh tế, từ đất đai, tài nguyên, kết cấu hạ tầng, ngân sách, cho đến các quỹ tài chính.... Từ đó, tạo công cụ để Nhà nước củng cố tự chủ chiến lược và nâng cao năng lực cạnh tranh tổng thể của nền kinh tế. 

Trong bối cảnh nhiều quốc gia đang tăng cường vai trò của Nhà nước ở các lĩnh vực then chốt như năng lượng, hạ tầng, công nghệ lõi và an ninh kinh tế, mô hình phát triển dựa trên khu vực kinh tế nhà nước vững mạnh không phải là lựa chọn đơn lẻ. Trên thực tế, nhiều nền kinh tế lớn tiếp tục củng cố vai trò của doanh nghiệp nhà nước (DNNN) như một trụ cột chiến lược. 

Tại Trung Quốc, mô hình phát triển lấy DNNN làm trọng tâm cho thấy những kết quả đáng chú ý trong giai đoạn Kế hoạch 5 năm lần thứ 14 (2021–2025). Theo thông tin mới nhất từ Ủy ban Quản lý và Giám sát Tài sản Nhà nước Trung Quốc (SASAC), tổng tài sản của các DNNN do Trung ương quản lý tăng từ dưới 70.000 tỷ nhân dân tệ lên trên 90.000 tỷ nhân dân tệ; tổng lợi nhuận tăng từ 1.900 tỷ nhân dân tệ lên 2.600 tỷ nhân dân tệ, tương ứng tốc độ tăng trưởng bình quân hằng năm lần lượt 7,3% và 8,3%. 

Một điểm nổi bật là nỗ lực nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo. Trong ba năm liên tiếp thuộc giai đoạn này, chi tiêu nghiên cứu và phát triển (R&D) của khối DNNN Trung ương Trung Quốc vượt 1.000 tỷ nhân dân tệ. Cùng với đó, quá trình nâng cấp năng lực công nghệ và công nghiệp được phản ánh qua các sản phẩm mang tính biểu tượng như công nghệ hạt nhân thế hệ III “Hualong One” và tàu cao tốc “Fuxing” – những “danh thiếp quốc gia” được Trung Quốc nhấn mạnh trong chiến lược xây dựng năng lực cạnh tranh. 

Ở một số lĩnh vực công nghệ cao, các dự án lớn cũng cho thấy tham vọng vươn lên về năng lực thiết kế – chế tạo. Đơn cử, Tập đoàn Máy bay Thương mại Trung Quốc (COMAC) cho biết kế hoạch tăng đầu tư cho nghiên cứu và phát triển; mẫu C919 đã ghi nhận 1.061 đơn đặt hàng mới, trong khi chương trình C929 đang chuẩn bị cho giai đoạn tiếp theo. Những thông tin này phản ánh xu hướng DNNN được giao vai trò đi trước, mở đường trong các ngành chiến lược. 

Kinh nghiệm Trung Quốc cũng cho thấy, phát triển DNNN không đồng nghĩa với bao cấp hay dàn trải, mà là tập trung nguồn lực vào các lĩnh vực then chốt, nơi khu vực tư nhân khó hoặc không thể thay thế. Trong lĩnh vực bảo đảm an ninh kinh tế – xã hội, các DNNN Trung ương Trung Quốc được SASAC nêu là giữ vai trò chủ lực, với tỷ trọng lớn trong cung ứng một số đầu vào thiết yếu như dầu thô, khí tự nhiên và điện năng.

Song song với mở rộng năng lực, quá trình tái cơ cấu được đẩy mạnh theo hướng thị trường. Trong giai đoạn 2021–2025, Trung Quốc tái cơ cấu 6 tập đoàn và 10 doanh nghiệp bằng các phương thức thị trường, đồng thời thành lập 9 doanh nghiệp trung ương mới, nhằm tối ưu cơ cấu ngành, nâng hiệu quả sử dụng vốn nhà nước và hạn chế trùng lặp đầu tư. 

Cũng theo đánh giá của Hiệp hội Chất lượng Trung Quốc, tổng giá trị thương hiệu của các doanh nghiệp nhà nước đạt khoảng 8.600 tỷ nhân dân tệ năm 2024, với tốc độ tăng trưởng kép hằng năm trên 15% trong ba năm gần đây. Điều này cho thấy các chương trình nâng chuẩn quản trị, tăng năng suất và phát triển thương hiệu được triển khai đồng bộ, hướng tới năng lực cạnh tranh bền vững. 

Nhìn từ góc độ quản trị, những kết quả nói trên góp phần làm rõ một cách tiếp cận: hiệu quả của khu vực kinh tế nhà nước phụ thuộc quyết định vào cơ chế quản trị, kỷ luật thị trường và trọng tâm đầu tư. Khi mục tiêu được lượng hóa, trách nhiệm được phân định, cùng với yêu cầu đổi mới và tiêu chuẩn hiệu quả rõ ràng, DNNN có thể trở thành lực lượng nòng cốt trong các lĩnh vực nền tảng và chiến lược. 

Những kinh nghiệm đó cho thấy, việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 79 là bước đi phù hợp với yêu cầu thực tiễn. Nghị quyết nhấn mạnh phát triển kinh tế nhà nước theo hướng tinh gọn – hiệu quả – tập trung, lấy chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh làm thước đo chủ yếu, thay vì mở rộng dàn trải. 

Thực tiễn quốc tế cũng cho thấy, trong một thế giới phân mảnh, cạnh tranh chiến lược gia tăng và rủi ro ngày càng phức tạp, khu vực kinh tế nhà nước mạnh, được tổ chức tốt và quản trị hiệu quả là một lợi thế chiến lược. Nghị quyết 79 đã xác lập rõ định hướng đó cho Việt Nam: phát triển kinh tế nhà nước không nhằm thay thế các khu vực khác, mà để tạo nền tảng vững chắc giúp nền kinh tế vận hành ổn định, tự chủ và bền vững; đồng thời tiếp tục là trụ cột quan trọng, đồng hành cùng khu vực tư nhân và khu vực có vốn đầu tư nước ngoài, góp phần hiện thực hóa mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào năm 2045.